Маводҳои охирон

Бахшҳо

Собиқадорон

МАҶИДОВ АБДУМУИН (А.Юсуфзод)
МӮЪМИНОВА РАФОАТ (Рафоати Неъматдухт)
ФАРЗОНА (Хоҷаева Иноят Юнусовна)
КЕНҶАЕВА МАВЛУДА ҲОДИЕВНА
ИСМОИЛОВ ИСРОИЛ
ҶИЛО (Сайидамин Умаров)
ТӮЙЧИЗОДА ҲАДИЯТИЛЛО
ӮРИНБОЙ УСМОН (Усмонов)
СОЛЕҲИ ЗАРИФЗОД (Солеҳбой Дадобоев, Солеҳи Маҳзун)
ШАРИФОВА МАВЛУДА

Ҷустучӯ

НАҚШИ ҚОНУНГУЗОРӢ ДАР ПЕШГИРИИ КОРРУПСИЯ

Просмотров: 49

Имрӯз, ки мо дар раванди ҷаҳонишавии фарҳангҳои гуногун қарор дорем, ҷомеаи ҷаҳониро муаммоҳои зиёде фаро гирифтаанд, аз ҷумла терроризм, экстремизми динӣ, хариду фурӯши одамон ва дигарҳо, ки дар байни онҳо коррупсия мавқеи махсусро ишғол менамояд. Коррупсия яке аз мавзуъҳои мубрами рӯз ва проблема дар замони муосир ба шумор меравад, зеро коррупсия дар қатори дигар падидаву омилҳои номатлуб зуҳуроти барои ҷомеа ва давлат хатарнок дониста шуда, яке аз масъалаҳои доғи рӯзи тамоми мамлакатҳои ҷаҳон, аз ҷумла Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Ба андешаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон,муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон: «Коррупсия яке аз хатарҳои дигаре мебошад, ки ба рушди устувори давлат монеъ шуда, ба нуфузу об таъсири манфӣ мерасонад. Ҷиҳати мубориза бар зидди ин кирдори номатлуб дар кишвари мо заминаҳои дахлдори ҳуқуқӣ ва ташкилӣ муҳайё карда шудаанд, вале ҷиҳати паст намудани шиддати омилҳои коррупсионӣ зарур аст, ки иштироки боз ҳам фаъолтари ҷомеаи шаҳрвандӣ дар ин самт таъмин гардида, нисбат ба амалҳои коррупсионӣ фазои, воқеан, оштинопазир фароҳам оварда шавад. Мо бояд тамоми омилҳо ва сабабҳои зуҳури коррупсияро ҳамаҷониба омӯхта, таҳлил намоем ва тамоми қувваҳои солими ҷомеаро барои пешгирии ин зуҳурот ва поён овардани шиддати он сафарбар намоем».

Маҳфуми муқовимат ба коррупсия фаъолияти тамоми мақомоти ҳокимияти давлатиро ҷиҳати ошкор, пешгирӣ ва бартараф намудани сабабу шароитҳои ба миён омадани ҳолатҳои коррупсионӣ мусоидаткунанда, ошкор ва мубориза бо ҳуқуқвайронкуниҳою ҷиноятҳои коррупсионӣ, бартарафсозии оқибатҳои номатлуби кирдорҳои коррупсионӣ ва таъмин намудани ҳуқуқу озодиҳо, баланд бардоштани сатҳи зиндагии шаҳрвандон, пешрафти иқтисодиёт ва таъмин намудани амнияти кишварро дар бар мегирад.

Манбаи асосии қонунгузории зиддикоррупсионӣ КонститутсияиҶумҳурии Тоҷикистон мебошад, ки меъёрҳои бевосита ба пешгирии коррупсия нигаронидашуда дорад.

Санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқии махсус ба масъалаҳои пешгирӣ ва мубориза бар зидди коррупсия бахшидашудаи Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд: Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» аз 25 июли соли 2005 (то 01.08.2021 амал кард), Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи чораҳои иловагии пурзӯр кардани мубориза бо ҷинояткорӣ дар соҳаи иқтисодиёт ва коррупсия» аз 21 июли соли 1999, Кодекси одоби хизматчии давлатӣ (бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 июни соли 2004 тасдиқ карда шудааст), Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъсис додани Агентии мубориза бар зидди коррупсия ва ҷиноятҳои иқтисодии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 январи соли 2007.

