December 2016

15 December 2016

Истиқлолхоҳию ваҳдати тоҷик – алайҳи терроризму ифротгароӣ

Мардуми меҳнатқарини кишварамон як силсила ҷашнҳои таърихиро таҷлил намуданд, ки онҳо дар таърихи навини тоҷикон нақши ҳалкунанда доранд. Таҷлили бошукўҳи рўзи Ваҳдати миллӣ ва бо шукўҳу шаҳомат ва ифтихори баланди миллӣ пешвоз гирифтани 25-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи онҳост. Бечуну чаро ин ду санаи таърихӣ ду ҳалқаи ногусастании таърихи навини Тоҷикистон буда, яке дигареро тақвият мебахшад ва онҳо зинаҳои муайяни рушди ҷомеаи тоҷиконро инъикос менамоянд.

Дар давоми солҳои соҳибистиқлолӣ эҳсоси худшиносӣ ва худогоҳии мардум хеле боло рафт. Нуқтаи ибтидоии ҳамагуна тағйиротҳое, ки ба вуҷуд омаданд, ин Иҷлосияи тақдирсози ХVI Шўрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, он гардиши куллӣ дар таърихи давлату миллатсозии тоҷикон маҳсуб меёбад. Тоҷикон дар давоми 25 соли Истиқлолияти давлатӣ ба музаффариятҳои калон ноил гаштанд.

Аммо бархе намояндагони ҳизбҳои сиёсӣ ин музаффариятҳоро нодида мегиранд. Ман ҳамчун як шаҳрванди Тоҷикистон суханпардозиҳои онҳоро шунида, ба андеша меравам, ки оё онҳо низ тоҷикистонианд? Боиси хурсандист, ки дар мафкураи аксари мардуми тоҷик як ҷаҳиш ба вуҷуд омадааст. Ман мушоҳида накардаам, ки дар вохўриҳои Пешвои миллат, фарде дар бораи муаммоҳои рўзгори хеш, вазниниҳои зиндагии имрўза, ки дар ҷомеа кам нестанд, сухан карда бошад. Кулли мардум дар бораи ваҳдат, сулҳу ризоияти миллӣ, сиёсати хирадмандонаи созандагиву бунёдкоронаи давлату ҳукумати Тоҷикистон бо сарварии Пешвои миллат, мўҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сухан мегўянд. Чунин тағйирот дар мафкураи миллӣ хеле ҷолиби диққат аст.

Яъне, мардум рўз аз рўз ба беҳшавии зиндагӣ умед доранд.

Аз ин рў, мо итминони комил дорем, ки тоҷикон дигар ба суханпардозиҳои гурўҳҳо ва ҳаракатҳои тундгаро ва иғвоангез гўш намекунанд, зеро миллати тоҷик аз имтиҳону мушкилоту ихтилофоти замон сарбаландона берун омад. Душманон натавонистанд ин миллатро ба фано баранд. То замоне, ки тоҷик муттаҳид аст ва дар роҳи пешрафти истиқлоли худ талош мекунад, ҳеҷ қувва қудрати тоҷикро зери назари худ қарор дода наметавонад.

Миллати тоҷик то истиқлол мустақилияти нисбӣ дошт, вале имон дошт, фарҳангу тамаддун дошт. Он чи, ки миллати моро ба пирўзӣ овард, муҳаббат ба Ватан буд. Ин муҳаббат, имрўз чашмҳоро боз ва забонҳоро гўё кард. Истиқлол моро бедор кард, истиқлол дасти душманро кўтоҳ кард ва Тоҷикистонро дар озодӣ қарор дод ва ин озодиву истиқлолу ваҳдат, ки зуҳури ҷамъ аст, то абад боқӣ хоҳад монд, агар мо худогоҳ бошем ва зиракии сиёсиро аз даст надиҳем.

Истиқлолу ваҳдати Тоҷикистон мавҷи ҷадид аст, ки акнун ҳаракати навин ёфтааст ва насли ҷавонро огоҳӣ медиҳад. Истиқлолу ваҳдати Тоҷикистон ҷаҳонбинии фарох, бозгашт ба давлату давлатдорӣ аст. Акнун, ки истиқлолу ваҳдат миллати тоҷикро баъди солҳои интизорӣ ба марҳалаи пирўзии давлатдорӣ овард ва масъулияти мо дар ҳифзи он сангинтар гардид, дар назди ҳар яки мо вазифаҳои навро низ ба бор овард. Дар чунин марҳала, ки миллат аз эҳсосияти замона бархурдор аст, ҳар ҳаракати истиқлолиятхоҳии мо дар ҳукми вазифа дар талош, дар афзунгардонии падидаҳои ваҳдат ёрест баҳри густариши истиқлолияти давлатӣ.

Ҷомеаи Тоҷикистон чун соири ҷомеаҳои демократӣ нахустин қадамҳоро дар эъмори давлатдории худ гузошт. Пас ҷомеае, ки аз ҳаракату таҳвили худ огоҳ аст, дучори парешонӣ намегардад, ба суханони дурўғу зерипардагии душманон бовар намекунад ва намегузорад, ки афроде, қуввае оромиву суботи ҷомеаро халалдор созад. Таҳким бахшидани истиқлолият ва вусъат додани Ваҳдати миллӣ шаҳдевори бузурги пешгирии ҷараёнҳои номатлуб ба мисли терроризм, бунёдгароӣ ва ифротгароӣ мебошад.

Р.СОЛИҶОНОВ,
доктори илмҳои фалсафа, устоди Донишкадаи иқтисод
ва савдои ДДТТ

Читать далее

Қадами аввалин дар ягонагию дӯстии халқҳо

Барои ҳар шахс донистани забон ниҳоят муҳим мебошад, зеро забон воситаест, ки бо он инсон олами ботинӣ, шодиву ғам, фикру эҳсоси худро ифода карда, аз дунёи каси дигар огоҳӣ пайдо менамояд.

Бо воситаи забон инсон расму ойин ва фарҳанги дигар халқу қавмҳоро меомўзад. Омўхтани тамаддуни мардумӣ дар дили инсон ҳисси рафоқат, бародарӣ, дилсўзиву меҳрубонӣ нисбати дигар афродро пайдо менамояд. Донистани дигар забон ин эҳтиром намудани арзишҳои фарҳангии ҳамон миллат мебошад. Дар баробари ин барои пешсаф будан дар омўзиши забони дигар одам бояд пеш аз ҳама ба забони модарии худ сухандон гардад. Чунин фармуда:

Ҳар кас ба забони худ сухандон гардад,

Донистани сад забон осон гардад.

Албатта, забони мо-тоҷикӣ ё худ форсии дарӣ, ки тўли қарнҳо асолати худро гум накарда, то ба мо расидааст, худ гувоҳи қавиирода ва матин будани халқи мо - тоҷиконро нишон медиҳад.

Айни ҳол дар дунё беш аз 7000 забон вуҷуд дошта, ҳар як аз онҳо дар навбати худ нотакрор ва беҳамто мебошанд. Ин забонҳо дар алоҳидагӣ ҳаёт, маданият, расму ойин, мероси адабиву фарҳангӣ ва зиндагии ин ё он қавм, миллат, диёр ё мамлакатро инъикос мекунанд.

Нафаҳмидани забони дигар, ҷудо кардани одамон аз рўи мансубияти забонӣ метавонад ба низоъҳои ҷиддӣ, ранҷидани дили одамон аз ҳамдигар, бегона шудани одамон ва ҷангҳо боис гардад. Монеаи забонии вуҷуддошта ба муошират халал расонида, маҷрои иттилоотиро бозмедорад. Одамоне, ки забони хориҷиро аз бар накардаанд, дар бештари маврид аз аҳодиси ҷаҳони муосир тасаввуроти маҳдуд ё яктарафа доранд.

Омўзиши забонҳо бошад, ворид шудан ба олами пуртароват буда, донистани дигар забон моро ба фаҳмиши фарҳанг, маданият, беназирии рўҳонӣ ва худи ҳастии дигар халқу миллат мебарад, ки дар натиҷа дар дили инсон нисбати дигарон ҳуввият пайдо мегардад. Ҳуввият ва эҳтироми забон ва фарҳанги дигар халқ бошад, моро ба ҷаҳонишавии тамоми ҷомеаи инсонӣ бурда мерасонад. Ҳамдигарфаҳмӣ, дўстиву рафоқат, муҳаббат, баробарӣ, эҳтиром байни ҳамаи халқҳои дунё ба ҷангу харобиҳо, зиддияту муқобилиятҳо ва ҷудоиҳо хотима мебахшад. Ин боис мегардад, ки пешравии ҳар як шахс дар алоҳидагӣ ва ҳамаи ҷомеаи инсонӣ дар якҷоягӣ ба роҳ монда шавад. Тараққиёт, ки омили ҳамешагии инсоният аст, танҳо ҳамон вақт ба таври мукаммал насиби мо мегардад, ки ҷангҳо, задухўрдҳо, ҷудоиандозӣ ва бегонагӣ набошад.

Ҳамаи ин бо омўзиши забон, бо эҳтиром нисбати дигар халқҳо, бо хуб донистани забони хеш ва бо саъю кўшиши худи мо оғоз мешавад. Донистани забонҳои дигар имкон медиҳад, ки ҳаммароми мутақобили судманд дар илм, маориф, иқтисодиёт, тибб, хоҷагии қишлоқ ва дигар соҳаҳо ба роҳ монда шавад. Халқҳои дунё барои ҳалли масоили глобалӣ ба монанди дигаршавии иқлим, эпидемияи СПИД, мубориза алайҳи бемории сил, терроризм ва экстремизми динӣ, малярия, гепатит, норасоии оби нўшокӣ ва хўрокворӣ, рушди тиҷорат ва соҳибкорӣ, сохтан ва истифодабарии технологияҳои навтарин, муҳоҷират ва дигар соҳаҳо муттаҳид гардиданд.

Албатта, ин муттаҳидшавӣ бе донистани забон муяссар намегардад. Ин ваҳдати олами инсонӣ бо забондонӣ тавъам аст.

Умеда ҶУМАЕВА,
донишҷўи соли сеюми факултаи
забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Читать далее

14 December 2016

Минбаъд ҳамаи минтақаҳои кишвар дар як шабонарўз 12 соат барқ мегиранд

Шурӯъ аз 14 декабри соли 2016 таъминоти барқ барои минтақаҳое, ки мутобиқи ҷадвали маҳдудият барқ мегиранд, боз як соат зиёд шуд. Дар ин бора аз ШСХК «Барқи тоҷик» хабар доданд.

Ин имконият баъди пурра ба истифода додани Маркази барқу гармидиҳии «Душанбе-2» пайдо гашт.

Акнун ҳамаи минтақаҳои кишвар дар тӯли як шабонарўз 12 соат- пагоҳӣ аз соати 05-00 то 11-00 ва бегоҳӣ аз соати 16-00 то 22-00 барқ мегиранд.

Барои риояи ҳатмии ин ҷадвал роҳбарони ҳамаи шабакаҳои барқӣ аз ҷониби Раиси ШСХК «Барқи Тоҷик» супориши мушаххас гирифтанд. Он соатҳое, ки бо сабабҳои техникӣ, аз ҷумла рўй додани садамаҳо муштариён барқ намегиранд, баъди аз байн бурдани садама дар дохили ҳамон шабонарўз миқдори соатҳои барқи нагирифтаашон ҷуброн карда мешавад.

АМИТ «Ховар»

Читать далее

Мақсадамон созандагӣ ва бунёдкорист!

Таърихи миллатҳои гуногун гувоҳ аст, ки басо сарварони онҳо пас аз ба анҷом расонидани хизматҳои бузург барои эҳёву барқароркунии давлату миллати хеш, раҳо бахшидан аз нестӣ ва ба роҳи саодату пирўзӣ равона кардани мамлакат бо унвони Пешвои миллат сарфароз гардидаанд.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон маҳз дар замоне, ки миллати кўҳанбунёди тоҷикро парокандагӣ ҳамчун хатар пеш омад, ба сари қудрат омаданд ва миллатро аз нестию давлати тоҷиконро аз маҳвшавӣ эмин нигоҳ дошта тавонистанд. Табиист, ки имрўз ин сиёсатмадори сатҳи ҷаҳонӣ бо унвони Пешвои миллати тоҷик сарфароз гардонида шудаанд.

Хизматҳои шоистаи ин абармарди сарсупурдаи миллат дар таъмини Ваҳдати миллӣ ва густариши худшиносии миллӣ, на танҳо боиси арзёбии баланд, балки мояи ифтихори ҳар як намояндаи миллати созанда ва кўҳанбунёди тоҷик аст. Маҳз Эмомалӣ Раҳмон худшиносии миллиро ба унвони масъалаи бунёдии ҳаёти иҷтимоӣ ташхис доданд ва роҳу равиши густариш ва такомули онро муайян карданд. Он кас нақши давлатро ҳамчун омили асосии инкишофи худшиносӣ ва муттаҳидсозандаи халқ таъйин намуда, масъалаи ваҳдати миллиро бар садри иқдомоти густурдаи сиёсиву иҷтимоӣ бардоштанд.

Хизмати бузург ва таърихии Эмомалӣ Раҳмон дар он зоҳир мегардад, ки он кас тавонистанд дар шароити бўҳрони амиқи иқтисодиву маънавӣ ҳам пояҳои давлатдориро бунёд созанд, ҳам мардуми мамлакатро зери парчами иттиҳоди иҷтимоӣ фароҳам биоваранд.

Фаъолияти амалӣ ва афкори назариявии ин сиёсатмадори барҷаста, на фақат мавриди таваҷҷўҳи мардуми аз аввал ба сох- ти конститутсионӣ содиқ, балки мўҷиби тағйири ақида намудани онҳое гардид, ки то муддате мавқеи бетарафиро ихтиёр карда буданд.

Эмомалӣ Раҳмон аз лаҳзаҳои аввалини бар сари давлат омаданашон доктринаи ҳарбӣ ва сиёсати стратегии ҳукумати Тоҷикистонро бо чунин суханон муайян намуданд: “Идеали сиёсии мо Ваҳдати миллӣ аст... Мо ягон масъалаи принсипиалии ҷомеаамонро бо роҳи зўрӣ тариқи набарди мусаллаҳона ҳал карданӣ нестем. Муроду мақсадамон бунёдкорӣ асту бас”.

