Дар шароити кунунии рушди иқтисоди миллӣ таъмини амнияти озуқаворӣ ва фаровонии маҳсулоти кишоварзӣ яке аз ҳадафҳои стратегии давлат маҳсуб меёбад. Дар ин раванд, соҳаи кишоварзӣ, бахусус картошкапарварӣ, нақши калидӣ дошта, барои таъмин намудани бозори дохилӣ бо маҳсулоти асосии ғизоӣ аҳамияти махсус пайдо намудааст. Вилояти Суғд ҳамчун яке аз минтақаҳои пешсафи аграрии кишвар дар рушди ин соҳа мавқеи муҳимро ишғол менамояд.
Тибқи маълумоти фаврӣ оид ба рафти корҳои агротехникӣ то санаи 8-уми апрели соли 2026, кишти картошка дар шаҳру ноҳияҳои вилояти Суғд бо суръати гуногун идома дошта, тадриҷан ба марҳилаи фаъол ворид гардидааст. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки хоҷагиҳои кишоварзӣ вобаста ба шароити иқлимӣ, имкониятҳои техникӣ ва сатҳи омодагии заминҳо корҳои саҳроиро бо маром пеш мебаранд.
Дар маҷмӯъ, масоҳати умумии кишти картошка дар вилоят 18 ҳазору 500 гектарро ташкил медиҳад. То санаи ҳисоботӣ дар 4 923 гектар кишт анҷом дода шудааст, ки 26,6 фоизи нақшаро дарбар мегирад. Нишондиҳандаи мазкур нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта, ки 3 680 гектарро ташкил медод, зиёд мебошад. Ин тамоюли мусбат аз он шаҳодат медиҳад, ки кишоварзон бо истифода аз таҷрибаи солҳои гузашта ва дастгирии давлатӣ фаъолияти худро беҳтар ба роҳ мондаанд.
Аз рӯи шаҳру ноҳияҳо натиҷаҳо гуногун ба назар мерасанд. Масалан, дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров аз нақшаи 250 гектар 250 гектар кишт гардида, иҷроиши он 100 фоизро ташкил медиҳад. Дар ноҳияи Деваштич бошад, аз 6 070 гектар 1 576 гектар кишт шуда, сатҳи иҷроиш ба 26 фоиз баробар аст. Ин нишон медиҳад, ки дар ин минтақаҳо корҳои саҳроӣ бо риояи муҳлатҳои агротехникӣ идома доранд.
Дар баробари ин, як қатор шаҳру ноҳияҳо бо нишондиҳандаҳои назаррас пешсаф мебошанд. Аз ҷумла, дар ноҳияи Зафаробод аз 70 гектар нақша 70 гектар пурра кишт гардида, иҷроиш 100 фоизро ташкил медиҳад. Дар шаҳри Конибодом низ натиҷаҳо баланд буда, аз 140 гектар нақша 140 гектар кишт карда шудааст, ки 100 фоиз иҷро мебошад.
Дар ноҳияи Мастчоҳ бошад, аз 20 гектар нақша 24 гектар кишт анҷом ёфта, сатҳи иҷроиш ба 120 фоиз расидааст. Ҳамин тавр, дар ноҳияи Спитамен аз 120 гектар нақша 123 гектар кишт гардида, 102,5 фоиз иҷро шудааст. Чунин нишондиҳандаҳо аз он шаҳодат медиҳанд, ки кишоварзон аз имкониятҳои мавҷуда самаранок истифода бурда, барои иҷро ва ҳатто барзиёд иҷро намудани нақша кӯшиш менамоянд.
Бо вуҷуди ин, дар баъзе минтақаҳо иҷрои нақша ҳанӯз пурра таъмин нагардидааст. Масалан, дар шаҳри Панҷакент аз 2 500 гектар ҳамагӣ 1 028 гектар кишт гардида, иҷроиш 41,1 фоизро ташкил медиҳад. Дар ноҳияи Шаҳристон бошад, аз 1 900 гектар 587 гектар кишт шуда, сатҳи иҷроиш ба 30,9 фоиз баробар аст.
Нишондиҳандаҳои дигар шаҳру ноҳияҳо низ гуногун мебошанд. Дар шаҳри Исфара аз 1 000 гектар 301 гектар кишт шудааст (30,1 фоиз), дар шаҳри Истаравшан аз 2 500 гектар 469 гектар (18,8 фоиз), дар ноҳияи Ҷаббор Расулов аз 130 гектар 132 гектар (101,5 фоиз) кишт анҷом дода шудааст.
Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки пешсафӣ асосан дар он минтақаҳое ба назар мерасад, ки истифодаи самараноки техника, захираҳои обӣ ва таҷрибаи пешқадам ба роҳ монда шудааст. Дар чунин ноҳияҳо кишоварзон имконият доранд, ки киштро дар муҳлатҳои муқарраргардида анҷом дода, ҳосили баланд ба даст оранд.
Дар ин замина, ноҳияи Деваштич ҳамчун яке аз марказҳои асосии картошкапарварии кишвар мавқеи хоса дорад. Шароити мусоиди иқлимӣ, заминҳои ҳосилхез ва таҷрибаи бойи деҳқонон имкон фароҳам овардаанд, ки ин ноҳия дар истеҳсоли картошка яке аз ҷойҳои пешсафро ишғол намояд.