Санаи 7-уми августи соли 2020 таҳти рақами 1714 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муқовимат ба коррупсия” қабул карда шуд, ки нисбат ба қонуни пешини мубориза бар зидди коррупсия (соли 2005) афзалият ва бартариҳои зиёдро доро мебошад. Номи қонун калимаи “мубориза” бо “муқовимат” иваз карда шуд, ки мафҳуми васеъ ва мувофиқ мебошад. Доираи субъектоне, ки бо коррупсия муқовимат мекунанд, мушаххас гардида, субъектоне, ки дар муқовимат бо коррупсия иштирок менамоянд, дар алоҳидагӣ муқаррар карда шуд. Шаклҳои муқовимат бо коррупсия дар қонуни нав бо пуррагӣ нишон дода шуд, ки барои амалӣ намудани чораҳои зиддикоррупсионӣ дастури муфид ба шумор меравад. Доираи хешовандон васеъ муқаррар карда шуда, дар қонуни мазкур онҳо ба таври зайл муқаррар карда шуданд: зан, шавҳар, фарзанд, падару модар, бародар, хоҳар, инчунин падару модар, бародар, хоҳар ва фарзандони зан ё шавҳар, амак, тағо, хола, амма, қудо, келин, домод, бародарзода, хоҳарзода, фарзандхондагон, фарзандхондшудагон, инчунин шахси дигаре, ки бо шахси барои иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор ё шахсони ба он баробаркардашуда якҷоя зиндагӣ карда, хоҷагии умумӣ мебаранд.

Инчунин, Конвенсияи СММ зидди коррупсия, ки онро Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф намудааст, қисми таркибии низоми ҳуқуқии кишвар мебошад. Яке аз шартҳои муборизаи муваффақона бар зидди коррупсия фароҳам овардани заминаи мусоиди меъёрӣ-ҳуқуқӣ ва таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ дар ин соҳа аст.

Дар айни замон як силсила ҳуҷҷатҳои байналмилалии ҳуқуқӣ оид ба мубориза бар зидди коррупсия қабул шудаанд, ки муҳимтаринашон инҳо мебошанд: Кодекси байналмилалии рафтори ашхоси мансабдори давлатӣ (Резолютсияи Ассамблеяи Генералии СММ №51/59 аз 28 январи соли 1997), Стандартҳои умумии мубориза бар зидди коррупсия дар идораҳо ва мақомоти полис (Интерпол, соли 2002), Конвенсияи Созмони ҳамкориҳои иқтисодӣ ва рушд аз 21 ноябри соли 1997 дар бораи мубориза бар зидди харида гирифтани ашхоси мансабдори хориҷӣ дар муомилоти байналмилалии тиҷоратӣ, Конвенсияи СММ бар зидди ҷинояткориҳои муташаккили трансмилӣ аз 15 ноябри соли 2000, Нақшаи амалиёти Истанбулӣ дар мубориза бар зидди коррупсия барои мамлакатҳои иқтисодиёташон даргузар аз 12 сентябри соли 2003, Конвенсияи СММ бар зидди коррупсия аз 31 октябри соли 2003.

Ҷумҳурии Тоҷикистон иштирокдори Конвенсияи СММ бар зидди ҷинояткориҳои муташаккили трансмилӣ, Конвенсияи СММ бар зидди коррупсия ва Нақшаи амалиёти Истанбулӣ дар мубориза бар зидди коррупсия барои мамлакатҳои иқтисодиёташон даргузар мебошад.