Эмомалӣ Раҳмон баҳри дар сатҳи давлатӣ бардоштани ғояи Ваҳдати миллӣ ва дар роҳи расидан ба ин ҳадафи бузург меъёрҳо ва арзишҳои даврони пешинро бо арзишҳои нав, ки моҳияти зиндагии мардумро муайян мекунанд, иваз намуданд. Муайян сохтанд, ки падидаҳое чун худшиносӣ, ватандўстӣ, ваҳдату ягонагӣ вақте густариш меёбанд, ки агар афроди ҷомеа ҷавҳари истиқлолияти худро дарк намоянд.

Яке аз масъалаҳои муҳимтарине, ки таваҷҷўҳи Сарвари давлати Тоҷикистон воқеан ҷиддӣ ба он равона гардида буд, муайян кардани меъёрҳои густариши худшиносии миллӣ мебошад. Ташаккули давлати соҳибистиқлол ва рушду нумўи он бидуни такомули шахсият имконнопазир аст. Роҷеъ ба ин масоили мубрам Эмомалӣ Раҳмон чунин изҳор кардаанд:

“Ташаккули давлатдории навин ва рушди ҳамаҷонибаи он бо эҳёи маънавӣ ва худшиносии миллӣ пайванди ногусастанӣ дорад”.

Президенти Тоҷикистон худшиносиро дар таълимоти худ ҳамчун омили дарк намудани мақому манзалати инсонӣ, ҷустуҷўи ҳақиқату адолат ва озодиву истиқлол маънидод мекунанд ва нишон медиҳанд, ки маҳз эҳсоси худшиносӣ халқи тоҷикро дар марҳалаҳои гуногуни таърихи дуру дароз ва мураккабаш ба талошу муборизаҳо баҳри истиқлолу озодӣ раҳнамун сохтааст. Он кас таъкид менамоянд, ки бедории сиёсӣ ва худшиносии мардум буд, ки ҷумҳурии мо дар муддати кўтоҳи таърихӣ дар роҳи бунёди ҷомеаи демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ қадамҳои устувор гузошт.

Аҳли ҷомеаи Тоҷикистон сипоси беҳамто мегузорад ба заҳмату фаъолияти созанда ва роҳбарии хирадмандонаи Эмомалӣ Раҳмон - ин шахсияти воқеан арзанда, фарзанди бонангу номуси халқи тоҷик, ки маҳз дар лаҳзаҳои сарнавиштсози таърихи миллат масъулияти барқарорсозии сулҳи бебозгашт ва таъмини субот, бунёди ҷомеаи озод ва кишвари ободро ба ўҳда гирифтаанд ва Тоҷикистонро ба омили воқеан намоёни сиёсии минтақа ва ҷаҳон табдил дода тавонистаанд.

Раҳмон МИРСАИДОВ,
ҷомеашинос, дотсенти кафедраи умумидонишгоҳии фалсафаи
Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Читать далее

Натиҷаҳои назаррас таҳкимбахши иқтисоди миллианд!

АХБОРИ САРРАЁСАТИ АГЕНТИИ ОМОРИ НАЗДИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР ВИЛОЯТИ СУFД

«Дар бораи вазъи иҷтимоию иқтисодии вилояти Суғд дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016»

МАКРОИҚТИСОДИЁТ ВА МОЛИЯ

Мувофиқи маълумоти фаврии Сарраёсати молияи вилояти Суғд қисми даромади буҷети вилоят ба 1 декабри соли 2016 ба андозаи 103,2 фоизи нақша иҷро гардида 1246219,4 ҳазор сомониро ташкил додааст.

Иҷроиши қисми хароҷоти буҷети вилоят дар ин давра 1193759,2  ҳазор сомонӣ ё 100,0 фоизро ташкил додааст.

Барои маблағгузории соҳаҳои маориф 99,5 фоизи ҳамаи маблағҳо, нигаҳдории тандурустӣ 99,8 фоиз, хоҷагии коммуналӣ 100,4 фоиз, чорабиниҳои  фарҳангию варзишӣ  102,6 фоиз, суғуртаи иҷтимоӣ  ва ҳифзи иҷтимоӣ 99,4 фоиз ва ғайра маблағ сарф карда шудааст.

САНОАТ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 корхонаҳои саноатӣ ба маблағи 6180939,9 ҳазор сомонӣ маҳсулот истеҳсол кардаанд, ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ нисбат ба ҳамин давраи соли 2015-ум бо назардошти индекси нархҳои истеҳсол кунандагони маҳсулоти саноатӣ 139,1 фоизро ташкил кард.

Ба афзоиши ҳаҷми маҳсулоти саноатӣ дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015 афзоиши истеҳсоли маҳсулоти хўрокворӣ, якҷоя бо нўшокиҳо ва тамоку, истеҳсоли ҳаргуна маҳсулоти ғайрифилизии маъданӣ, истеҳсоли металлургӣ ва истеҳсоли маснуоти тайёри филизӣ, коркарди чўбу тахта ва истеҳсоли маснуот аз чўб ва ғайраҳо мусоидат намуданд.

Аз 625 корхонаҳои саноатии ҳисоботдиҳанда дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016-ум 324 корхона (51,8 фоиз) нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли гузашта сатҳи истеҳсолро баланд бардоштаанд. Дар айни замон, миқдори корхонаҳои бозистода дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016-ум 108 воҳид ё 17,3 фоизро ташкил карда, 193 ё (30,9 фоиз) фоиз сатҳи истеҳсолро нисбати ҳамин давраи соли гузашта кам кардаанд.

Дар саноати истихроҷ дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 ба маблағи 2213990,1 ҳазор сомонӣ маҳсулот истеҳсол карда шудааст, истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015-ум 67,0 фоиз, аз он ҷумла истихроҷи ғайриэнергетикӣ 71,1 фоиз, энергетикӣ 21,2 фоиз зиёд шудааст.

Ҳаҷми истеҳсолот дар саноати коркард дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016-ум  3769405,3  ҳазор сомонӣ, аз он маҳсулоти хўрокворӣ якҷоя бо нўшокиҳо ва тамоку 1694973,5 ҳазор сомонӣ, истеҳсоли маҳсулоти нассоҷӣ ва дўзандагӣ 509103,7 ҳазор сомонӣ, ҳаргуна маснуоти ғайрифилизии маъданӣ 280194,3 ҳазор сомониро ташкил дод. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ умуман дар соҳаи коркард 27,4 фоиз зиёд шудааст.

Истеҳсоли ҳаргуна маҳсулоти маъдани ғайрифилизӣ – 3,6 баробар зиёд шуд, ки аз ҳисоби зиёдшавии семент – 7,2 баробар, хишти сементӣ – 78,4 фоиз, хишти хом – 36,1 фоиз,  гаҷ – 6,8 фоиз, хишти бинокорӣ – 3,9 фоиз ба вуҷуд омадааст.

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 индекси истеҳсоли маҳсулоти нассоҷӣ ва дўзандагӣ – 106,4 фоизро ташкил дод, ки ин асосан аз ҳисоби зиёд истеҳсол шудани калобаи пахтагин – 40,6 фоиз, қолин ва маснуоти қолинӣ – 35,9 фоиз, матои нобофта – 8,9 фоиз ба вуҷуд омадааст.

Ҳаҷми истеҳсол ва тақсимоти нерўи барқ, газ ва об дар моҳҳои январ-ноябри  соли 2016-ум 197544,5 ҳазор сомониро ташкил кард, ҳаҷми истеҳсолот аз рўи намуди фаъолияти мазкур 95,6 фоизро ташкил дод. Аз он ҷумла ҳаҷми тақсими нерўи барқ, газ ва об дар моҳҳои январ-ноябри соли ҷорӣ 140558,8 ҳазор сомонӣ ё нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 95,4 фоизро ташкил кард.

Аз 107 намуди муҳимтарини маҳсулоти саноатии истеҳсолшаванда дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 истеҳсоли 69 номгўй (64,5 фоиз) афзуда, 35 номгўй (32,7 фоиз) кам шуда, 3 номгўй (2,8 фоиз) истеҳсол карда нашудааст.

КИШОВАРЗӢ, ШИКОР ВА ХОҶАГИИ ҶАНГАЛ

Ҳаҷми маҳсулоти умумии кишоварзӣ дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 дар ҳамаи бахшҳои хоҷагӣ 5521,6 млн. сомонӣ (бо нархҳои соли 2015) нисбат ба ҳамин давраи соли 2015-ум 10,2 фоиз, аз он ҷумла дар соҳаи растанипарварӣ 4150,3 млн. сомонӣ ё 11,9 фоиз ва чорводорӣ 1371,3 млн. сомонӣ ё 5,2 фоиз зиёд шудааст.

РАСТАНИПАРВАРӢ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 дар ҳамаи категорияҳои хоҷагӣ 315447,9 тонна ғаллагиҳо ё нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 7,7 фоиз зиёд, мутаносибан 348431,4 тонна картошка ё 5,3 фоиз, 433243,4 тонна сабзавот ё 2,2 фоиз,  85290,6 тонна пахта ё 14,6 фоиз, 108113,6 тонна меваҷот ё 2,4 баробар, ангур 53001,6 тонна ё 3,1 фоиз зиёд, аммо 116461,4 тонна полезӣ ё 12,6 фоиз кам истеҳсол карда шудааст.

Ҳамагӣ хўроки чорво ба ҳисоби воҳиди хўрока 324800,3 тонна ё 7,1 фоиз нисбати ҳамин давраи  соли  гузашта зиёд тайёр карда шудааст.

Дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва ҳоҷагиҳои деҳқонии вилоят мавсими ҷамъоварии ҳосил ба охир расида истодааст.

То 1 декабри соли 2016 дар хоҷагиҳои вилоят ҳамагӣ зироати ғалладона ва лўбиёгӣ (ғайр аз ҷуворимакка) дарав ва кўфта шуд, аз майдони 104,4 ҳазор гектар,  ки  ҳосили он  227,8 ҳазор тоннаро ташкил кард, бо ҳосилнокии  21,8 сентнер аз ҳар гектар мебошад.

Ҳамагӣ ҷуворимакка барои дон аз 5440,5 гектар замин 25,6 ҳазор тонна сутаи ҷуворимакка гирифта шуд, ки ҳосилнокии ҳар як гектар 47,0 сентнериро ташкил медиҳад.

Картошка ҳамагӣ аз 8787,6 гектар 235,0 ҳазор тонна ҷамъоварӣ карда шудааст, ки ҳосилнокии ҳар як гектар 267,4 сентнериро ташкил медиҳад.

То 1 декабри соли 2016 дар хоҷагиҳои вилоят ҳамагӣ аз 7686,9 гектар замини сабзавоти ғундошташуда 204,2 ҳазор тонна сабзавот, ки ҳосилнокии ҳар як гектар 265,6 сентнериро ташкил медиҳад ва 306,5 тонна сабзавот аз гармхонаҳо ҷамъоварӣ карда шудааст.

Зироати полезӣ ҳамагӣ аз 5472,4 гектар 105,5 ҳазор тонна ғундошта шуд, ки ҳосилнокии ҳар як гектар 192,7 сентнериро ташкил медиҳад.

Аз боғҳои хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва ҳоҷагиҳои деҳқонӣ 80,1 ҳазор тонна мева ва 36,8 ҳазор тонна ангур ҷамъоварӣ карда шудааст, ки нисбати ҳамин давраи соли гузашта мева 3,9 баробар ва ангур 5,0 фоиз зиёд шудааст.

Хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонии вилоят дар заминҳои ҳосилаш ғундошташуда, кишти тирамоҳиро гузаронида истодаанд.

Дар хоҷагиҳои кишоварзии вилоят ғалладонаи тирамоҳӣ барои дон ва хўроки сабзӣ чорво дар майдони 32609 гектар кошта шуд, ки аз он барои дон 32585 гектарро ташкил медиҳад.

Тайёр кардани хўроки чорво

Дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва ҳоҷагиҳои деҳқонии вилоят мавсими тайёр ва захираи  хўроки чорво ба охир расида истодааст.

Хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва ҳоҷагиҳои деҳқонӣ то 1 декабри соли  2016 барои таъмини хўроки чорвои ҷамъиятӣ дар давраи тирамоҳу зимистон ба миқдори 415,3 ҳазор тонна ва ё нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 108,6 фоиз хўроки дурушт, аз он ҷумла 177,5 ҳазор тонна ё 124,2 фоиз хасбедаи алафҳои корам ва табиӣ, 6,1 ҳазор тонна ё 90,7 фоиз тарбеда, 231,7 ҳазор тонна ё 99,6 фоиз коҳ, 21,9 ҳазор тонна ё 94,7 фоиз хўроки ширадор тайёр ва захира кардаанд.

Ҳамагӣ ба ҳисоби воҳиди хўрока 152,6 ҳазор тонна ё нисбат ба сатҳи соли гузашта 118,7 фоиз, ба ҳисоби ҳар сар чорвои калони шартӣ 17,0 сентнерӣ воҳиди хўрок тайёр карда шудааст.

Кишти барвақтӣ

Дар хоҷагиҳои кишоварзӣ ва хоҷагиҳои деҳқонии вилоят дар заминҳои ҳосилаш ғундошташуда, кишти такрориро ба охир расониданд.

То 1 декабри соли 2016 ҳамагӣ дар майдони 1104,3 гектар замин кишти барвақтии баҳорӣ гузаронида шудааст, ки он пиёз буда, нисбати ҳамин давраи соли  гузашта 7 фоиз кам шудааст.

Захираи тухмӣ

Ҳамагӣ то 1 декабри соли 2016 дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонии вилоят тухмии зироатро захира карданд, тухмии ғалладона ва лўбиёгиҳо (бе ҷуворимакка) – 1366,1 тонна, аз он ҷумла гандум – 943,9 тонна, ҷав – 275,7 тонна, шолӣ – 142,1 тонна, ҷуворимакка – 124,0 тонна, картошка – 1028,8 тонна, чигит – 570,0 тонна. Нисбати ҳамин давраи соли  гузашта 5,0 фоиз кам шудааст.

Ҳолати техникаи кишоварзӣ

То 1 декабри соли 2016 дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ 3823 адад тракторҳои гуногунтамға мавҷуд буда, аз онҳо 2753 адад ё 72,0 фоиз дар ҳолати коршоямӣ қарор доранд.

То 1 декабри соли 2016 ба хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ 2094,8 тонна сўзишвории дизелӣ ворид шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 720 тонна кам аст.

