Дар шароити имрӯза, ки таъмини амнияти озуқаворӣ, истифодаи самараноки имкониятҳои истеҳсолии кишвар ва фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ аз самтҳои муҳими сиёсати иқтисодию иҷтимоии давлат ба ҳисоб мераванд, рушди соҳаҳои сермаҳсули кишоварзӣ аҳамияти махсус пайдо мекунад. Соҳаи харгӯшпарварӣ низ аз ҷумлаи чунин соҳаҳо буда, бо сарфи нисбатан ками захираҳо, имконияти афзоиши саршумор дар муҳлати кӯтоҳ ва истеҳсоли гӯшти парҳезӣ метавонад дар беҳтар намудани таъминоти аҳолӣ бо маҳсулоти ғизоӣ ва баланд бардоштани даромади хоҷагиҳои деҳқонӣ саҳми назаррас гузорад.

Бо дарназардошти ин имкониятҳо, ҷиҳати рушди соҳаи мазкур ва истифодаи иқтидори мавҷудаи он дар ҷумҳурӣ Барномаи рушди соҳаи харгӯшпарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2022–2026 қабул гардида, дар вилоят низ барои татбиқи ҳадафҳои он тадбирҳои мушаххас амалӣ мешаванд.

Аз ҷумла, қарори Раиси вилоят аз 13 июли соли 2022, №284 «Дар бораи Барномаи рушди соҳаи харгӯшпарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2022–2026» барои ҳамоҳангсозии фаъолият, зиёд намудани саршумори харгӯшҳо ва фароҳам овардани заминаи рушди минбаъдаи соҳа аҳамияти муҳим дорад.

Тибқи маълумоти оморӣ, дар вилояти Суғд солҳои охир таваҷҷуҳи аҳолӣ ва хоҷагиҳои кишоварзӣ ба харгӯшпарварӣ тадриҷан зиёд гардида, саршумори он тамоюли афзуншавиро дорад. Агар солҳои 1992–2006 соҳа рӯ ба коҳиш ниҳода бошад, алҳол чанд соли охир барои эҳёи он, ҷалби шаҳрвандон ва ташвиқи ташаббусҳои соҳибкорӣ тадбирҳои зарурӣ андешида мешаванд.

Мувофиқи нишондиҳандаҳои барнома, барои соли 2026 дар ҳамаи шаклҳои хоҷагидории вилоят мавҷуд будани 24 ҳазору 100 сар харгӯш пешбинӣ гардида буд. Аммо тибқи маълумоти оморӣ, ба ҳолати 1-уми октябри соли 2026 саршумори харгӯшҳо ба 33 ҳазору 658 сар расидааст. Ин нишондиҳанда аз нақша 9 ҳазору 558 сар зиёд буда, нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 7 ҳазору 650 сар, ё тақрибан 29 фоиз, афзоишро нишон медиҳад.

Ин натиҷа аз мавҷуд будани имкониятҳои мусоид барои густариши соҳа ва таваҷҷуҳи афзояндаи аҳолӣ ба парвариши харгӯш дарак медиҳад. Аз ҷумла, афзоиши назарраси саршумор дар шаҳру ноҳияҳои алоҳида ба қайд гирифта шудааст. Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, дар шаҳри Гулистон нишондиҳандаи афзоиш 675 фоиз, дар ноҳияи Зафаробод 260 фоиз, ноҳияи Деваштич 247 фоиз, шаҳри Конибодом 198 фоиз ва шаҳри Панҷакент 165 фоизро ташкил медиҳад. Дар ноҳияҳои Мастчоҳ, Бобоҷон Ғафуров ва Ҷаббор Расулов, инчунин шаҳри Истаравшан низ афзоиши саршумор мушоҳида мешавад.

Нишондиҳандаҳои мазкур аз он шаҳодат медиҳанд, ки тадбирҳои андешидашуда барои рушди соҳа натиҷаҳои муайян ба бор овардаанд. Ҳамзамон, нигоҳ доштани ин раванд тақозо мекунад, ки масъалаҳои таъмини хӯроки босифат, нигоҳубини дуруст, пешгирии бемориҳо, беҳтар намудани зот ва дастрасӣ ба бозори фурӯши маҳсулот пайваста дар маркази таваҷҷуҳ қарор гиранд.

Аз парвариш то коркард: имкониятҳои нави иқтисодӣ

Яке аз ҳадафҳои муҳими барномаи давлатӣ ташкили корхонаҳои саноатӣ ва ба роҳ мондани коркарди маҳсулоти харгӯш, аз ҷумла пӯст ва мӯинаи он мебошад. Татбиқи ин самт метавонад барои гузариш аз парвариши инфиродӣ ба истеҳсолоти дорои арзиши иловашуда замина фароҳам оварад.

Тавре сардори Сарраёсати кишоварзии вилояти Суғд Маъруфҷон Шарифиён таъкид менамояд, амалисозии барнома барои афзоиши истеҳсоли гӯшти парҳезӣ, истифодаи самараноки ашёи хоми маҳаллӣ ва рушди соҳаҳои вобаста ба саноат имкониятҳои мусоид фароҳам меорад.

Воқеан самаранокии иқтисодии харгӯшпарварӣ танҳо бо афзоиши саршумор ва истеҳсоли гӯшт маҳдуд намешавад. Дар сурати ташкили низоми муназзами ҷамъоварӣ ва коркарди пӯсту мӯина, риояи талаботи технологӣ ва пайдо намудани бозори мувофиқи фурӯш, метавон маҳсулоти иловагии дорои арзиши иқтисодӣ истеҳсол намуд.