Ҳадафи санадҳои байналмилалӣ-ҳуқуқии зикршуда кӯмак кардан аст ба:

1)қабул ва таҳкимбахшии чораҳо дар самти пешгирӣ ва мубориза бар зидди коррупсия, осонгардонӣ ва дастгирии ҳамкориҳои байналмилалӣ дар ин соҳа;

2) коркард ва амалисозии сиёсати пурсамари зиддикоррупсионӣ, таъмини амалиёти муътадили мақомоти махсусгардонидашуда, таъсиси низоми пурсамари хидмати давлатӣ, низоми дурусти харид, дидани чораҳо оид ба пешгирии коррупсия дар бахши хусусӣ;

3) аз ҷониби давлатҳои иштирокдор муқаррар гардидани ҷавобгарии ҷиноятӣ барои кирдорҳои нисбатан характерноки коррупсионӣ, таъмини ҳимояи шоҳидон ва маълумотдиҳандагон, ҷуброни хисорот аз коррупсия;

Давлатҳои иштирокдори ҳуҷҷатҳои байналмилалии мазкур, аз ҷумла Ҷумҳурии Тоҷикистон, вазифадоранд, ки барои таъмини амалишавии уҳдадориҳои худ чораҳои қонунгузорӣ ва маъмурӣ андешанд.

Истилоҳи «коррупсия» имрӯз дар қонунгузории тамоми давлатҳои ҷаҳон дида мешавад, зеро коррупсия дар муносибатҳои ҳуқуқии идоракунии давлатӣ аз ҷониби хизматчиёни он ба назар мерасад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дарки хавфи баланд доштани коррупсия, дар миқёси давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил яке аз аввалинҳо шуда, дар соли 1999 Қонун «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия»-ро қабул карда буд. Баъдан вобаста ба вуҷуд омадани зарурият ва мутобиқ сохтани қонунгузорӣ оид ба мубориза бар зидди коррупсия ба талаботи Эъломияи СММ дар бораи мубориза бар зидди коррупсия санаи 25-уми июли соли 2005 Қонуни нави Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» аз ҷониби Президенти кишвар ба имзо расид, ки ин қонун айни ҳол амал карда истодааст. Мақсади қонуни мазкур аз ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, манфиатҳои ҷамъиятӣ, таъмини амнияти миллӣ, фаъолияти муътадили мақомоти ҳокимияти давлатӣ, поктинатӣ ва беғаразӣ дар хизмати давлатӣ равона гардида, асосҳои ташкилию ҳуқуқии пешгирӣ, ошкоркунӣ, кушодан ва барҳам додани оқибатҳои ҳуқуқвайронкуниҳои ба коррупсия алоқаманд ва ба ҷавобгарӣ кашидани шахсро муқаррар карда, навъҳои ҷиноятҳои ба коррупсия алоқаманд ва чораҳои ҷавобгариро барои онҳо муайян менамояд.

Дар қонунгузории давлатҳои алоҳида, аз он ҷумла Тоҷикистон коррупсия ба маъноҳои гуногун истифода мешавад. Чунончӣ, дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия», ки аввалин маротиба 10-уми декабри соли 1999 қабул шуда буд, мафҳуми коррупсия ба таври зайл оварда шудааст: «Коррупсия ҳаракати (беҳаракатии) шахсони ба иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор ё шахсони ба онҳо баробар кардашуда, ки истифодаи мақоми худ ва имкониятҳои онро барои ба даст овардани неъматҳои моддӣ ва неъмату имтиёзҳои дигари пешбинӣ накардаи қонунро равона мекунанд, инчунин ба онҳо ғайриқонунӣ пешниҳод намудани неъмату имтиёзҳои мазкур аз ҷониби шахсони воқеию ҳуқуқӣ фаҳмида мешавад» .

Баъдан бо қабул гардидани Қонуни нави Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 25 июли соли 2005 «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» мафҳуми коррупсия саҳеҳ шарҳ дода шудааст ва мутобиқи он «Коррупсия – ин кирдори (ҳаракат ё беҳаракатии) шахсони ба иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор ё ба онҳо баробар кардашудае мебошад, ки мақоми худ ё имкониятҳои онро бо мақсади ба манфиати худ ё шахсони дигар ба даст овардани неъматҳои моддӣ ва ғайримоддӣ, бартарият ва имтиёзҳои дигари бо қонунҳо пешбининашуда, инчунин ба ин шахсон ваъда додан, таклиф ё пешкаш намудани ин гуна неъмату бартариятҳо бо мақсади моилкунӣ ва (ё) қадркунии онҳо барои иҷрои ин ё он кирдор (ҳаракат ё беҳаракатӣ) ба манфиати шахсони воқеию ҳуқуқӣ истифода мебаранд».