Сўзишвории мавҷудаи дизелӣ ба 1 трактор ба ҳисоби миёна 547,9 кг рост меояд, ки  нисбати ҳамин давраи соли гузашта 129,5 кг кам  аст.

ЧОРВОПАРВАРӢ

Ба 1 декабри соли 2016 дар ҳамаи бахшҳои хоҷагӣ саршумори чорвои калон 624,1 ҳазор сарро ташкил кардааст, ки нисбати ҳамин давраи соли гузашта 19,8 ҳазор сар ё 3,3 фоиз, саршумори гўсфанду буз 69,0 ҳазор сар ё 4,9 фоиз, саршумори мурғ 42,4 ҳазор сар ё 2,5 фоиз афзуд.  Аз саршумори умумӣ 92,5 фоизи саршумори чорвои калон ва 85,0 фоизи саршумори гўсфанду буз ба хоҷагиҳои аҳолӣ рост меояд.

Афзоиши саршумори чорвои калон дар хоҷагиҳои ноҳияи Мастчоҳ – 11,6 фоиз, Кўҳистони Мастчоҳ – 7,1 фоиз, Истаравшан – 6,3 фоиз, Зафаробод – 4,4 фоиз,  Панҷакент – 3,8 фоизро ташкил дод.

Ба 1 декабри соли 2016 ҳаҷми истеҳсоли гўшт дар ҳамаи бахшҳои хоҷагӣ 35985,9 тоннаро ташкил намуд, ки нисбат ба 1-уми декабри соли 2015 - ум 7,3 фоиз зиёд аст. Истеҳсоли гўштро хоҷагиҳои ноҳияҳои Конибодом – 43,5 фоиз, Истаравшан – 14,0 фоиз, Кўҳистони Мастчоҳ – 10,1 фоиз, Айнӣ– 7,7 фоиз, Мастчоҳ – 6,0 фоиз,  Ашт – 5,6 фоиз, Шаҳристон – 5,0 фоиз зиёд намуданд.

Ҳаҷми умумии истеҳсоли шир бошад, дар вилоят 218533,2 тоннаро ташкил намуд, ки нисбат ба 1 декабри соли 2015-ум 3,0 фоиз зиёд аст, аз он ҷумла дар хоҷагиҳои ноҳияҳои: Шаҳристон – 20,7 фоиз, Кўҳистони Мастчоҳ – 6,9 фоиз, Исфара – 5,4 фоиз, Ашт – 4,5 фоиз, Конибодом – 4,3 фоиз афзудааст.

Таносуби шири истеҳсолнамудаи хоҷагиҳои аҳолӣ дар ҳаҷми умумӣ 91,9 фоизро ташкил менамояд.

Ба 1-уми декабри соли 2016 ба миқдори 130735,4 ҳазор дона тухм истеҳсол карда шудааст, ки нисбат ба 1-уми декабри соли 2015-ум 6,9 фоиз зиёд аст. Истеҳсоли тухмро хоҷагиҳои ноҳияҳои Деваштич – 2,8 баробар, Конибодом – 61,4 фоиз, Спитамен – 33,3 фоиз, Ашт– 24,1 фоиз, Зафаробод – 14,7 фоиз, Истаравшан – 6,1 фоиз, Исфара – 3,7 фоиз  зиёд намуданд.

Ба 1 декабри соли 2016 дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ бошад, 7912 сар гўсола гирифта шудааст. Нисбат ба 1-уми декабри соли 2015  хоҷагиҳои вилоят 4,8 фоиз ва ноҳияҳои Кўҳистони Мастчоҳ – 30,3 фоиз, Конибодом – 29,3 фоиз, Мастчоҳ – 10,8 фоиз, Айнӣ– 6,7 фоиз, Деваштич – 6,4 фоиз  зиёд гўсола гирифтаанд.

Ба 1 декабри соли 2016 дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ 79792 сар барраю бузғола гирифтаанд. Нисбат ба 1-уми декабри соли 2015  хоҷагиҳои вилоят 7,1 фоиз ва хоҷагиҳои ноҳияҳои Кўҳистони Мастчоҳ – 40,8 фоиз, Зафаробод – 32,6 фоиз,  Исфара – 23,4 фоиз, Ашт – 16,2 фоиз,  Мастчоҳ – 15,9 фоиз, Конибодом – 13,5 фоиз зиёд барраю бузғола гирифтанд.

Ба 1 декабри соли 2016 дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ ба ҳисоби миёна аз ҳар сар модагов 1390 кг шир дўшида шудааст, ки нисбат ба 1 декабри соли  2015-ум 2,8 фоиз ё 38 кг зиёд  аст.

Ҳисоби миёнаи ширдўшӣ аз ҳар сар модагов нисбат ба 1 декабри  соли 2015 дар хоҷагиҳои ноҳияҳои Исфара – 380 кг, Конибодом– 39 кг, Ҷ.Расулов – 33 кг, Зафаробод  – 30 кг, Мастчоҳ –11 кг зиёд шудааст.

Аз ҳар сар мокиёни тухмдиҳанда бошад, 229 донагӣ тухм гирифта шудааст, ки нисбат ба 1 декабри соли 2015-ум 2,2 фоиз ё 5 донагӣ зиёд аст.

Ба 1 декабри  соли 2016 дар вилоят ба ҳисоби миёна аз 100 сар модагов 52 сарӣ гўсола гирифта шудааст, ки нисбати ҳамин давраи соли 2015-ум 4,0 фоиз ё 2 сар зиёд шудааст.

Ба 1 декабри соли 2016 дар хоҷагиҳои ҷамъиятӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ ба ҳисоби миёна аз ҳар 100 сар меш 87 сарӣ барра ва бузғола гирифта шудааст. Нисбат ба сатҳи миёнаи нишондиҳандаи вилоят дар хоҷагиҳои ноҳияҳои Ашт - 21 сарӣ, Б.Ғафуров - 3 сарӣ кам барраю бузғола гирифта шудааст.

ХОҶАГИИ ҶАНГАЛ

Мувофиқи Таснифоти умумии намуди фаъолияти иқтисодӣ маҳсулоти хоҷагии ёрирасони ҷангалпарварӣ ба соҳаи кишоварзӣ дохил мешаванд.

Аз ҳаҷми умумии маҳсулоти кишоварзӣ, соҳаи ҷангалпарварӣ дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016-ум 7430,0 ҳазор сомониро ташкил кардааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2015-ум 2,3 баробар зиёд шудааст.

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 аз истеҳсоли умумӣ, ғалла 176,1 тонна, пахта 17,1 тонна, картошка 3645,2 тонна, сабзавот 61 тонна,  полезӣ 20 тонна, меваҷот 348,6 тонна, ангур 4,7 тонна, хўроки чорво 770,6 тонна ба хоҷагиҳои ҷангалпарварии вилоят рост меояд.

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 аз истеҳсоли умумӣ, гўшт 11,9 тонна, шир 12,7 тонна, асал 1,7 тонна ва пашм 1,4 тонна ба хоҷагиҳои ҷангалпарварии вилоят рост меояд.

Аз саршумори умумии чорвои хоҷагиҳои ҷамъиятӣ 79 сар чорвои калон, 3462 сар гўсфанду буз, 86 сар асп дар сатҳи хоҷагиҳои ёрирасони ҷангалпарварӣ ба ҳисоб гирифта шудааст.

МОҲИПАРВАРӢ

Ҳаҷми маҳсулоти моҳипарварӣ дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016-ум 3,8 млн. сомониро ташкил кардааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2015-ум 1,3 фоиз зиёд шудааст.

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 дар хоҷагиҳои моҳипарварии вилоят сайди моҳӣ 192 тоннаро ташкил намуд.

Дар ҳаҷми умумии истеҳсоли моҳӣ намуди моҳии пешонағафсӣ сафед – 4,4 фоиз, намуди зағорамоҳӣ – 16,4 фоиз, намуди амури сафед – 8,3 фоиз, намуди суфмоҳӣ – 18,3 фоиз ва дигар намуди моҳиҳо – 52,5 фоизро ташкил намудааст.

СОХТМОНИ  АСОСӢ

Сармоягузорӣ ба сармояи асосӣ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 сармоягузории сармояи асосӣ аз ҳисоби ҳамаи манбаъҳои маблағгузорӣ ба маблағи 1613936,8 ҳазор сомонӣ истифода карда шудааст, ки нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015-ум 110,8 фоизро ташкил медиҳад (бо нархҳои муқоисавӣ).

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 дар иншоотҳои таъиноти истеҳсолӣ ба маблағи 1170696,0 ҳазор сомонӣ ё ба андозаи 72,5 фоизи ҳаҷми умумии сармоя-гузориҳои вилоят иҷро гардидааст. Дар сохтмони иншооти энергетикӣ 111377,0 ҳазор сомонӣ  сармоягузориҳои сармояи асосӣ аз худ карда шудааст.

Ба кор андохтани фондҳои асосӣ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 аз ҳисоби ҳамаи манбаъҳои сармоягузорӣ фондҳои асосӣ ба маблағи 1164465,9 ҳазор сомонӣ, ки нисбати соли гузашта 2,9 баробар зиёд шудааст.

Аз рўи иншоотҳои таъиноти истеҳсолӣ ба маблағи 910300,7 ҳазор сомонӣ ё 78,2 фоизи ҳаҷми умумии фондҳои асосии ба кор андохташудаи вилоятро ташкил кардааст, ки дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров фабрикаи истихроҷи нуқра ва дигар металҳо бо иқтидори коркарди 5 тонна дар як сол  аз тарафи фармоишгар ҶДММ «Нуқрафом», иншооти корхонаи истехсоли орд бо иқтидори коркарди 60 тонна дар як шабонаруз аз тарафи фармоишгар ҶДММ «Астана», заводи сементбарорӣ бо иқтидори коркарди 2500 тонна дар як шабонаруз аз тарафи фармоишгар ҶДММ «Ғаюр Суғдсемент», дар шаҳри Гулистон сехи истеҳсоли қубурҳои оҳанини даврашакл ва чоркунҷа аз тарафи фармоишгар ҶДММ «Хайри Хуршед», дар шаҳри Бустон – мархилаи дуюми сехи истеҳсоли орд аз тарафи фармоишгар ҶДММ «Анхор», дар ноҳияи Спитамен аз ҳисоби соҳибкорони хусусӣ - заводи пахтатозакунӣ бо иқтидори коркарди 80 тонна дар як шабонарўз, заводи равганбарори бо иқтидори коркарди 1000 тонна дар як мох аз тарафи фармоишгар ЧДММ Спитамен Ойл , аз тарафи фармоишгар ҶСП «Норд Азия Металл» - сехи коргоҳи истеҳсоли бо иқтидори коркарди 60000 тонна кубурҳои профили дар як сол, аз ҳисоби маблағҳои хориҷӣ - заводи асфалтбарорӣ ва таҷҳизоти сангмайдакунӣ бо иқтидори 50 тонна асфалт ва 120 тонна сангмайда дар як соат, фармоишгар - ШС Инновейтив Роуд Солюшнз ЛТД, дар ноҳияи Зафаробод-корхонаи коркарди пахта бо иқтидори коркарди 15000 тонна дар як сол аз тарафи фармоишгар ҶДММ «Пахтаи Зафаробод»  ва дар шаҳру ноҳияҳои вилоят сохтмони як қатор нуқтаҳои сўзишворӣ ва савдо сохта ба истифода дода шудааст.

Фондҳои асосӣ аз ҳисоби маблағҳои соҳибкорони хусусӣ – 66471,3 ҳазор сомонӣ ё 5,7 фоиз, давлатӣ – 81313,7 ҳазор сомонӣ ё 7,0 фоиз, ҷамъиятҳои саҳҳомӣ -16077,2 ҳазор сомонӣ ё 1,4 фоиз, ҶДММ – 83702,8 ҳазор сомонӣ ё 7,2 фоиз, корхонаҳои муштарак – 55001,0 ҳазор сомонӣ ё 4,7 фоиз, маблағҳои аҳолӣ – 93490,3 ҳазор сомонӣ ё 8,0 фоиз, аз ҳисоби корхонаҳои хориҷӣ 764992,4 ҳазор сомонӣ ё 65,7 фоиз, Тоҷикматлубот -2553,4 ҳазор сомонӣ ё 0,2 фоиз, хоҷагиҳои кишоварзи – 863,8 ҳазор сомонӣ ё 0,1 фоиз ки  аз ҳаҷми умумии фондҳои асосии ба кор андохта шудаи вилоят мебошанд.

Сохтмони иншоотҳои соҳаҳои иҷтимоӣ – фарҳангӣ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 барои инкишофи соҳаҳои иҷтимоӣ сармоягузорӣ ба маблағи 443240,8 ҳазор сомонӣ равона карда шудааст, ки 27,5 фоизи ҳаҷми умумии сармоягузории вилоятро ташкил медиҳад (бо нархҳои аслии амалкунанда).

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 ба масоҳати 376935 метри мураббаъ хонаҳои истиқоматӣ ба истифода дода шуданд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 112,4 фоизро ташкил медиҳад. Хонаҳои истиқоматӣ аз ҳисоби маблағҳои  аҳолӣ ба масоҳати 338429 метри мураббаъ, аз ҳисоби  маблағҳои ҶДММ - 14372 метри мураббаъ ва аз ҳисоби маблағҳои соҳибкорони инфиродӣ - 24134 метри мураббаъ  ба истифода дода шудааст.

Боғчаҳои бачагона барои 460 ҷой, аз он ҷумла аз тарафи фармоишгар  “ИСА”-и ш.Хуҷанд - боғчаи бачагона бо 280 ҷой, аз ҳисоби маблағҳои соҳибкорони инфиродӣ дар ш. Бустон - боғчаи бачагона бо 90 ҷой ва дар ноҳияи Ҷаббор Расулов- боғчаи бачагона бо 90 ҷой.

Мактабҳо барои 1260 ҷои талаба, аз он ҷумла дар ноҳияи Шаҳристон - мактаб барои 100 ҷои талаба, дар ноҳияи Ашт - мактаб барои 360 ҷои талаба, дар ноҳияи Спитамен - ду мактаб барои 440 ҷои талаба, дар ноҳияи Панҷакент - мактаб барои 240 ҷои талаба ва дар ноҳияи Кўҳистони Мастчоҳ - мактаб барои 120 ҷои талаба.

