Ҳамрадифи низоми давлатдорӣ

Агар ба таърихи куҳан ҷиддан назар кунем, метавон шоҳид шуд, ки миллати тоҷик ҳанўз аз замонҳои қадим ва пайдоиши тамаддуни кураи Замин табиатан миллати давлатсозу дипломат будааст. Далели гуфтаи мазкур Аҳдномаи Куруши Кабир аст, ки ба тамоми кишварҳои дуру наздик фиристода буд.

Мутаассифона, он замон ба Аҳднома назари ҳамсоядавлатҳо ва кишварҳои дур мусбат набуд. Аз миён ҳазорҳо сол гузаштанд ва соли 1947 Созмони Милали Муттаҳид ташкил ёфт. Аз ҳама нуқтаи муҳим Аҳдномаи Куруши Кабир ҳамчун қонунии асосии СММ ё худ Эъломияи асосӣ қабул гардид. Эъломияи СММ ба монанди сутуни асосии дипломатия ва ҳуҷҷати муҳими ин созмони бонуфуз эътироф шуд. Ҳамзамон, тибқи талаботи қонунҳои байналмилалӣ ҳар давлате, ки аъзои ин созмон бошад, мазмуну моҳияти конститутсияашро айнан ба ҳамин Эъломияи Куруши Кабир мувофиқат бояд мекунонд. Дар сурати акс констутутсияи он давлат қувваи юридикиашро гум мекунад ва ҳамчун сарқонун эътироф намегардад. Ин буд, ки хидмати Куруши Кабир то ба ҳанўз як намунаи давлатсолорӣ ва давлатсозии ҷаҳониён гашт.

Аҷобати таърихро метавон бори дигар бо чашми ҳайрат нигарист, ки баъди ҳазорсолаҳо имрўз низ меросбари воқеии Куруши Кабиру Исмоили Сомонӣ-дипломати таърихии замони муосир Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун шахси нотакрору фавқулодда дар миқёси ҷаҳон аз худ дарак доданд. Зеро, ақлу заковати азалӣ ва хиради сутудании ин марди шариф буд, ки ҳанўз дар Иҷлосияи ХVI Шўрои Олӣ қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар тарҳи нав ба миён гузошта шуд. Бо сабаби он ки даргириҳои дохилӣ фурсат намедод, бо вуҷуди ин 6 ноябри соли 1994 тариқи раъйпурсӣ Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул ва мавриди амал қарор гирифт. Аз ин ҷост, ки имрўз дар миқёси ҷаҳон Конститутсияи ҷумҳурии азизи мо ба панҷгонаи беҳтарини конститутсияҳои дунё ворид гардидааст.

Дар он то нозуктарин ҷузъиятҳои давлати дунявӣ ва ҳимояву ҳифозати ҳуқуқи шаҳрвандон ба инобат гирифта шудааст. Бинобар ин, комиссияи босалоҳияти байналмилалӣ ба панҷгонаи беҳтарин Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистонро шомил кард. Маҳз, Конститутсияи кишвар буд, ки заминаҳои ҳамгироӣ ва сулҳи тоҷиконро фароҳам овард ва тантанаи дўстиву рафоқат ва заковату ҳамдигарфаҳмӣ бар алайҳи душманиву адоват ғалаба кард.

Метавон гуфт, ки шаклу намову давлатсолорӣ ва дипломатияи гуманистии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун Институти сулҳ қабул гардида, кишварҳои ҷангзада таҷрибаи сулҳи тоҷиконро меомўзанд, то онҳо низ ба сулҳу ваҳдат дастёб гарданд. Ин дастоварди бузурги таърихиро бешак, метавон аз баракати ҷузъиёти инсонгарои Конститутсия донист.

Чунин бархўрд ва инсондўстии қонунҳои ҷории Ҷумҳурии Тоҷикис-тон аз сарчашмаҳои амалкард ва ормонҳои Куруши Кабир об мехўрад. Метавон ба натиҷа расид, ки ормонҳои амалинашудаи Курушро имрўзҳо дастуру ҳидоятҳои Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷомаи амал пўшонида истодаанд. Ба ин хотир, бесабаб нест, ки Конститутсияи кишвар идомаи Эъломияи байналмилалӣ, ки муаллифи аслиаш низ тоҷикон ҳастанд, мебошад.

Суҳроб Қосимӣ,
судяи Суди шаҳри Хуҷанд

Add comment


Security code
Refresh