Аз мафҳуми коррупсия чунин бармеояд, ки субъекти ин ҷиноят шахсони ба иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор ва шахсони ба онҳо баробаркардашуда, инчунин шахсоне мебошанд, ки ба иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор ва шахсони ба онҳо баробаркардашуда ғайриқонунӣ неъматҳои моддӣ ва ғайримоддиро пешниҳод мекунанд.

Афзалияти асосии Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» аз 25 июли 2005 назар ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» чунинаст:

1. Мафҳуми коррупсия ба талаботи Конвенсияи СММ дар бораи мубориза бар зидди коррупсия аз 31 октябри соли 2003 ва тавсияҳои Шабакаи зиддикоррупсионии Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва Рушд мутобиқ карда шуд;

2. Доираи амалҳое, ки содир кардани онҳо ҳамчун коррупсия арзёбӣ мешуд, васеътар шуда, аз ҷумла на танҳо ғайриқонунӣ пешниҳод кардани сарвату неъматҳои моддиву ғайримоддӣ ба шахсони мансабдор, балки ваъда додан ва таклиф намудани неъмату сарватҳо низ ҳамчун ҳаракати дорои аломати коррупсионидошта маънидод шудааст.

3. Доираи субъектони ҳуқуқвайронкунии коррупсионӣ васеъ шуда, ба онҳо на танҳо шахсони ба иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор, балки шахсони мансабдори давлатҳои хориҷӣ ва ташкилотҳои байналмилалӣ низ дохилшудаанд.

4. Бори аввал мутобиқи қонун ҷавобгарӣ барои қабули қарорҳои хусусияти коррупсионии қабулашон ба таври дастаҷамъона (коллегиалӣ) ба расмият даровардашудамуқаррар шудааст. Яъне то қабули қонун ҳолатҳое дар таҷрибаи ҳаррӯза дучор мешуданд, ки шахсони мансабдор ваколатҳои хешро ба манфиати худ истифода намуда, амалҳои хислати коррупсионидоштаро тавассути қарорҳои ба таври коллегиалӣ қабулшуда ба расмият медароварданд ва бо ин васила онҳо аз ҷавобгарӣ халос мешуданд. Аз ҳамин сабаб минбаъд тибқи моддаи 13 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» ҷавобгарӣ барои қабули қарорҳоихусусияти коррупсионӣ дошта, ки аз ҷониби мақомоти коллегиалӣ қабул шудааст ва ба манфиати роҳбари ин мақом ё хешовандони наздики ӯ ва ё ба манфиати шахсони сеюм равона шудаанд ва роҳбари мақоми мазкур дар қабули он бевосита фаъолона иштирок кардааст ва ё ба қабули он фаъолона мамоният накарда бошад,ҷавобгарӣ пурра ба уҳдаи роҳбари ин мақом гузошта мешавад.

5. Бо мақсади пешгирии бархӯрди манфиатҳо нисбати шахсони мансабдор маҳдудиятҳо муқаррар шудаанд (моддаи 10-и Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия»);

6. Кирдорҳои коррупсионидошта бо таври дақиқ ба намудҳо – интизомӣ, маъмурӣ ва ҷиноятӣ тасниф шудаанд. (моддаҳои 11, 12, 14-и Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия»).

Бо назардошти оқибатҳои ногувори ин зуҳуроти номатлуб бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз 30 августи соли 2013 таҳти №1504 «Стратегияи муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2013-2020» тасдиқ шуда, дар асоси он самтҳои асосии фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқро ҷиҳати мубориза бар зидди коррупсия муайян намуд.

Дар асоси ин стратегия бояд дар тамоми вазорату идораҳо ва мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ барномаҳои идоравии мубориза бо коррупсия бо назардошти соҳаи фаъолияти худ таҳия ва мавриди татбиқ қарор гиранд.

Маърифат Файзиева,

муаллими калони кафедраи фонетика ва лексикологияи забони англисии

факултети забонҳои хориҷии Муассисаи давлатии таълимии «Донишгоҳи

давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»

​ПЕШГИРИИ ТЕРРОРИЗМ ВА ЭКСТРЕМИЗМ ОМИЛИ РУШДИ ҶОМЕА

Просмотров: 54

«Имрӯз терроризм ва экстремизм ҳамчун вабои аср ба амнияти ҷаҳон ва ҳар як сокини сайёра таҳдид карда, барои башарият хатари накамтар аз силоҳи ядроиро ба миён овардааст».