Беморхонаҳо барои 45 кат, аз он ҷумла дар ноҳияи Деваштич беморхона барои 20 кат, дар ноҳияи Мастчоҳ беморхонаи сил барои 25 кат ва дар  ноҳияи Ашт Қасри фарҳанг барои 800 ҷой сохта ба истифода дода шудааст.

Корҳои пудратӣ

Ташкилотҳои пудратии вилоят дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 бо қувваи худ ба маблағи 591886,8 ҳазор сомонӣ корҳои пудратиро иҷро кардаанд, ки нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015 ба маблағи 81634,4 ҳазор сомонӣ ё 16,0 фоиз зиёд шудааст.

Ҳаҷми корҳои пудратӣ, ки ташкилотҳои шакли моликияташон гуногун иҷро кардаанд, чунин тавсиф мешавад: давлатӣ 3549,7 ҳазор сомонӣ (0,6 фоиз), саҳомӣ 17016,7 ҳазор сомонӣ (2,9 фоиз), ҷамъиятҳои масъулияташон маҳдуд 515248,4 ҳазор сомонӣ (87,1 фоиз), соҳибкорони инфиродӣ 40492,7ҳазор сомонӣ (6,8 фоиз), хориҷӣ 15579,3 ҳазор сомонӣ (2,6 фоиз)  ҳаҷми умимиро ташкил медиҳанд.

НАҚЛИЁТ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 бо ҳамаи намудҳои нақлиёт 23,9 миллион тонна бор кашонида шудааст, ки он нисбат ба ҳамин давраи соли 2015-ум 100,2 фоизро ташкил медиҳад. Аз он ҷумла: бо нақлиёти автомобилӣ ҳамаи вазорату идораҳо, корхонаву ташкилотҳои ҳамаи шаклҳои моликият, инчунин бо нақлиёти автомобили шахсони воқеъи, ки бо боркашонии тиҷоратӣ машғуланд 20,0 миллион тонна (нисбат ба соли гузашта 1,9 фоиз зиёд шудааст) ва бо нақлиёти роҳи оҳан 3,8 миллион тонна (нисбат ба соли гузашта 91,8 фоиз) бор кашонида шудааст.

Гардиши бор бо ҳамаи намудҳои нақлиёт дар ҳаҷми 2175,2 миллион тонна км ба қайд гирифта шудааст, ки нисбат ба соли гузашта 5,1 фоиз зиёд шудааст.

Бо ҳамаи намудҳои нақлиёт дар моҳҳои январ-октябри соли 2016-ум 145,8  миллион нафар мусофир кашонида шудааст, ки нисбат ба соли 2015-ум 104,7 фоизро ташкил медиҳад. Аз он ҷумла: бо нақлиёти автомобилӣ ҳамаи вазорату идораҳо, корхонаву ташкилотҳои ҳамаи шаклҳои моликият, соҳибкорони хусусӣ 145,6 миллион нафар мусофир (нисбат ба соли гузашта 104,7 фоиз), бо нақлиёти роҳи оҳан 33,6 ҳазор нафар мусофир (нисбат ба соли гузашта 136,0 фоиз), бо нақлиёти ҳавоӣ 194,8 ҳазор нафар (нисбат ба соли гузашта 84,2 фоиз)  мусофир кашонида шудааст.

Гардиши мусофирон бо ҳамаи намудҳои нақлиёт 2686,8 миллион мусофирон км-ро ташкил дода, нисбат ба соли гузашта 96,8 фоиз мебошад.

ХИЗМАТРАСОНИИ ПУЛАКӢ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 ҳаҷми хизмати пулакӣ, ҳамаи соҳаҳои хизматгузор, ки ба аҳолии вилоят расонидаанд 2804,2 миллион сомониро ташкил дод, ки ин бо нархҳои муқоисавӣ нисбат ба соли 2015-ум 1,5 фоиз кам шудааст.

Корхонаю ташкилотҳои расмӣ ба қайд гирифташуда бошад, ба маблағи 1173,8 миллион сомонӣ хизматгузорӣ кардаанд, ки 41,9 фоизи ҳаҷми умумии хизматро ташкил намуда, нисбат ба соли 2015 бо нархҳои муқоисавӣ 4,0 фоиз зиёд шудааст.

Дар моҳҳои январ-ноябри  соли 2016 аз ҳаҷми умумии хизматрасонии пулакӣ ба ҳисоби миёна ба ҳар як нафар аҳолии вилоят 1101,8 сомонӣ рост меояд.

САВДОИ ЧАКАНА, ТАЪМИРИ АВТОМОБИЛҲО ВА МОЛҲОИ  МАИШӢ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 ҳаҷми гардиши савдо, таъмири мошинҳо, молҳои маишӣ ва ашёи истифодаи шахсӣ 5768921,7 ҳазор сомониро ташкил дод, ки нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015-ум 6,7 фоиз ё ба маблағи 624782,0 ҳазор сомонӣ зиёд шудааст.

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015 ҳаҷми гардиши савдои чакана 6,1 фоиз, корхонаҳои таъмири мошинҳо 48,7 фоиз, ҳаҷми гардиши молҳои маишӣ ва ашёҳо барои истифодаи шахсӣ 29,6 фоиз афзудааст.

Таносуби гардиши моли бахши савдои ғайридавлатӣ дар моҳҳои январ -ноябри соли 2016-ум 99,9 фоизи ҳаҷми умумиро ташкил кардааст.

Таносуби молҳои озуқаворӣ дар ҳаҷми умуми 53,5 фоиз ё 3024354,4 ҳазор сомониро ташкил додааст, молҳои ғайриозуқа 46,5 фоиз ё 2628644,5 ҳазор сомонӣ, зимнан, молҳои озуқаворӣ ба маблағи 395709,9 ҳазор сомонӣ нисбат ба молҳои ғайриозуқаворӣ зиёд фурўхта шудаанд.

Дар ҳаҷми умумии фурўши молҳои озуқаворӣ гўшт ва маҳсулоти гўштӣ (17,1 фоиз), орд (9,5 фоиз), маснуоти қаннодӣ (8,0 фоиз), равғани растанӣ (4,6 фоиз), ярма ва лўбиёӣ (2,9 фоиз),  сабзавот (2,9 фоиз)  ва меваҷот (2,9 фоиз) афзалият доранд.

Аз молҳои ғайриозуқаворӣ таносуби бештар ба маводҳои бинокорӣ (17,0 фоиз), маҳсулоти нафтӣ (20,4 фоиз), газворҳо (11,8 фоиз), пойафзол (7,7 фоиз), асбобу анҷоми барқӣ - маишӣ (3,9 фоиз) мебел ва маснуоти қолинҳо (3,5 фоиз) ва либос (3,0 фоиз) рост меояд.

Манбаҳои ташаккули гардиши моли чакана:

Аз ҳама зиёд таносуби гардиши моли чакана дар шаҳрҳои Хуҷанд, Исфара,  Истаравшан, Бўстон, Конибодом ва ноҳияи Б.Ғафуров мушоҳида карда мешавад.

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 аз ҳаҷми умумии гардиши моли чакана ба ҳисоби миёна ба як нафар сокини вилоят 2221,0  сомонӣ рост омадааст.

Ҳаҷми хизматрасонии меҳмонхонаҳо ва тарабхонаҳо дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016-ум 291677,6 ҳазор сомониро ташкил дод, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 5,4 фоиз зиёд шудааст.

ФАЪОЛИЯТИ ИҚТИСОДИИ ХОРИҶӢ

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 гардиши савдои хориҷии вилояти Суғд 1669589,8 ҳазор доллари ИМА-ро ташкил дод, ки нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015-ум 15,8 фоиз ё 313520,0 ҳазор доллар кам аст. Тарози савдо манфӣ буда –866512,8  ҳазор долларро ташкил кард. Вилояти Суғд бо 59 мамолик, аз он ҷумла бо 10 мамолики ИДМ ва бо 49 мамолики хориҷи дур муносибати савдои хориҷӣ дорад.

Дар гардиши савдои хориҷӣ ба ҳиссаи мамлакатҳои ИДМ 73,8 фоиз ё 1232079,9 ҳазор доллар ва ба ҳиссаи мамлакатҳои хориҷи дур 26,2 фоиз ё 437509,9 ҳазор доллар рост меояд.

Таносуби содирот дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 нисбати гардиши савдои хориҷии вилояти Суғд 24,1 фоиз ва воридот бошад 75,9 фоизро ташкил мекунад, ки  касри тарози савдо бо мамлакатҳои ИДМ – 787441,3 ҳазор доллар, бо мамлакатҳои хориҷи дур –  79071,5 ҳазор долларро ташкил додааст.

Умуман ҳаҷми гардиши савдои хориҷӣ дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015 бо мамлакатҳои ИДМ 14,8 фоиз ё 214136,9  ҳазор доллар кам ва бо мамлакатҳои хориҷи дур бошад 18,5 фоиз ё 99383,1  ҳазор доллар кам шудааст.

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 содироти мол 401538,5 ҳазор долларро ташкил кард, ки нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015-ум 4,8 фоиз ё 20126,1 ҳазор доллар кам шудааст. Воридоти мол ба вилоят 1268051,3 ҳазор долларро ташкил кардааст, ки нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015-ум 18,8 фоиз ё 293393,9  ҳазор доллар кам мебошад.

Нисбат ба моҳҳои январ-ноябри соли 2015 содироти маҳсулоти маъданӣ 51,3 фоиз ё 69954,7 ҳазор доллар зиёд, нахи пахта 13,2 фоиз ё 4910,4 ҳазор доллар кам шудааст.

Воридоти мошинолот ва таҷҳизот 59,6 фоиз ё 84271,9 ҳазор доллар, воридоти гандум 9,4 фоиз ё 20321,9 ҳазор доллар, воридоти орд низ 48,9 фоиз ё 26746,0 ҳазор доллар кам шудааст.

Чӣ хеле, ки аз маълумоти овардашуда дида мешавад, шарикони асосии соди-ротӣ инҳоянд: Қазоқистон – 41,9 фоиз, Шветсария – 24,7 фоиз, Ўзбекистон – 7,7 фоиз, Чин – 6,3 фоиз,  Руссия – 4,1 фоиз, Нидерланд – 3,2 фоиз, Туркия – 3,0 фоиз, Италия – 2,7 фоиз, Эрон– 2,4 фоиз, Қирғизистон – 1,1 фоиз.

Воридоти мол асосан аз мамлакатҳои зерин сурат гирифтааст: аз Руссия –42,9 фоиз, аз Қазоқистон – 31,4 фоиз, Чин – 13,8 фоиз, Ўзбекистон – 1,9 фоиз, Литва – 1,8 фоиз, Туркия – 1,5 фоиз,  Қирғизистон – 1,2 фоиз, Эрон- 1,0 фоиз ва ғайраҳо.

ЁРИИ БАШАРДЎСТОНА

Дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016 ба вилояти Суғд аз мамлакатҳои хориҷи дуру наздик ба маблағи 2139,5 ҳазор доллар ё 3093,4 тонна ёрии башардўстона расонида шудааст, ки аз он маҳсулоти озуқа 2009,8 ҳазор доллар ё 3044,7 тонна, воситаҳои нақлиёт 65,4 ҳазор доллар ё  5,8 тоннаро ташкил мекунад.

БОЗОРИ МЕҲНАТ ВА МУЗДИ МЕҲНАТ

Шумораи қувваҳои корӣ (ба ғайр аз шахсони дар хоҷагиҳои ёрирасон ва деҳқонӣ машғулбуда ва шахсони бо фаъолияти мустақилонаи касбӣ машғулбуда) дар моҳҳои январ-октябри соли 2016-ум 402,7 ҳазор нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 257,2 ҳазор нафарашон дар бахши воқеӣ ва 145,5 ҳазор нафарашон дар бахши хизматрасонӣ машғуланд.

Шумораи бекорони расмӣ ба қайд гирифташуда то 1 ноябри соли 2016-ум 11,3 ҳазор нафарро ташкил карда, аз он ҷумла 52,4 фоизашро занҳо ташкил додаанд.

Сатҳи бекорони расмӣ ба қайд гирифташуда 1,4 фоизи шумораи қувваҳои кориро ташкил кардааст.

Музди миёнаи ҳармоҳаи номинали (ҳисобшуда)-и меҳнат дар моҳҳои январ – октябри соли 2016-ум 759,80 сомониро ташкил кард ва нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 13,2 фоиз афзудааст.

Маблағи умумии қарздорӣ аз пардохти музди меҳнат бо назардошти солҳои гузашта то 1 ноябри соли 2016-ум 9695,9 ҳазор сомонӣ, аз ҷумла дар соли 2016-ум 2775,6 ҳазор сомонӣ (28,6 фоиз)-и маблағи умумии қарздориро ташкил додааст.

Қарздории аз ҳама зиёд дар саноати истихроҷи маъданҳои кўҳӣ ва коркарди конҳо 6186,3 ҳазор сомонӣ (63,8 фоизи маблағи умумии қарздорӣ), дар кишоварзӣ, шикор ва ҷангалпарварӣ 2768,9 ҳазор сомонӣ (28,6 фоиз) ва дар саноати коркард 666,7 ҳазор сомонӣ (6,9 фоиз)- ро ташкил додааст.

НАРХ

НАРХҲОИ ИСТЕЪМОЛӢ

Индекси нархҳои истеъмолӣ дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016-ум нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 104,3 фоиз аз он ҷумла: молҳои озуқа – 105,0 фоиз, молҳои ғайриозуқа – 105,3 фоиз ва хизматрасонии пулаки ба аҳолӣ – 104,2 фоизро ташкил дод.

Аз аввали соли 2016 индекси нархҳои истеъмолӣ 5,7 фоиз афзуд. Суръати миёнаи моҳонаи беқурбшавӣ дар бахши истеъмолӣ 0,5 фоизро ташкил кард (дар ҳамин давраи соли гузашта 0,4 фоиз буд).

Аз аввали соли 2016 сатҳи таваррум дар вилоят 5,7 фоизро ташкил дод.

Дар моҳи ноябри соли 2016 нисбат ба моҳи октябри соли 2016 аз молҳои озуқаи мушоҳидашуда бештар қимат шудааст: тарбуз – 20,6 фоиз, картошка – 18,7 фоиз, харбуза – 17,6 фоиз, лўлачаи шоколадӣ «Snikӯқs» – 16,5 фоиз, чеснок – 8,3 фоиз, бехпиёз – 5,4 фоиз, кулчаи қандин – 5,3 фоиз, тухм – 4,2 фоиз, тортҳо – 4,0 фоиз, кефир – 3,7 фоиз, фанта  – 3,6 фоиз, рони мурғ – 3,4 фоиз ва равғани пахта – 2,3 фоиз. Ҳамзамон дар ҳамин давра сабзӣ – 21,3 фоиз, карам – 7,0 фоиз, шакар – 4,7 фоиз, мош – 3,6 фоиз, биринҷ – 3,4 фоиз, ярмаи марҷумак – 3,1 фоиз, себ – 3,1 фоиз ва лимон – 2,8 фоиз арзон шудааст.