Ин раванд ба ташкили коргоҳҳои хурди коркард, рушди соҳибкории оилавӣ ва фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ мусоидат хоҳад кард.

Албатта, барои таъсиси корхонаҳои махсус сармоягузорӣ, таҷҳизоти зарурӣ, мутахассисони соҳибтаҷриба ва омӯзиши талаботи бозор муҳим аст. Аз ин рӯ, ҳамкории мақомоти давлатӣ бо соҳибкорон ва сармоягузорони ватанӣ метавонад дар амалисозии ин ҳадаф нақши муассир гузорад.

Яке аз омилҳои муҳими рушди соҳа таъмини хоҷагиҳо ва аҳолӣ бо харгӯшҳои зотии сермаҳсул мебошад. Дар ин самт, тибқи маълумоти Сарраёсати кишоварзии вилояти Суғд, аз ҷониби Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои 2023–2025 дар маҷмӯъ 455 сар харгӯши зоти бузургҷуссаи сафед дастрас ва ба шаҳрвандон тақсим карда шудааст. Аз ҷумла, соли 2023 — 160 сар, соли 2024 — 150 сар ва соли 2025 — 145 сар харгӯш ба шаҳрвандон дода шудааст.

Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, аз саршумори тақсимгардида то имрӯз 946 сар насл гирифта шудааст. Ин нишондиҳанда аҳамияти дастгирии зотпарварӣ ва имконияти афзоиши минбаъдаи саршуморро инъикос менамояд. Ҳамзамон, барои арзёбии самаранокии иқтисодии чунин тадбирҳо ба ҳисоб гирифтани сатҳи нигоҳдорӣ, маҳсулнокӣ, талафоти эҳтимолӣ ва даромади воқеии хоҷагиҳо зарур аст.

Дар доираи татбиқи барнома, барои баланд бардоштани маърифати соҳавӣ ва ҷалби бештари аҳолӣ ба харгӯшпарварӣ чорабиниҳои омӯзишию таблиғотӣ низ гузаронида мешаванд.

Рушди харгӯшпарварӣ дар баробари аҳамияти иқтисодӣ дорои арзиши иҷтимоӣ низ мебошад. Ин соҳа метавонад барои оилаҳои деҳот манбаи иловагии даромад гардад ва ба рушди соҳибкории хурду миёна мусоидат намояд. Бо назардошти имкони ташкили парвариш дар ҳавлиҳои шахсӣ ва хоҷагиҳои хурд, он барои шаҳрвандоне, ки мехоҳанд бо истифода аз захираҳои мавҷуда фаъолияти истеҳсолиро ба роҳ монанд, самти қобили таваҷҷуҳ аст.

Гӯшти харгӯш ҳамчун маҳсулоти ғизоӣ дорои сафеда буда, метавонад дар таъмини гуногунрангии ғизои аҳолӣ саҳм гузорад. Истеҳсоли маҳаллии он, дар сурати риояи меъёрҳои байторию санитарӣ ва талаботи нигоҳдориву фурӯш, имконият медиҳад, ки қисми эҳтиёҷоти бозори дохилӣ аз ҳисоби маҳсулоти ватанӣ таъмин карда шавад.

Бо вуҷуди ин, рушди устувори соҳа танҳо дар сурати муносибати илмӣ ва хоҷагидории дуруст имконпазир аст. Таъмини хӯроки мувофиқ, беҳтар намудани шароити нигоҳдорӣ, пешгирии бемориҳо, омӯзиши усулҳои муосири парвариш ва дастрасӣ ба хизматрасониҳои байторӣ бояд аз самтҳои афзалиятнок бошанд.

Татбиқи пурраи Барномаи рушди соҳа тақозо менамояд, ки ҳамкории Сарраёсати кишоварзии вилояту шаҳру ноҳияҳо, олимону мутахассисон ва соҳибкорон боз ҳам тақвият дода шавад. Ҷалби сармоя, дастгирии ташаббусҳои хусусӣ, ташкили омӯзишҳои амалӣ ва фароҳам овардани имконият барои фурӯши маҳсулот метавонанд ба таҳкими заминаи иқтисодии соҳа мусоидат намоянд.

Дар баробари ин, барои муайян намудани натиҷаҳои воқеии барнома зарур аст, ки на танҳо саршумори харгӯшҳо, балки ҳаҷми истеҳсоли гӯшт, даромади хоҷагиҳо, шумораи ҷойҳои нави корӣ ва сатҳи коркарди маҳсулот низ пайваста таҳлил карда шаванд.

Афзоиши саршумори харгӯшҳо дар манотиқи гуногуни  вилоят нишон медиҳад, ки соҳаи мазкур дорои имкониятҳои назарраси рушд мебошад. Истифодаи оқилонаи ин имкониятҳо метавонад ба таҳкими амнияти озуқаворӣ, афзоиши истеҳсоли маҳсулоти ватанӣ, беҳтар шудани вазъи иҷтимоии оилаҳои деҳот ва ташаккули корхонаҳои нави коркард мусоидат намояд.

Муҳим он аст, ки тадбирҳои пешбинишуда бо натиҷаҳои устувори иқтисодӣ пайванд ёфта, харгӯшпарварӣ аз фаъолияти ёрирасони хоҷагӣ ба самти самаранок ва рақобатпазири истеҳсолоти кишоварзӣ табдил дода шавад.

Маъмурахон САМАДОВА,

“Ҳақиқати Суғд”