Эмомалӣ Раҳмон

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҳар як Паёми солонаи хеш ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҷамъбасти масъалаҳои муҳимми сол ва дурнамои Соли минбаъда суханронӣ менамоянд, ки дар оғози ҳар Паём пеш аз баррасии вазъи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа, вазъи мавҷудаи байналмилалӣ ба таври мухтасар баён мегардад. Зеро вазъи сиёсии ҷаҳони имрӯза, аз ҷумла давлатҳои исломӣ аз нигоҳи амният хеле муташанниҷ буда, таъсири он ба тамоми кишварҳои олам, аз ҷумла давлати мо истисно намебошад. Дар ҷаҳони муосир равандҳо ва зуҳуроте мавҷуданд, ки на танҳо ба як кишвар ва ё як минтақа, балки ба тамоми кишварҳои ҷаҳон ва дар маҷмуъ ба кулли мардумони сайёра таҳдид мекунанд. Яке аз чунин зуҳуроти номатлуб, ки хатари минтақавию байналмилалиро ба бор оварда, дар ҳама минтақаҳои олам тамоюли паҳншавиро дорад, терроризм ва экстремизм мебошад, ки боиси таваҷҷуҳи ҳаматарафаи созмону ташкилотҳои байналмилалӣ ва давлатҳои ҷаҳон гардидааст. Ҳарчанд падидаҳои ҷойдошта мавҷуди ин аср нестанд, вале дар баробари асри нав симои навро ба худ гирифта, моҳияти онҳо шакли муташаккилтару мураккаби зоҳиршавиро пайдо кардааст.

Паёмадҳои амалҳои ифротгароӣ ва террористӣ бешубҳа на ба манфиати башарият ва на ба манфиати халқҳои мусулмони дунё мебошад. Хисороти моддию маънавӣ дар натиҷаи содир намудани амалҳои террористӣ низ беҳисоб аст. То имрӯз аз ҷониби донишмандони соҳаҳои мухталифи илмӣ як қатор сабабҳо ва омилҳои таъсирпазири пайдоиш ва зуҳури ин падидаҳои номатлуб (терроризм ва экстремизм) дар кишварҳои ҷаҳон мавриди таҳқиқ ва омӯзиш қарор гирифта истодааст. Қисме аз олимон пайдоиш ва нузули чунин амалҳои манфии ҷомеаи ҷаҳониро, пеш аз ҳама, ба ҷанбаҳои иҷтимоии фаъолияти аҳолӣ дар кишварҳо вобаста медонанд. Қисми дигар бошад, зуҳури чунин падидаҳоро ба ихтилофоти сиёсии байнидавлатӣ алоқаманд мешуморанд. Чунин муносибат сабаб гардидааст, ки бархе ҷавонон аз таҳсилу касбомӯзӣ дур монда, ба амалҳои ношоиста даст мезананд. Дар ҷомеаи имрӯзаи Тоҷикистон ва дар замири ҳар як шахси ба ин гурӯҳҳо ва ҳаракатҳо пайвастшаванда ақидаи гурӯҳи аввали олимони ҷомеашинос мувофиқ меояд, чунки маҳз ҷанбаҳои иҷтимоӣ дар зиндагӣ ва сатҳи нопурраи тафаккури маънавӣ ба ин роҳ шахсро водор месозад. Ҳамзамон, муҳаққиқон зимни муайян намудани сабабу омилҳои таъсирпазири падидаҳои зикргардида, навъҳои гуногуни терроризм ва экстремизм, аз қабили терроризми сиёсӣ, динӣ, зиддиҷаҳонишавӣ, фарҳангӣ, ахлоқӣ, миллатгароӣ ва ғайраро муайян намудаанд, ки терроризму экстремизми диниро дар замони муосир аз ҳама беш хавфнок ва мушкилофар барои аҳли башар маънидод намудаанд. Бояд тазаккур дод, ки ҳаракатҳои террористӣ дар миқёси олам гуногун буда, онҳоро асосан ду унсури умумӣ бо ҳам муттаҳид мекунад: аввалан, онҳо барои халалдор сохтани амнияти ҷамъиятӣ ва суст намудани пояҳои ҳокимияти давлатӣ равона гардида ва дигар ин, ки ин ҳаракатҳо дар байни аҳолӣ ҳиссиёти тарс ва оҷизиро ба вуҷуд меоваранд.