Дар моҳи ноябри соли 2016 нархи молҳои ғайриозуқа нисбат ба моҳи гузашта 1,2 фоиз қимат шудааст, аз молҳои мушоҳидашудаи ғайриозуқа бештар ҷўроби мардона – 29,7 фоиз, дастпўшаки занона – 23,6 фоиз, ангишт – 17,0 фоиз, электроплитка – 16,2 фоиз, ҳезум – 15,2 фоиз, рўймолҳои пашмину нимпашмин – 15,1 фоиз, обгармкунаки «Aқiston» - 14,9 фоиз, сумкаи занона – 12,2 фоиз, курткаи гарми занона – 11,3 фоиз, куртаи духтарона аз матои нимпашмин – 10,2 фоиз, куртаи духтарчаҳои сини яслӣ аз матои пашмин – 8,3 фоиз, дастпўшаки мардона – 8,1 фоиз, газвори нимпашмин – 7,6 фоиз, ҷемпери бофта барои писарбачаҳо  - 7,4 фоиз, чорчўбаи тиреза – 5,9 фоиз,  калўши занона – 5,8 фоиз, яктаги миллӣ (ҷома) аз матои пахтагин – 5, 6 фоиз, куртка барои кўдакони сини яслӣ – 5,1 фоиз, мўзаи занона – 3,9 фоиз. Дар ҳамин давра гази моеъ – 11,5 фоиз ва семент – 8,6  фоиз арзон шудааст.

Нарху тарифаи хизматрасонии пулакие, ки ба аҳолӣ расонида мешавад дар моҳи ноябри соли 2016 нисбат ба моҳи гузашта 2,4 фоиз арзон шуд, ки ин асосан аз ҳисоби хизматрасонии нақлиёти ҳавоӣ – 22,8 фоиз ва хизматрасонии нақлиёти роҳи оҳан – 7,5 фоиз. Дар ҳамин давра пардохт барои барқ – 16,3 фоиз, хизмати сартарошхонаҳо ва корхонаҳои хизмати шахсӣ – 12,0 фоиз, дигар хизматрасонии пулакии нақлиёт – 9,7 фоиз ва хизмати хўроки умумӣ – 3,6 фоиз қимат шудааст.

ТАНДУРУСТӢ

Ба бемориҳои сирояткунандаи ҷудогона гирифтор

шудани аҳолӣ дар моҳҳои январ-октябри соли 2016

(аз рўи маълумоти Раёсати тандурустии вилояти Суғд)

Дар моҳҳои январ-октябри соли 2016-ум 13501 ҳодисаи ба бемориҳои сирояткунанда гирифтор шудани аҳолӣ ба қайд гирифта шудааст, ки нисбат ба моҳҳои январ-октябри соли 2015-ум 4,2 фоиз кам аст. Ба ҳиссаи гепатитҳои шадиди вирусӣ 22,6 фоизи бемориҳо рост меояд, бемориҳои сирояткунандаи шадиди рўда 37,5 фоизи шумораи умумии бемориҳои сирояткунандаро ташкил медиҳанд.

Дар моҳҳои январ-октябри соли 2016-ум 10042 ҳодисаи ба бемориҳои паразитарӣ гирифтор шудани аҳолӣ ба қайд гирифта шудааст, ки нисбат ба моҳҳои январ-октябри соли 2015-ум 0,5 фоиз кам  аст.

ПАРДОХТИ НАФАҚА ВА КЎМАКПУЛӢ

Мувофиқи маълумоти «Амонатбонк»-и вилоят маблағи аз Раёсати Агентии давлатии суғуртаи иҷтимоӣ ва нафақа дар вилояти Суғд гузаронидашуда дар моҳҳои январ-ноябри  соли 2016-ум 506,5 млн. сомониро ташкил додааст. Маблағи ба нафақа ва кўмакпулӣ пардохташуда дар моҳҳои январ-ноябри соли 2016-ум бо назардошти бақияи аввали сол (20,4 млн. сомонӣ) 518,8 млн. сомониро ташкил кардааст. Шумораи нафақахўрон то 01.12.2016-ум 208326 нафарро ташкил медиҳад.

САРРАЁСАТИ АГЕНТИИ ОМОРИ НАЗДИ
ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР ВИЛОЯТИ СУFД

Читать далее

ОЛИМЕ, КИ ХИЗМАТАШ БАҲРИ САДСОЛАҲОСТ!...

Оре, кашфиёте, ки ў дар илми физикаву кимиё анӣом дод, номи ин олими ҷўяндаву асил ва дар шахсияти вай кишвари Тоҷикистонро дар миқёси ҷаҳон ҳамчун миллати донишманду закӣ муаррифӣ намуд. Кушоише, ки ў баҳри рушду такомули иқтисодиёти Тоҷикистони азиз амалӣ гардонд, натанҳо дар айёми барҳаёт буданаш, балки то имрўз баҳри баланд бардоштани нерўи иқтисодии сарзаминамон хизмат мекунанд.

Ин фард зодаи шаҳри бостонии Хуҷанд буда, даврони тифлиаш дар ин сарзамин гузашта, айёми бачагӣ ва наврасиаш бошад, бо тақозои рўзгори оилавиашон дар шаҳри Исфара гузаштааст. Маълумоти миёнаи ҳафтсоларо бо забони русӣ гирифтааст.

Анвар Ваҳҳобов тақрибан дар нуздаҳ-бистсолагӣ Донишкадаи политехникии ба номи М. И. Калининро дар шаҳри Ленинград (Санкт – Петербург) аз рўи ихтисоси “Металлургияи металлҳои ранга” хатм кард. Фаъолияти худро дар заводи автомобилсозии ба номи А.Лихачёв аввали солҳои 1960-ум оғоз карда, сипас дар Паҷўҳишгоҳи умумииттифоқии манбаъҳои ҷараёни шаҳри Москва фаъолият бурд. Баъди чанд муддати фаъолият дар Паҷўҳишгоҳи кимиёи АУ РСС Тоҷикистон ба номи В.И. Никитин солҳои шастум барои давом додани таҳсил дар аспирантура ба Донишкадаи хўла ва пўлоди шаҳри Москва равона карда мешавад. Ин ҷо таҳти роҳбарии узви вобастаи Академияи улуми СССР Креситовников рисолаи номзадии худро бомуваффақият дифоъ намуда, боз дар шаҳри Душанбе, Паҷўҳишгоҳи химияи АУ РСС Тоҷикистон фаъолияти худро идома медиҳад.

Дар ин боргоҳи илм ў фаъолияти илмии худро пурра ба соҳаи металлшиносӣ, металлургия ва коркарди хўлаҳои нав бахшида, ҳамчун яке аз олимони шинохтаи соҳа соҳиби эҳтиром мегардад. Дар қатори нахустинҳо дар мамлакати абарқудрати шўравӣ ва таҷрибаи ҷаҳонӣ усулҳои коркарди технологии истеҳсоли калтсий, стронсий, барий ва алюминийи тозаро барои соҳаҳои техникаи электронӣ ва металлургия кашф намуда, баҳри ба истеҳсолот ворид намудани онҳо бевосита дар заводҳои гидрометаллургии шаҳрҳои Исфара ва Саянск иштирок менамояд.

Таҳти роҳбарии А. Ваҳҳобов хўлаи “Алҳба” барои соҳаи электроника ва хўлаи дар асоси алюминий рехташавандаи тамғаи Ал-4СК, Ал-91С ,(ТУ-АНТ- 01-004-93) барои рехтани чархҳои автомобил, корпуси гидронасосҳо дар заводи “Тоҷикгидроагрегат” ва батареяҳои гармиивазкунаки манзилҳо, инчунин барои рехтагарии деталҳои гуногуни мошинҳо дар заводҳои истеҳсоли трактори Челябинск ва Волгоград ва заводҳои автомобилбарории “КАМАЗ”, “ВАЗ”, “ЗАЗ”-и шаҳри Запороҷйе, “ЗИЛ” ихтироъ гардидаанд. Хўлаи ҳамроҳи шогирдон ихтироъкардаи ў бо номи АСТ-10, ки 10 фоизаш стронсий, боқимондааш алюминий аст, дар коргоҳҳои металлургии “Волҷские моторқ”–и шаҳри Самара, Уляновск, дар заводи алюминийи шаҳри Новокузнетск ва як қатор заводҳо истифода бурда мешаванд. Аз тарафи олим як силсила хўлаҳои тозагиашон баланди сечандаи дар асоси алюминий, магний – титан, алюминий –титан – мис, алюминий – мис – никел – титан кор карда баромада барои истифодабарӣ дар соҳаҳои микроэлектроника, металлургия ва стоматология тавсия карда шуда, дар коргоҳҳои В-2892-и шаҳри Москва ва Кировогради Украина барои истифода қабул карда шудаанд.

Охири солҳои ҳафтодум А.Ваҳҳобов ҳамроҳи шогирдонаш бо масъалаҳои ба даст овардан ва таҳлили алюминии холиси тозагиаш то ба 99,9999 фоиз машғул гашта, дар миқёси Иттиҳоди Шўравӣ дорои обрўю эътибори баланд мегардад, ки ба он саноати электронӣ хеле ниёзи калон дошт. Баъди азхуд намудани истеҳсоли лаборатории ин алюминий истеҳсоли саноатии он дар мавзеи Кондараи назди Душанбе ба роҳ монда, истеҳсоли солонаи он ва хўлаҳо дар асоси он то 200 тонна дар як сол расонида мешавад.

Баробари фаъолияти илмии худ дар мактабҳои олии пойтахт - Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ва Донишкадаи политехникӣ аз фанҳои химияи физикӣ ва электрохимия ба донишҷўён машғулият мегузаронд. Солҳои 1989 -1990 ректори Донишкадаи политехникии Тоҷикистон буд. Солҳои 1991-1996 Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ташкил ва роҳбарӣ намудааст.

Аз рўзҳои аввали таъсисёбии филиали Институти энергетикии шаҳри Москва (донишгоҳи техникӣ) дар шаҳри Волҷск, яъне аз соли 1995-ум ў ба ҳайси мудири кафедра адои вазифа намуд. Дар сохтори донишкада 4 кафедра мавҷуд буд, ки яке аз онҳо кафедраи “ Фанҳои умумитехникӣ” ном дошт. Солҳои нахустини таъсисёбии кафедра мутахассисон аз шаҳри Москва ба олимони кафедра хеле кўмак мекарданд. Ҷомеаи хурди ин кафедра мунтазам бо кадрҳои нав ва, албатта, бо ғояҳои тоза пур мегардид. Мудирии ин кафедраро то соли 2003-юм доктори илмҳои техникӣ, профессор Анвар Ваҳҳобов ба дўш дошт.

Ба ҷуз корҳои таҳқиқотии илмӣ таҳти роҳбарии ин олим бештар аз 30 нафар унвонҷўён рисолаи номзадии хешро бомуваффақият дифоъ карданд, 10 нафар шогирдонаш сазовори унвони ифтихории доктори илм гаштанд. Имрўз даҳҳо дастпарваронаш дар мамолики ИМА, Исроил, Олмон, Шветсия, Федератсияи Русия, Украина, Белорус, Ӯзбекистон фаъолият доранд.

А. Ваҳҳобов муаллифи 10 асари илмӣ, 77 шаҳодатномаи муаллифӣ барои ихтирооту навоварӣ, 350 мақолаи илмӣ ва 45 гузориш дар конфронсҳои сатҳи ҷаҳонӣ ва ҷумҳуриявӣ мебошад.

Доираи фаъолияти илмии доктори илмҳои техникӣ, профессор А. Ваҳҳобов хеле васеъ буда, ба соҳаҳои химия ва технологияи моддаҳои тозагиашон баланд, масолеҳҳои металлӣ, ҳимояи металлҳо аз вайроншавиҳои физикохимиявӣ, коррозия, назарияи ирсият дар табиати ғайризинда, корҳои кўҳӣ ва металлургӣ, электрохимия, физикаи металлҳо, пешгўикунии хосиятҳои моддаҳо, маълумотдиҳии муҳандисӣ ва дигарҳо бахшида шудаанд.

Машғулияти дигари дўстдоштаи А.Ваҳҳобов ин меҳри беандоза ба табиати Тоҷикистон буда, вай тамоми давраи рухсатии меҳнатии худро дар оғўши диёраш мегузаронд. Ў чанд муддат раиси Федератсияи сайёҳони ҳавасманди ҷумҳуриро сарварӣ намудааст. Дар як даври рухсатии меҳнатӣ то се гурўҳҳои сайёҳони хатсайри кўҳиро роҳбаладӣ менамуд, ки он аз мавзеи Искандаркўл оғоз мегирифт. Байни роҳбаладон А.Ваҳҳобов дорои эҳтироми баланди касбӣ ва ҳамчунин инсонияти баланд буда, қариб нисфи гурўҳи сайёҳони навро шиносони деринаш ташкил медоданд.

А.Ваҳҳобов яке аз аввалинҳо шуда, хатсайри кўҳии нави нисбатан мураккаби Қайроққум-Ворух-Сўх (вилояти Фарғонаи Ўзбекистон)-Ҷирғатол-Душанберо ташкил намуда, худ се маротиба сайёҳонро роҳбаладӣ кардааст.

Ин олими дар миқёси байналмилалӣ эътирофшуда ба аъзогии Шўрои илмии моддаҳои тозагиашон баланд ва физикиву кимиёвии хўлаҳои металлии Академияи улуми Федератсияи Русия ва узвияти Кумитаи Паҷўҳишгоҳҳои муҳандисии мамлакатҳои исломӣ пазируфта шуда буд.

Хизматҳои шоистаи Анвар Ваҳҳобов аз ҷониби роҳбарияти мамлакати шўравӣ ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон арҷгузорӣ карда, бо Ҷоизаи давлатии РСС Тоҷикистон ба номи Абўалӣ ибни Сино, ордени “Нишони Фахрӣ”, “Ихтироъкори СССР”, медали “Собиқадори меҳнат” ва медалҳои тиллоию нуқрагини Намоишгоҳи комёбиҳои хоҷагии халқи СССР ва дигарҳо тақдиронида шудааст.