Картошка ҳамчун маҳсулоти асосии ғизоӣ дар бозори дохилӣ талаботи зиёд дошта, нақши муҳим дар таъмини амнияти озуқавории аҳолӣ мебозад. Бо дарназардошти ин омил, кишоварзони ноҳияи Деваштич кӯшиш доранд, ки ҳаҷми истеҳсолро афзоиш дода, бозорро бо маҳсулоти босифат таъмин намоянд.
Солҳои охир бо дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ барои рушди соҳаи картошкапарварӣ тадбирҳои муҳим амалӣ карда мешаванд. Аз ҷумла, ба гардиши кишоварзӣ ворид намудани заминҳои бекорхобида, беҳтар намудани вазъи обрасонӣ, истифодаи техника ва технологияҳои муосир, инчунин ҷалби сармоягузорӣ аз ҷумлаи чунин тадбирҳо мебошанд.
Дар натиҷаи татбиқи ин чораҳо, масоҳати кишти картошка дар ноҳияи Деваштич сол аз сол афзоиш ёфта истодааст. Агар чанд соли пеш ин нишондиҳанда тақрибан 6 ҳазор гектарро ташкил медод, тибқи нақшаи имсола он бояд ба зиёда аз 9 ҳазор гектар расонида шавад. Ин пешравӣ пеш аз ҳама ба истифодаи самараноки захираҳои мавҷуда ва обёрӣ намудани заминҳои бекорхобида вобаста мебошад.
Дар баробари афзоиши масоҳати кишт, ҳаҷми истеҳсол низ рӯ ба афзоиш дорад. Агар соли 2018 дар ноҳия 114 ҳазор тонна картошка истеҳсол шуда бошад, соли 2025 ин нишондиҳанда ба зиёда аз 280 ҳазор тонна расидааст. Имсол бошад, кишоварзон ният доранд, ки истеҳсоли картошкаро ба беш аз 330 ҳазор тонна расонанд.
Муовини раиси ноҳияи Деваштич Насриддин Комилзода иброз дошт, ки барои баланд бардоштани нишондиҳандаҳо масоҳати кишти картошка нисбат ба соли гузашта 1000 гектар зиёд карда мешавад. Ба гуфтаи ӯ, агар соли 2025 масоҳати кишт 8 ҳазору 105 гектарро ташкил дода бошад, соли ҷорӣ расонидани он ба зиёда аз 9 ҳазор гектар дар назар аст. Ҳамзамон, ҳадаф гузошта шудааст, ки то соли 2030 истеҳсоли картошка дар ноҳия ба 500 ҳазор тонна расонида шавад.
Айни замон дар ҷамоатҳои деҳоти Далёни Боло, Исмоили Сомонӣ, Росровут ва Ваҳдат кишти картошка бомаром идома дорад. Ин минтақаҳо ҳамчун марказҳои асосии картошкапарварӣ шинохта шуда, саҳми назаррас дар таъмини бозор бо маҳсулоти кишоварзӣ доранд.
Аз ҷумла, дар Ҷамоати деҳоти Далёни Боло зиёда аз 700 хоҷагии деҳқонӣ ба парвариши картошка машғул буда, корҳои саҳроиро бо истифода аз техника ва қувваи корӣ сари вақт анҷом медиҳанд. Ин нишондиҳанда аз фаъолнокии баланди аҳолӣ ва таваҷҷуҳи ҷиддӣ ба рушди соҳа дарак медиҳад.
Ҳамзамон, дар ноҳия истифодаи оқилонаи қитъаҳои наздиҳавлигӣ ва заминҳои ёрирасони шахсӣ низ ба роҳ монда шудааст. Тибқи нақша, имсол сокинон дар зиёда аз 2000 гектар чунин заминҳо картошка кишт менамоянд, ки ба таъмини худкифоии аҳолӣ мусоидат хоҳад кард.
Бояд таъкид намуд, ки рушди соҳаи картошкапарварӣ на танҳо ба афзоиши ҳаҷми истеҳсол, балки ба фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ, баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва рушди иқтисоди маҳаллӣ низ таъсири мусбат мерасонад. Бо рушди ин соҳа, имкониятҳои содироти маҳсулот низ бештар гардида, ба воридшавии асъори хориҷӣ мусоидат мекунад.
Дар маҷмӯъ, таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки кишти картошка дар вилояти Суғд дар марҳилаи фаъол қарор дошта, аксари шаҳру ноҳияҳо барои иҷрои нақша саъю кӯшиши зиёд ба харҷ медиҳанд. Пешсафӣ дар он минтақаҳое мушоҳида мешавад, ки истифодаи самараноки захираҳо, таҷрибаи пешқадам ва ташкили дурусти корҳои саҳроӣ таъмин гардидааст.
Бо дарназардошти шароити мусоиди обу ҳаво ва идомаи босуръати корҳои саҳроӣ, интизор меравад, ки дар рӯзҳои наздик нишондиҳандаҳои кишти картошка боз ҳам беҳтар гардида, иҷрои пурраи нақша таъмин хоҳад шуд. Ин, дар навбати худ, барои таъмини амнияти озуқавории кишвар ва рушди устувори соҳаи кишоварзӣ заминаи мусоид фароҳам меорад.
Нодир Турсунзода,
«Ҳақиқати Суғд»