Тибқи фасли 8, боби 21-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиноятҳо ба муқобили амнияти ҷамъиятӣ аз моддаҳои 179 то 180 пешбинӣ менамояд. Тибқи моддаи 179-и Кодекси мазкур мафҳуми «терроризм» яъне содир намудани таркиш, сӯхтор, тирпарронӣ аз силоҳи оташфишон ё дигар кирдор, ки боиси хавфи марги одамон, расонидани зарари ҷиддӣ ба молу мулк ё ба миён омадани оқибатҳои дигари барои ҷамъият хавфнок мегардад, агар ин кирдор бо мақсади халалдор сохтани амнияти ҷамъиятӣ фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ сохторҳои низомӣ, тарсонидани аҳолӣ ё расонидани таъсир ҷиҳати аз ҷониби мақомоти ҳокимият қабул намудани қарор, инчунин таҳдиди анҷом додани кирдорҳои зикршуда бо ҳамин мақсадҳо фаҳмида мешавад. Тоҷикистон пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ ба марҳилаи нави инкишофи таърихӣ, бунёди давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ, ягона ва иҷтимоӣ ворид гардида, баҳри таҳкими ваҳдати миллӣ ва сулҳу суботи комил дар кишвар тамоми соҳаҳои фаъолияти ҳаёти давлативу ҷамъиятиро сафарбар менамояд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати тозаистиқлол, ки35-солагии онро дар фазои суботи сиёсии осуда таҷлил менамояд, дар баробари дигар кишварҳои ҷаҳон аз таъсири имконпазири рӯйдоду таҳаввулоти манфии ҷомеаи ҷаҳонӣ истисно намебошад. Ҷумҳурии мо дар заминаи бадастоварии Истиқлоли давлатӣ ва барқарорсозии Ваҳдати миллӣ мушкилиҳои зиёд ва манфури сиёсиву иқтисодӣ, иҷтимоиву фарҳангиро пушти сар намуд, ки хисороти зиёди пулию молиро ба бор оварданд. Аз ин рӯ, кишвари мо барои таҳкими пояҳои Истиқлоли давлатӣ, пойдории Ваҳдати миллӣ ва таъмини суботи комил барои пешгирӣ, аз байн бурдан ва несту нобуд кардани омилҳои манфии сиёсии ҷомеаи имрӯза, махсусан терроризму экстремизм зарурат дорад.

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон чунин қайд менамояд: «Террорист дар асли худ миллат, мазҳаб ва ватан надорад ва душмани Худову бандагони ӯст. Ин гуна неруҳо аз номи Ислом амал намуда, номи неки онро доғдор мекунанд ва манфиатҳои душманону бадхоҳони фарҳанги волои Исломро пиёда месозанд». Дар замони муосир инсоният ба хатари ҷиддие, ки ба амнияти кишварҳои минтақа ва ҷаҳон таҳдид менамояд, рӯ ба рӯ гашта истодааст, ки онро терроризм ва экстремизм ном мебаранд. Террористон мехоҳанд, мақсаду мароми ғаразноку нопоки худро тавасути зӯроварӣ, куштор, тарсу ваҳм ва бо дигар роҳҳо амалӣ созанд. Айни замон дар байни давлатҳои абарқударати ҷаҳон рақобате ба вуҷуд омадааст, ки кӯшиш барои соҳиб шудан ба нуфуз ба ин ё он минтақаи олам, захираву сарватҳои табиӣ, ба даст овардани мавқеи афзалиятноки стратегӣ, ҳарбӣ ва ғайра торафт шиддат мегирад. Дар аксари мавридҳо онҳо кӯшиш ба харҷ медиҳанд, ки миёни динҳою мазҳабҳои гуногун душманӣ ва зиддият барангезанд.