Имрўзҳо, агар ин олими тавонову заҳматкаш, фидоии пайроҳаи илм барҳаёт мебуданд, ба синни табарруки 80 – солагӣ мерасиданд. Ҳарчанд устоди арҷманд дар паҳлўи мо, шогирдон ҷисман ҳузур надоранд, дар ёду хотираҳо бо панду насиҳатҳои пурманфиат, каломи самимиву меҳрубонашон нерўбахши мо мебошанд ва эшонро ҳамеша бо некӣ ба ёд оварда мегўем:

Тан ба ҷон зинда асту ҷон зинда ба илм,

Дониш андар кону ҷонат гавҳар аст.

Манзили охирататон ободу рўҳатон шод бошад, устоди азиз.

Муҳаммадҷон МАҲМУДОВ,
дотсенти Донишгоҳи давлатии
Хуҷанд ба номи академик
Бобоҷон Fафуров, шогирди устод

Читать далее

Таъмини стратегияи миллӣ ва рушди боркашонии нақлиётӣ

Баъди барҳам хўрдани Иттиҳоди Шўравӣ ва гусаста шудани равобити иқтисодӣ бо ҷумҳуриҳои ҳаммарз пешорўи Тоҷикистони офтобрўя мушкилоти зиёде пайдо шуд. Бар асари ҷанги шаҳрвандӣ бўҳрони иқтисодиву иҷтимоӣ ҷомеаро фаро гирифта буд.

Хушбахтона, Иҷлосияи ХVI тақдирсози Шўрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар Қасри Арбоби шаҳри Хуҷанд доир гардид, ба ин хараҷу мараҷҳо нуқтаи таммат гузошт ва фарзанди фарзонаи миллат, сарсупурдаи давлат, мўҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро вакилон Сарвари давлат интихоб намуданд. Барои дар як муддати кўтоҳ ҳал намудани мушкилоти мавҷуда, эмин нигоҳ доштани Тоҷикистони пароканда, аз вартаи ҳалокат ва ба давлати воҳид табдил додани Ватани азизамон Сарвари хирадманди давлати тоҷикон, мўҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тадбирҳои саривақтӣ, аз ҷумла силсилаи Консепсияву Стратегияҳои миллиро роҳандозӣ намуданд.

Яке аз ин Стратегияҳо «Баромадан аз бунбасти коммуникатсионӣ ва пайвастан ба роҳҳои байналхалқӣ, нақлиётию обӣ ва ҳавоӣ» маҳсуб меёбад. Стратегияи мазкур аз ду ҳадафи асосӣ иборат аст. Яке ташкили роҳи нақлиётии ягона дар ҷумҳурӣ, баромадан аз бунбасти коммуникатсионӣ ва пайвастан ба шоҳроҳи байналмилалӣ, дуюмӣ шомилшавии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Конвенсияҳо ва Иттиҳодияҳои байналхалқӣ дар соҳаи нақлиёт ба шумор меравад.

Барои расидан ба ин ҳадафи бузург Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон сохтмон ва барқарорсозии роҳҳои нақлиётгарди аҳамияти байналмилалидоштаи Кўлоб-Хоруғ-Қулма-Қароқурум, Душанбе-Қўрғонтеппа-Кўлоб, Душанбе-Истаравшан-Бўстон-Чаноқ, Ваҳдат – Ҷиргатол - Саритош (сарҳади Қирғизистон), Душанбе-Турсунзода (сарҳади Ўзбекистон) ва Айнӣ-Панҷакент (сарҳади Ўзбекистон)-ро таъмин намуд. Ифтитоҳи нақбҳои мошингарди Шаҳристон, Озодӣ, Истиқлол ва Шар-Шар, сохтмони роҳи оҳани Қўрғонтеппа-Кўлоб, як зумра роҳҳои нақлиётгарди аҳамияти байналхалқидошта, нақбу пулҳо имкон фароҳам оварданд, ки Тоҷикистон аз бунбасти коммуникатсионӣ раҳоӣ ёфта, ба давлати воҳид ва пайвасткунандаи дигар давлатҳо тавассути баромадан ба роҳҳои ҳавоӣ, обӣ ва нақлиётии ҷаҳон табдил ёбад. Тибқи ҳадафи дуюми Стратегияи миллии раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ барои таъмини ниҳоии роҳҳои нақлиётгарди байналмилалии дохилӣ ва пайвастани ҳамаи шаҳру навоҳии мамлакат ба шоҳроҳҳои бузурги байналхалқӣ дар Тоҷикистон Барномаи барқарорсозӣ ва таъмири асосии роҳҳои дар боло зикргардида, тарҳрезӣ карда шуд, ки то соли 2025 амал менамояд.

Мутобиқи ин Барнома сохтмон ва таъмири капиталии зиёда аз 4 ҳазор километр роҳ ва 576 пулҳои калонҳаҷм ба маблағи 4 миллиарду 400 миллион сомонӣ ба нақша гирифта шудааст.

Ин Стратегияи миллӣ ва барномаҳои қабулгардида имкон фароҳам оварданд, ки Ҳукумати Тоҷикистон таҳти сарварии Президенти мамлакат, мўҳтарам Эмомалӣ Раҳмон шартномаҳои ҳамкориро дар бобати истифодаи роҳҳои байналмилалӣ бо 9 ҷумҳурии собиқ Иттиҳоди Шўравӣ ва 7 давлати Аврупову Осиёи Марказӣ ба имзо расонида, ҳамзамон 27 шартномаи дигар ва 7 конвенсияи ташкилотҳои байналхалқиро роҳандозӣ намоянд.

Имрўз Тоҷикистони озод ва рў ба рушди бемайлон муносибатҳои иқтисодиву иҷтимоӣ ва ҳамкории хешро бо ҳамаи ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шўравӣ, давлатҳои ҳамсояву ҳамҷавори Осиёи Марказӣ, ҳамзабону ҷамоҳири исломӣ ва дигар манотиқи олам дар сатҳи баланд ба роҳ мондааст. Тавассути роҳҳои байналмилалӣ имрўз маҳсулоти мевагию ангур, хушкмеваю ситрусии деҳқонону соҳибкорони тоҷик ба Қазоқистон, Федератсияи Россия ва ба давлатҳои дигар содирот мегарданд.

Дар содироти маҳсулот ҳанўз мушкилиҳо ҷой доранд. Ин мушкилот бештар аз мавҷуд набудани технологияи ягонаи қайди воситаи нақлиёт ва борҳои хоҷагии халқ, дар амал ҷорӣ накардани назорати якҷоя аз ҷониби давлатҳои ҳамсоя, аз қабили дар як ҷой ташкил накардани истгоҳи муштарак, тез - тез тағйир ёфтани талаботи иҷозатдиҳӣ дар сарҳад, ки ронандагон бохабар нестанд, ташкил накардани иҷозатдиҳии фаврӣ ва аз соатҳои тўлонӣ дар нуқтаҳои назоратӣ нигоҳ доштани воситаҳои нақлиёти пурбор иборат аст.

Барои таҳлилу бартарафсозии мушкилоти мавҷуда ва беҳтар намудани вазъи хизматрасонии боркашонии нақлиётӣ, содироти маҳсулоти кишоварзӣ тавассути роҳҳои байналмилалии нақлиётгард, ҳамзамон кўмак ба соҳибкороне, ки ба содироти молу маҳсулот ва меваю хушкмева машғуланд, бо кўмаки молиявии Барномаи рушди Созмони Милали Муттаҳид ва дастгирии бевоситаи Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд аз ҷониби кормандони Ассотсиатсияи Агробизнеси Тоҷикистон дар шаҳру навоҳии ба кишоварзӣ ва соҳибкорӣ шуғлдоштаи вилояти Суғд чорабиниҳои манфиатбахш доир карда шуданд. Пас аз таҳлилу тадқиқи ҳаматарафа дирўз дар толори маҷлиси Маҷмааи иҷтимоиву истироҳатии «Дўстӣ - Амирхон» сўҳбати гирди «Мизи мудаввар» барпо гардид, ки дар он намояндагони идораи амволи давлатӣ, бахши нақлиёти Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, котиби Шўрои машваратии назди Раиси вилояти Суғд, роҳбарону мутахассисони Ассотсиатсияи Агробизнеси Тоҷикистон, Иттифоқи соҳибкорон, Ассотсиатсияи соҳибкорон, котибони шўроҳои машваратии чанде аз раисони шаҳру навоҳӣ ва соҳибкорони содиркунандаи молу маҳсулот, мева ва хушкмеваҳо ширкат доштанд. Назди ҳозирин аъзои Шўрои машваратии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, раиси Ассотсиатсияи Агробизнеси Тоҷикистон Рауф Шораҳматов дар мавзўи «Беҳтар намудани вазъи хизматрасонии боркашонӣ тавассути нақлиёт, бартарафсозии мушкилот ҳангоми содироти маҳсулоти кишоварзӣ берун аз марзи ҷумҳурӣ ва тавсияҳо бо соҳибкороне, ки ба содироти мева ва хушкмеваҳо шуғл меварзанд» бо истифода аз воситаҳои техникии муосир сўҳбати судманд намуд. Зикр гардид, ки дар амалишавии Стратегияи миллии баромадан аз бунбасти коммуникатсионӣ, саҳми Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мўҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мақоми шоиста доранд. Дар сўҳбати «Мизи мудаввар» соҳибкорони шаҳру навоҳии содироткунандаи молу маҳсулот ва меваю хушкмеваҳо, аз қабили Истаравшан, Хуҷанд, Исфара, Ҷаббор Расулов, Спитамену Ашт ва Бобоҷон Ғафуров ширкати фаъол доштанд ва ба суолҳои хеш ҷавобҳои мушаххас гирифтанд. Аз ҷумла, таъкид гашт, ки ҳангоми содироти зардолу бинобар набудани терминали дохилӣ соҳибкорон маҷбур мегарданд, ки аз ноҳияи Ашт то терминали дохилии ноҳияи Бобоҷон Ғафуров масофаи зиёдеро тай намоянд. Дар ин терминали дохилӣ бошад, бар ивази соатҳои дароз навбат поидан сифати зардолу ва нархи он паст мешавад.

Дар «Мизи мудаввар» зикр гардид, ки масъалаҳои мазкур таҳти таваҷҷўҳи хосаи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мўҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси вилояти Суғд, мўҳтарам Абдураҳмон Қодирӣ қарор дошта, ҳалли мусбии хешро ёфта истодаанд. Ин аст, ки соҳибкорони муваффақи диёри азизамон дар таҳкими рушди иқтисодии мамлакат ва ғанисозии буҷети давлатӣ саҳми арзанда мегузоранд.

Мазбут Бобозода,
узви Иттиҳоди
рўзноманигорони Тоҷикистон

Читать далее

13 December 2016

ПЕШВОИ МИЛЛАТ ВА РУШДИ МАОРИФИ КИШВАР

Мавзӯи маориф доманадору бисёрпаҳлӯ ва ин соҳа зуҳуроти мураккаб ва пурпечутоб ба ҳисоб меравад.

Масъалаи маориф чун рукни муҳими сиёсати давлат буда, ҳолат, рушд, натиҷа ва фаъолияти он аз омилҳои зиёд вобаста мебошад ва ба шарти таваҷҷўҳи хосаи ба сиёсати дуруст такя мекарда метавонад пешрафти босуботи давлат ва миллатро таъмин намояд, масъалаҳоро марбут ба ҳама  соҳаҳои хаёти ҷамъиятӣ ҳал намояд.

Аз ин рӯ, давлату ҳукумат аз солҳои аввали соҳибистиқлолӣ ба пешрафти илму маориф ҳамчун пойдевори рушду тараққиёти тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа диққати махсус зоҳир намуда, ин равандро муттасил идома медиҳад.

Бо ҳидояти роҳбари бохиради кишвар маориф ҳамчун соҳаи сарнавиштсози ҷомеа дар низоми сиёсати иҷтимоии давлат яке аз самтҳои афзалиятнок эълон гардида, барои ислоҳоту рушди он аз рӯзҳои аввали истиқлолият пайваста таваҷҷӯҳ ва ғамхории хоса зоҳир гардид. 

Бо такя ба андешаҳои Сарвари давлат кӯшиш менамоем заминаҳои роҳандозии сиёсатро нисбати мавқеъ ва накши маориф дар ҳаёти ҷомеа маънидод намоем.

1. Воқеияти рӯз, ки дар пешрафти илму техника, фарҳангу маънавиёт ҷомеаи инсонии асри 21 инъикоси худро ёфтааст.

      - Замони мо, - таъкид менамоянд Президенти кишвар, - замони ниҳоят мураккаб ва печидаи таърихи башарӣ, замони таҳаввулоти бунёдии созмонҳои иҷтимоӣ, замони рушди бесобиқаи илму фановарӣ, иттилоот ва дар маҷмӯъ нерӯи эҷодии инсон, замони имконоти азими такомули фарҳангӣ ва ахлоқиву маънавӣ, равобит ва ҳамкории густурдаи халқу кишварҳо ва тамаддунҳои ҷаҳонӣ ба шумор меравад.

2. Тазодҳои ҷаҳони имрӯза, ки равандҳои устувори ҷомеаро дар роҳи таъмини ҳаёти осоиштаю шоистаи халқҳо халалдор намуда, ҷомеаи инсониро зери хатари фаношавӣ мегузоранд.

       - Дар баробари ин, ба ҳама возеҳ аст, ки – илова менамоянд Сарвари давлат, - замони мо замони зуҳури фаъоли нерӯҳои тахрибкор, замони таблиғ ва паҳн намудани ғояҳои тундгароӣ, густариши хатарҳои экстремизму терроризм, ҷиноятҳои муташаккили трансмиллӣ, коҳиши маънавии ҷомеа ва падидаҳои дигари номатлуб низ мебошад. Суръати густариши онҳо ба ҳаддест, ки имрӯз хатари фарсоиши ҷиддии арзишҳои бунёдии сирати инсон - ахлоқ, фарҳангу маънавиёт, масъулияти фардӣ ва иҷтимоӣ торафт аён мегардад.

3. Арзишҳои умумибашарӣ - ҳифзи онҳо аз ҳарвақта бештар муҳимият пайдо кардаанд, зеро инсон ҳамеша бо маънавиёт ва фарҳангу маърифат, яъне сифатҳои фитрии инсон ба ҳисоб мераванд зиндаву пойдор буд.

Мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ишора ба ин ҳақиқат қайд намудаанд:  «Таърихи тӯлонӣ ва пуршебу фарози башар собит месозад, ки густариш ва таҳкими пайвастаи арзишҳои милливу умумибашарӣ, рушди ҳамвораи илму маориф, технология ва татбиқи бозёфтҳои навтарин дар фаъолияти созандаи инсоният ҷавҳари аслии рушду тараққии ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҳисоб меравад».

4.  Идомаи анъанаҳои таърих, фарҳанги миллӣ, ки дар ҳама давру замон муаррифкунандаи халқи тоҷик буд.

Ин заминаро Роҳбари кишвар чунин маънидод кардаанд: «Таҷриба ва мероси бузургони гузаштаи мо, бидуни шак, таҷаллии барҷастаи ин рисолати наҷиб ва таърихӣ буда, корномаи онҳо саҳми бузурге дар раванди бепоёни инсонсозӣ ва маънависозии ҷомеаи башарӣ маҳсуб мешавад.

Ниёгони тамаддунофари мо доимо таъкид доштаанд, ки инсон падидаи тарбиятӣ мебошад. Ташаккул ва такомули ҳақиқии инсон раванди пайгир ва огоҳонаи рушди маънавӣ ва ахлоқии ӯ дар робита бо такмили мазмуни инсонгароии низоми иҷтимоист».

5. Зарурияти тарбияи замонавии аҳли ҷомеа, ташаккули шуур ва иродаи созанда, омодагии доимӣ ба ҳимояи манфиатҳои давлатию миллӣ дар онҳо.

Барои маънидоди ин тақозои зиндагӣ аз Паёмҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ иқтибоси муфассал меорем:

«Ҳаёт тақозо мекунад, ки мо имрӯз қудрати шинохти мазмуни аслии равандҳо ва таҳаввулоти иҷтимоиро доро ва ба кушодани гиреҳҳои печида, мушкилоти умдаи рӯз ва равшансозии роҳи ояндаи худ қодир бошем. Чунин шинохт дар асл омили асосии таъмини сатҳи матлуби худшиносиву худогоҳӣ ва муҳити солими иҷтимоӣ мебошад.

Бидуни чунин худшиносӣ ва худогоҳӣ дар шароити пурталотуми ҷаҳонишавӣ ва хуруҷи нерӯҳои харобиовар ҳифзи асолат, ҳувият ва сирати миллӣ ниҳоят мушкил хоҳад гардид».

6. Таъмини нақш, мақом ва мавқеи устувори кишвар дар байни кишварҳои олам, ба иштирокчии баробарҳуқуқи муносибатҳои байналхалқӣ табдил додани мамлакат.

Боз руҷӯъ мекунем ба андешаҳои Роҳбари давлат: «Мо танҳо роҳу равишеро, ки хоси мо ва ҷавобгӯйи манфиатҳои милливу давлатии мо нест, қабул намекунем. Роҳу равиши мо аллакай муайян аст, ки он эҳёи тозаи миллати куҳанбунёди мо ва таҳкими давлатдории тоҷикон дар заминаи анъанаҳои миллӣ ва бо назардошти комёбиҳои ҷаҳони мутамаддин аст. Агар соддатар гӯем, ҳар арзише, ки ба манфиати миллату давлати мо ва ояндаи мост, қабул дорем.

Дар баробари ин, мо арзишҳои миллии худро бо таҷрибаю дастовардҳои навамон ҳифз мекунем, таблиғу ташвиқ менамоем ва ҳамчун субъекти баробарҳуқуқи муносибатҳои байналхалқӣ омодагии худро дар ҳалли проблемаҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ эълон дошта, кӯшиш мекунем, ки минбаъд низ саҳми арзандаамонро ба тамаддуни башарӣ ҳамроҳ намоем.

Аз ин лиҳоз ҷавҳари сиёсати давлатиро дар соҳаи маориф бояд масъалаҳои дар низоми таҳсил ҷорӣ кардани меъёрҳои ҷаҳонӣ, тайёр кардани мутахассисони соҳибкасби ҷавобгӯи талаботи бозори меҳнат ташкил диҳанд. Зеро сатҳи тараққиёти ин ё он давлат, пеш аз ҳама, аз фаъолияти босамари кадрҳои баландихтисоси соҳаҳои гуногун вобаста мебошад».

7. Ҳадафҳои таъмини амнияти миллӣ, пойдорӣ ва бақои миллату давлат.

     - Бинобар ин, зарур аст, ки - фармудаанд Пешвои миллат, - дар  зеҳну шуури афроди ҷомеа сатҳи мувофиқ ва муассири масъулияти иҷтимоӣ тарбия карда шавад, то ҳар фард дар назди Ватан ва сарнавишти он, ҳифзи арзишҳои милливу фарҳангӣ масъулияти хоса эҳсос намуда, барои иҷрои қарзи фарзандии худ ҳамеша омода бошад. Дар ин озмунгоҳи ҳассоси таърих моро мебояд, ки иродаи матин ва шикастнопазирро чи дар сатҳи саросарии миллӣ ва чи дар сатҳи фардиву иҷтимоӣ мустаҳкам намоем. Масъулияти азими таърихӣ ва рисолати шаҳрвандии мо аз он иборат аст, ки давлати ҷавони миллӣ, истиқлолияти он ва ҷомеаи худро аз пайомадҳои манфӣ эмин нигоҳ дорем.

Мактабу маориф омили муҳимтарини амнияти миллӣ мебошад, зеро дар ҷаҳони пуртазоди имрӯза фақат насли наврасе, ки дониш ва касбу ҳунарҳои замонавиро хуб аз худ кардааст, метавонад дар оянда рушди босуботи иқтисодии кишварро таъмин намояд».

Дар заминаи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон татбиқи сиёсат дар соҳаи маориф ба роҳ монда шуд, ки дар якчанд самт  амалӣ гашт:

  1. Муайян намудани Стратегияи давлат дар соҳаи маориф.
  2. Муҳайё намудани заминаҳои ҳукуқии мавҷудият, фаъолият ва рушди маориф.
  3. Таҳаввулоти куллӣ дар муносибати ҷомеа ба соҳа.
  4. Ба роҳ мондани маблағгузории кифоя ва мустаҳкам намудани заминаҳои иқтисодии соҳа.
  5. Ҳамчун натиҷаи иҷрои 4 банди аввал баланд бардоштани сифат ва дараҷаи таълиму тарбия.

Барнома ва консепсияҳои муҳими давлатии қабулгардида, барои амалӣ намудани ислоҳоти соҳаҳои илму маориф ва дар ин замина беҳтар намудани шароити кории олимону омӯзгорон ва сатҳи таълиму тарбия дар ҳамаи зинаҳои таҳсилот такони ҷиддӣ бахшиданд.

Ҷиҳати амалӣ намудани самти 3 аз ҷониби Роҳбари давлат кори доманадори фаҳмондадиҳӣ ба роҳ монда шуд. Маориф кори умумихалқӣ эълон гардидааст. Дар ин маврид эшон аз ҷумла фармудаанд: “Дар тамоми дунё кормандони динҳои ҷаҳонӣ, аз ҷумла ходимони калисоҳо ва дигар ташкилотҳои динӣ аз ҳисоби кӯмакҳои хайрияе, ки аз созмонҳои гуногун ва шахсони алоҳида ҷамъ меоянд, ба сохтани мактабҳо, дармонгоҳҳо, шифохонаҳо ва расонидани ёрии башардӯстона ба шахсони мӯҳтоҷ машғуланд. Дар кишвари мо низ чанд сол пештар ҳама машғули масҷидсозӣ буданд. Оё намешавад, ки ходимони масҷидҳои мо ва кормандони ташкилотҳои динӣ чунин амалҳои некро, мисли ходимони динҳои дигари ҷаҳонӣ анҷом диҳанд ва ҳадди ақал ба мактабҳо кӯмак расонанд ва синфхонаҳои компютерӣ ташкил намоянд. Зеро мартабаи дониш дар дини мубини ислом бисёр баланд аст ва Пайғамбари ислом низ дар яке аз ҳадисҳои худ фармудааст, ки зи гаҳвора то гӯр дониш омӯз».

Мавқеи Пешвои миллати тоҷик ба таҳаввулоти амиқ дар руҳияи мардум боис гашт. Муносибат ба мактаб ҳамчун боргоҳи маърифат дар кишвар ва аз ҷумла дар вилояти мо куллан тағйир ёфта, сохтани иншоотҳо ба таври ҳашар ва бо маблағи сарпарастон ба ҳаракати оммавӣ табдил ёфт.

Акнун руҷўъ менамоем ба далелу рақамҳо:

Соли 2000 ба соҳаи маориф ҳамагӣ 42 млн сомонӣ маблағ равона гардида буд. Соли 2003 маблағҳои ба соҳа равонашуда аллакай ба 120 млн сомонӣ расид. Соли 2006 ин рақам ба 336 млн сомонӣ, соли 2007 – 506 млн, соли 2008 – 690 млн,  соли 2009 – 1.070 млн, соли 2013 2.13 млд ва соли 20 ба 163 млд 150 млн сомонӣ баробар гардид.

Маблағхо дар навбати аввал барои баланд бардоштани маош, кўмакпулиҳо ва таъмини шароити зисти кори омўзгорон ва дигар кормандони маориф нигаронида шуда бошад, тадриҷан барои мустаҳкамкунии заминаҳои моддию техникии муассисаҳои таҳсилотӣ низ ҳиссаи муайян ҷудо карда шуд.

Боз ба рақамҳо муроҷиат мекунем:

Агар аз лаҳзаи ба даст омадани сулҳ ва ризоияти миллӣ дар сарзамини мо то соли 2003 дар доираи лоиҳаҳои инвеститсионӣ зиёда аз 210 иншоот дар соҳаи маориф аз нав барқарор карда, ба истифода дода шуда бошад, пас фақат соли 2007 – 125, соли 2009 – 218,  соли 2012 – 248 ва соли 2015 қариб 300 иншоот сохта, таъмир ва аз нав барқарор карда шуданд. Вазъи таъминот бо мизу курсӣ, таҷҳизоти мактабӣ, аз ҷумла таҷҳизоти лабороторӣ сол аз сол беҳтар гардида истодааст, ки ин ба беҳтаршавии сифати таълим замина муҳайё намуд.   

Масъалаи таъминот бо китоби дарсӣ дар ин раванд масъалаи калидӣ дониста шуда, кормандони маориф ва соҳаи фарҳанг вазифадор гардиданд, ки масъалаи омода, чоп ва фурӯши китобҳоро ҳал намоянд. Дастур дода шуд, ки ҳамаи китобҳо ё ҳеҷ набошад, аксарияти кулли онҳо дар кишвари худамон чоп гарданд.

Масъалаи компютеркунонии мактабҳо ба рўзнома гузошта шуда, барномаи дахлдор бо муваффақият татбиқ гардид. Омўзиши забонҳои хориҷӣ зимни Барномаи давлатӣ вусъат ёфт.

Соли 2010 Соли маориф ва фарҳанги техникӣ эълон гардид. Ин тадбир имконият дод, ки корҳои илмӣ - тадқиқотӣ дар ҳамаи зинаҳои таҳсилот ҷоннок карда шаванд. Ин иқдом моҳиятан ҳадафи фароҳам овардани заминаи рушду такомули тафаккури техникиву технологиро, ки таҳкурсии он дар муассисаҳои таълимии зинаҳои гуногун гузошта мешавад, дар бар мегирифт.

Соли 2015 аз ҷониби ҳукумати мамлакат “Барномаи давлатии дарёфт ва рушди истеъдодҳо барои солҳои 2015-2020” қабул гардид, ки тибқи он дар вилоят ва шаҳру ноҳияҳо марказҳои таълимию тарбиявӣ барои кӯдакони лаёқатманд ташкил карда мешаванд.

Ҳамроҳшавӣ ба фазои таҳсилоти ҷаҳонӣ натиҷаҳои худро дода истодааст.

Пешвои миллат дар Паёми ҳарсолаи худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳангоми суханрониҳо дар ҷаласаҳои оммавию сўҳбату мулоқотҳои сершумор доимо таъкид менамоянд, ки бо вуҷуди тадбирҳои андешидашуда имрӯз сифати таълим ҳатто дар муассисаҳои таълимии номдор ба талаботи давру замон ҷавобгӯ нест ва дастовардҳои имрўза моро қаноат кунонида наметавонанд.

- Дар назди кормандони маориф,  - қайд мекунанд Президент, -   имрӯз вазифаҳои ниҳоят муҳим, пеш аз ҳама баланд бардоштани сифати таълим, ворид шудан ба фазои ҷаҳонии таҳсилот, тарбияи мутахассисони ҷавобгӯи талаботи замон, инчунин ба шароити замона мутобиқ гардонидани мазмуну мундариҷаи таълим дар ҳамаи муассисаҳои соҳа қарор доранд.

Аз ҷумла, вазифа гузошта шудааст, ки дар баробари зиёд гардидани шумораи хонандагону донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ, миёна ва олии касбӣ роҳбарони муассисаҳои таълимӣ пеш аз ҳама, бояд ба сифати таълиму тарбия таваҷӯҳи бештар зоҳир намоянд, барои тақвият додани асосҳои моддиву техникии таълимгоҳҳо, бунёди лабораторияҳо, кабинетҳои методӣ, устохонаҳои таълимӣ, китобхонаҳои электронӣ ва таъмиру бунёди хобгоҳҳои замонавӣ чораҳои зарурӣ андешанд.

Вазифаи муҳимтарини мо ҷиҳати татбиқи ин ҳадаф тарбияи шахсияти худшиносу ватандӯст, дорои масъулияти баланди иҷтимоӣ, соҳиби донишу ҷаҳонбинии муосир ва ниҳоят шахсияте мебошад, ки қобилияти шинохти равандҳои мураккаби ҷаҳони имрӯзаро дошта бошад. 

Абдуҳаким ШАРИФОВ,
    номзади илмҳои педагогӣ,
дотсенти ДДҲБСТ

Читать далее

Ситораи тобони ҳунар

Таърихро халқ, шахсиятҳои алоҳида меофаранд, ки ҳар кадоме номус ва шарафи миллатанд. Шахсиятҳои таърихӣ, агар ҷисми онҳо дар хок хобида бошад, номашон дар хазинаи таърих сабт гардидааст. Халқи баору номус, зинда ва хушбин ин гуна шахсиятҳоро ҳеҷ гоҳ фаромӯш намекунад, балки симову, гуфтору кирдори онҳоро ҳамчун шамъи тарбия, роҳнамои зиндагӣ истифода мебарад.