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҳар як Паёми солонаи хеш ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба ҷамъбасти масъалаҳои муҳимми сол ва дурнамои соли минбаъда суханронӣ менамоянд, ки дар оғози ҳар Паём пеш аз баррасии вазъи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа, вазъи мавҷудаи байналмилалӣ ба таври мухтасар баён мегардад.

Бо мақсади эмин нигоҳ доштани давлату миллат аз таҳдиду хатарҳои замони муосир ҷавонони мамлакатро зарур аст, ки донишҳои сиёсиашонро пайваста мукаммал гардонанд, аз таҳаввулоти босуръати ҷаҳони имрӯза мунтазам огоҳ ва барои ҳимояи манфиатҳои милливу давлатӣ доим омода бошанд. Ҷавонони соҳибкасбу ихтисосманди мо давомдиҳандаи кору фаъолияти насли калонсол, неруи тавоно ва иқтидори воқеии пешрафти ҷомеа, хулоса ояндаи миллат ва давлат мебошанд ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти онҳо минбаъд низ ҳамчун яке аз масъалаҳои мухимтарини сиёсати давлату Ҳукумат боқӣ мемонад. Дар шароити имрӯзаи ҷаҳонишавӣ сиёсати давлатии чавонон ҳамчун воситаи муассири танзими ҳаёти ҷавонон ва пешрафти ҷомеа бояд дар самти бартараф намудани монеаву масъалаҳои ҷойдошта нақши ҳалкунанда дошта бошад.

М.Ҳоҷиева, сармуаллимаи кафедраи

умимидонишгоҳии сиёсатшиносии

Муассисаи давлатии таълимии «Донишгоҳи

давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»

​КОРРУПСИЯ – МОНЕАИ РУШДИ ДАВЛАТ

Просмотров: 56

Коррупсия яке аз падидаҳои манфии ҷаҳони муосир ба ҳисоб рафта, ба фаъолияти муътадил ва рушди иҷтимоию иқтисодии ҳар як давлат таъсири манфӣ мерасонад. Аз ин бармеояд, ки коррупсия як зуҳуроти иҷтимоӣ аст ва дар тамоми ҷаҳон чи дар давлатҳои мутараққӣ ва чи дар давлатҳои рӯ ба тараққӣ новобаста аз сохти идоракунии давлатии онҳо паҳн гаштааст. Коррупсия дар ҳама давру замон садди роҳи инкишофи иқтисодиёт ва ҷомеа гашта, суботу оромиро халалдор ва боварии мардумро ба мақомоти давлатӣ коста мегардонад.

Коррупсия дар шароити муосир аз мушкилоти дохилӣ ба проблемаи байналмилалӣ мубаддал гардидааст. Ин зуҳуроти номатлуб дар таҳқиқи худ нишон дод, ки решаҳои амиқи таърихӣ дорад ва баробари ташаккулёбии давлатҳо ба вуҷуд омада, зуҳур намудааст. Набояд фаромӯш сохт, ки коррупсия дар баробари дигар хатарҳои ҷаҳонӣ ба яке аз масъалаҳои глобалӣ табдил ёфта, он ба раванди иқтисодию иҷтимоии ҷомеа ва мафкураи инсоният таъсири манфӣ мерасонад.

Коррупсия ин сӯйистифода аз мансаб, ваколатҳои мансабӣ, инчунин додани пора ё гирифтани пора, ришваситонии тиҷоратӣ бо мақсади ғайриқонунӣ ба даст овардани фоида (пул, хизматрасонӣ, молу мулк) барои худ ё шахсони сеюм мебошад. Ин ҷиноят ростқавлиро халалдор мекунад, институтҳои давлатиро вайрон мекунад ва ба рушди ҷомеа монеъ мешавад.

Ба ҷузъҳои асосии коррупсия дохил мешаванд:

Сӯйистифода аз ваколат: истифодаи мансабдор ё корманди ширкат аз мавқеи худ бар хилофи манфиатҳои хидмат.

Ришваситонӣ: гирифтан ё додани пора, миёнаравӣ дар ин ва инчунин ришваситонии тиҷоратӣ.

Истифодаи фоида: ғанисозии шахсӣ дар шакли моддӣ ё ғайримоддӣ (ҳимоят, хизматрасонӣ).