Таҷассуми равшани он зиндагиномаи ҳунарпешаи халқии ИҶШС, Лауреати Ҷоизаи давлатии Иттиҳоди Шӯравӣ, Лауреати Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи А.Рӯдакӣ Fаффор Валаматзода мебошад. Боиси ифтихор аст, ки бо қарори ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 2016 100-солагии Fаффор Валаматзода ҷашн гирифта мешавад.

Яке аз чеҳраҳои гиромиву шинохта ва тобноки соҳаи санъати хореографияи тоҷик Fаффор Валаматзода 9-уми майи соли 1926 дар шаҳри Хуҷанд дида ба олам кушодааст. Пас аз хатми Техникуми мусиқӣ-театрии шаҳри Хуҷанд то соли 1934 дар Театри мусиқии ӯзбекистон ба ҳайси артисти балет фаъолият намудааст.

Соли 1934 дар ҳаёти фарҳангии Тоҷикистон саҳифаи наве оғоз ёфт. театри мусиқӣ ба фаъолият шурӯъ кард ва Fаффор Валаматзодаро барои идома додани фаъолияти кориаш ба ин театр даъват карданд. Вай дар хамкорӣ бо ҳунарпешагони театр ба ноҳияву деҳаҳои дурдасти ҷумҳурӣ сафар намуда, бо хусусиятҳои хоси намудҳои гуногуни эҷодиёти халқ, аз қабили эҷодиёти ҳаваскорони бадеӣ ва эҷодиёти хунарҳои мардумӣ аз наздик шинос мешавад. Бо гуфтаи фарҳангшинос Шарифҷон Комилзода таваҷҷӯҳи онҳоро бештар таърихи пайдоиши рақсҳои қадимаи мардумӣ, алоқамандии онҳо ба таърих, урфу одат, расму оини маҳал, истифодаи нақшу нигори миллӣ дар бойгардонии мазмуни рақс, тарзу усул ва хусусиятҳои хоси иҷроиши рақсҳо ба худ ҷалб карданд. Метавон гуфт, ки санъаткорони ҷавон ба мақсади худ расиданд.

Барои Fаффор Валаматзода солҳои фаъолият дар Театри мусиқӣ, ки он соли 1940 ба театри опера ва балети Тоҷикистон табдил шуд, солҳои озмоиш ва сайқали маҳорат буданд. Яке аз дастовардҳои театр ба саҳна гузоштани намоишномаи мусиқии «Лола» буд.

Ҷомеаи меҳнатии ҷавон ва соҳибистеъдоди театри мусиқӣ барои бомуваффаият баромадани намоишномаи «Лола» қувваи бисёре сарф намуд. Дар натиҷаи ин кори самаранок спектакли хуб эҷод гардида, дар он маданияти гулгул шукуфтаистода, муваффақияти санъати мусиқӣ ва махсусан, истеъдоди вокалии артистони ҷавон инъикос ёфт. Дар спектакл лаёқати баланди балетмейстерии яке аз асосгузорони санъати касбии тоҷик Fаффор Валаматзода бараъло маълум гардид.

Имтиҳони камолоти санъати театрии ҷумҳурӣ Даҳаи нахустини санъати тоҷик дар Москва мебошад. Даҳаи нахустини санъати тоҷик дар Москва рӯзҳои 12-22 апрели соли 1941 баргузор гардид. 13 апрели соли 1941 спектакли «Лола» дар саҳнаи филиали Театри калони шаҳри Москва намоиш дода шуд.

Хизмати муаллифон, ба саҳна гузорандагон, ҳофизон ва раққосон, оркестр ва хор аз тарафи тамошобинон қадр карда шуданд. Аз ҷумла, рӯзномаи «Правда» чунин қайд намуда буд: «Санъати раққосони тоҷик зарифии таъсирбахш ва ҳаракати зебо дошт… ва хусусан мусиқиаш равон буд. Азимова, Исомова, Исҳоқова, Баҳор – инҳо чор беҳтарин раққосаҳои театри тоҷиканд. Маҳорати дурахшони Валаматзодаро, ки ӯ писандидаи москвагиҳо гардид, махсусан қайд кардан лозим… Рақси ӯ дар қисми якум ва рақс дар базми идона таъсири калоне мебахшанд».

Fаффор Валаматзода басаҳнагузорандаи балети «Ду гул»-и А.Ленский ва устоди рақси операи «Восеъ» буд, ки дар рӯзҳои Даҳа манзури тамошобинон гардид.

Он рӯзҳои Даҳаи аввалини санъати тоҷик дар Москва дар ҳақиқат фаромӯшнашаванда буданд. Fаффор Валаматзода чапакзаниҳои пурмавҷи толорҳои пур аз тамошобин, саҳнаҳои пур аз гулҳои тару тоза, чеҳраҳои хурсанд ва ризомандии В.И.Немирович-Данченко, А.А.Яблочкина, К.А.Тренев, В.В.Барсов, М.Д.Михайлов, Р.Захаров, М.Грабович, С.А.Самосуд, М.Семенова, И.Козловский, О.В.Лепишинская, Б.Н.Ливанов, В.В.Кригер, В.Я.Хенкин ва бисёр дигаронро, ки паси парда омада, онҳор обо ин комёбии калон табрик мекарданд, тез-тез ба ёд меовард. Маҳз баъди анҷоми бомуваффақияти Даҳа ба Fаффор Валаматзода унвони Артисти хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон дода шуд.

Fаффор Валаматзода ҳамчун устоди рақс дар таҳия ва ба саҳнагузории намоишномаҳои солҳои ҷанг, аз қабили «Ду гул» (с.1941), «Розия» (26 декабри соли 1942), «Тоҳи рва Зӯҳро» саҳми муносиб гузоштааст. Дар солҳои ҷанг бештари ходимони фарҳангӣ аз Украина, Белоруссия, Москва ва Ленинград эвакуатсия (кӯчонидашуда) дар муассисаҳои фарҳангии Тоҷикистон кор мекарданд.

Солҳои ҷанг аз ҳисоби ҳунарпешагони Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С.Айнӣ ва Филармонияи давлатии Тоҷикистон, ки дар ҳайати он Fаффор Валаматзода низ шомил буд, бригадаҳои бадеии консертии фронтӣ ва театрҳои фронтӣ созмон дода шудаанд. Ин бригадаҳои ҳунарӣ ду маротиба (октябр-ноябри соли 1941 ва октябр-ноябри соли 1942) ба Эрон сафари ҳунарӣ намуда, консертҳо намоиш доданд.

Тирамоҳи соли 1942 барои фронти Волхов бригадаи консертӣ ташкил карда шуд. Ба ҳайати бригада А.Азимова, Х.Носирова, Ш.Бобокалонова, А.Камолов, Ф.Солиев, F.Валаматзода, Д.Қандов, А.Муллоқандов ва дигарон шомил буданд. Қариб чор моҳ бригадаи консертӣ дар фронти Волхов ҳунарнамоӣ кард.

Соли 1945 Fаффор Валаматзода соҳиби унвони «Артисти халқии РСС Тоҷикистон» мегардад.

Баъди анҷоми Ҷанги Бузурги Ватанӣ аз нахустин рӯзҳои зиндагии осоишта Котиби якуми ҳизби коммунистии Тоҷикистон Бобоҷон Fафуров дар ғами санъати тоҷик ва инкишофи он афтод. ӯ барои санъат вақту қувват, гармии дилашро дареғ намедошт. Ба хотири тарбияи мутахассисони худӣ – композиторону овозхонон, реҷиссёрону балетмейстерҳо як гурӯҳ санъаткорони ҷавону умедбахш интихоб ва барои ба Москва сафарбар кардани онҳо тадбирҳо андешида шуданд.

Моҳи августи соли 1946 ҳукумати Тоҷикистон ҳанифа Мавлонова, ҳоҷӣ Аҳмадов, Анвер Муллоқандов, Мулук Баҳорро ба шӯъбаи вокалӣ, Зиёдулло Шаҳидӣ, Фозил Солиев, Шарифҷон Бобокалонов, Насимҷон Пӯлодовро ба шӯъбаи композитории Консерваторияи давлатии ба номи П.И.Чайковский, Азиза Азимова, Fаффор Валаматзодаро ба шӯъбаи балетмейстерӣ, Шамсӣ Қиёмовро ба шӯъбаи реҷиссёрии Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А.В.Луначарский фиристода буд.

Солҳои хониш тез гузаштанд. Дар курси сеюм ба Fаффор Валаматзода имконияти санҷидани худ дар амал пайдо шуд. Аввалин кори мустақилонаи Fаффор Валаматзода дар эҷоди асари саҳнавӣ намоишномаи «Лайлӣ ва Маҷнун» буд. Дар байни балетҳое, ки F.Валаматзода ба саҳна гузоштааст, «Лайлӣ ва Маҷнун» беҳтарин балете мебошад». Соли 1949 намоишномаи «Лайлӣ ва Маҷнун» ва таҳиягари он Fаффор Валаматзода сазовори мукофоти давлатии ИҶШС гардиданд.

Пас аз хатми Донишкадаи санъати театрии ба номи А.В.Луначарский Fаффор Валаматзода ба сифати сарбалетмейстери театри опера ва балети ба номи С.Айнӣ, директории театри мазкур, директор вар оҳбарии бадеии Филармонияи давлатии Тоҷикистон, роҳбарии бадеӣ ва сарбалетмейстери Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ифои вазифа мекунад.

Таъсисёбӣ ва овозадор шудани Ансамбли давлатии рақсии «Лола» бо номи Fаффор Валаматзода зич алоқаманд аст. Дар ибтидои солҳои 60-уми асри гузашта фикри ташкил намудани ансамбли рақсӣ, ки мақсади асосии он нигоҳ доштани мавзуният ва характери эҷодиёти миллӣ ва инкишофи минбаъдаи шаклҳои рақси тоҷикӣ аст, ба миён омад.

дар соли 1965 балетмейстер Fаффор Валаматзода дар назди Филармонияи давлатии Тоҷикистон Ансамбли давлатии рақсии «Лола»-ро ташкил кард. Номи ансамбли «Лола» ба хотири иди халқии «Сайри лола» ва аввалин намоиши театрикунонидашудаи «Лола», ки моҳи апрели соли 1941 дар Даҳаи нахустини санъати тоҷик дар Москва пешкаш гардида гузошта шуда буд.

Fаффор Валаматзода ба ҳайси муассис, роҳбарии бадеӣ ва балетмейстер барои шаклгирию рушдёбии ансамбли навбунёд саҳми муносиб гузоштааст. Маҳз бо ташаббуси ӯ истеъдодҳои нав, ҳунарпешагони ҷавон барои пешбурди фаъолияти ансамбл ба кор даъват карда шуданд. Аз ҷумла Малика Қаландарова, Гавҳар Мирҷумъаева, ҳалима Эркаева, Шарофат Рашидова ва беш аз 90 нафар истеъдодҳои ҷавони соҳаи хореографӣ ба кор ҷалб карда шуданд. Роҳбарии бадеии «Лола» Fаффор Валаматзода ансамбли худро танҳо бо рақсҳои тоҷикӣ маҳдуд накарда, аз рӯзи ташкили он ба санъати рақсии халқҳои ИҶШС-и собиқ ва хориҷа муроҷиат намуд. Дар барномаи ансамбл рақсҳои ӯзбекӣ, ӯйғурӣ, тоторӣ, озарӣ, лазгӣ, туркманӣ, ҳиндӣ, эронӣ, афғонӣ, арабӣ мустаҳкам ҷойгир гирифта буданд.

Ансамбли «Лола» на фақат дар Иттиҳоди Шӯравӣ, балки дар тамоми қитъаҳои олам ҳунарнамоӣ кардааст.

Ҳамин тавр, Fаффор Валаматзода дар рушду такомули санъати хореографии тоҷик, созмондиҳии дастаҳои ҳунарӣ, эҷоду таҳияи асарҳои саҳнавӣ, густариши робитаҳои фарҳангии Тоҷикистон бо кишварҳои хориҷӣ, тарбияи истеъдодҳои ҷавон саҳми арзанда гузоштааст.

Барои хизматҳои арзандааш дар инкишофи санъати хореографӣ Fаффор Валаматзода сазовори унвони «Артисти халқии ИҶШС» гардидааст. Инчунин, вай дорандаи Ҷоизаҳои давлатии ИҶШС, ҶШС Тоҷикистон ба номи А.Рӯдакӣ, ду ордени Ленин ва се ордени «Байрақи Сурхи меҳнат» вам едалҳо мебошад.

Ваҳҳоб НАБИЕВ,
доктори илмҳои таърих, профессор,
Аюб УСМОНОВ,
номзади илмҳои таърих, дотсент,
Зафарҷон ҚОБИЛОВ,
сармуаллими
кафедраи таърихи Ватани ДДХ ба
номи академик Бобоҷон Fафуров

Читать далее

“Суғдсинамо” наворгирии филми нави худро ба анҷом расонид

Муассисаи давлатии “Суғдсинамо” наворгирии филми нави худро ба итмом расонид.

Филми нав, ки аз рӯи асари Нависандаи халқии Тоҷикистон Сорбон дар ҷамоати Амондараи шаҳри Панҷакент ба навор гирифта шуд, “Тангно” ном дорад.

Ҷараёни наворгирии филми мазкур 75 рӯз идома ёфта, дар он ҳунармандоне чун Раҷабгул Қосимова, Аҳлиддин Шарипов, Истад Мамаҷонова, Бунёд Комилов, Сӯҳроб Ҷанҷолов ва дигарон нақш бозидаанд. Филм дар жанри мелодрамма омода шуда, бозингари нақшҳои марказӣ кӯдаки 10 сола Армон (Муҳаммадшариф Раҳматуллоев) ва модари ӯ Розия (Сурайё Ҳакимова)мебошанд.

Бино ба иттилои продюссери “Суғдсинамо”Дилошӯб Орифзода наворгирии бархе аз саҳнаҳои филми “Тангно”дар шаҳри Москваи Федератсияи Россия сурат мегирад.

Хадамоти матбуоти
Раиси вилояти Суғд

Читать далее