Кумовӣ (непотизм): таъин кардани хешовандон ё дӯстон ба вазифаҳои даромаднок.

Коррупсия сиёсатмадорон, хизматчиёни давлатӣ, кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, маориф ва тиббиро фаро мегирад. Он ба таназзули иқтисодӣ, паст шудани сифати зиндагӣ, афзоиши беадолатии иҷтимоӣ ва ҷинояткории муташаккил оварда мерасонад.

Фасод ё худ коррупсия ба унвони вабои аср шинохта шуда, масоили муборизаю муқовимат бар зидди он ҳамеша аз ҷониби созмону ташкилотҳои байналмилалӣ, махсусан Созмони Милали Муттаҳид ҳамчун яке аз вазифаҳои аввалиндараҷа эътироф карда шудааст.

Ин аст, ки барои пешгирӣ аз ҳама гуна ҷинояту ҷинояткорӣ ва муборизаи беамон бурдан бо фаъолияти коррупсионӣ 31-уми октябри соли 2003 Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба мубориза бар зидди коррупсия қабул карда шуда, рӯзи 9-уми декабри соли 2003 дар шаҳри Меридаи кишвари Мексика дар Конфронси сиёсии сатҳи баланд бо иштироки намояндагони зиёда аз 100 давлат барои ҳамроҳшавии дигар давлатҳои ҷаҳон баргузор гардид. Ҳамин тариқ, санаи 9-уми декабр ҳамчун «Рӯзи байналмилалии мубориза бо коррупсия» пазируфта шуд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Конвенсияи мазкур 25-уми сентябри соли 2006 имзо гузошт ва он аз ҷониби Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии кишвар 16-уми апрели соли 2008 тасдиқ гардид. Инчунин, бо мақсади муттаҳид сохтани саъю кӯшишҳои зиддикоррупсионии давлат ва муборизаи бевосита бо коррупсия, ҷалби ҷомеаи шаҳрвандӣ, намояндагони бахши хусусӣ ва ташкилотҳои байналмилалӣ ба раванди муқовимат ба он дар заминаи Конвенсияи зикршуда бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10-уми январи соли 2007 мақомоти махсусгардонидашуда – Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шуд. Вазифаҳои асосии Агентиро пеш аз ҳама назорати давлатии молиявӣ, пешгирӣ, барҳам додан ва ошкор намудани ҳуқуқвайронкуниҳои коррупсионӣ, таҳқиқи ибтидоӣ, тафтиши ҷиноятҳои коррупсионӣ ва амалӣ намудани маҷмуи тадбирҳои сиёсати зиддикоррупсионии давлатӣ ташкил медиҳанд.

Тавре ки ба мо маълум аст, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия дар самти таъмини ҳифзи ҳуқуқ, озодӣ ва манфиатҳои қонунии инсону шаҳрванд, инчунин ҷамъияту давлат аз коррупсия, ошкор ва барҳам додани ҳуқуқвайронкуниҳои коррупсионӣ, васеъ намудани татбиқи чораҳои пешгирикунанда дар мубориза бо коррупсия, ҳамкорӣ бо қишрҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ, васеъ ва фаъол гардонидани ҳамкориҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи мубориза бо коррупсия чорабиниҳои муҳим таҳия ва дар амал татбиқ намуда, ин ҷараён имрӯз низ бо иқдомоти наве идома ёфта истодааст.

Мубориза ва муқовимат бо фасод ё худ коррупсия амалӣ дастаҷамъона буда, набояд онро ба зиммаи танҳо мақомоти ваколатдори давлатӣ вогузор намуд. Ҷиҳати муқовимат ба ин падидаи номатлуб ва решакан намудани он борҳо роҳбарияти олии мамлакат таъкидҳои судманд намуда буданд.

Аз ҷумла, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи Паёми навбатии хеш ба Маҷлиси Олии кишвар аз санаи 26-уми январи соли 2021 таъкид доштанд, ки «Коррупсия зуҳуроти номатлуб ва барои ҷомеа хатарнок ба ҳисоб рафта, мубориза бар зидди он вазифаи асосии мақомоти давлатӣ, ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҳар як сокини кишвар мебошад.

Аз ин лиҳоз, барои пешгирӣ кардани кирдорҳои коррупсионӣ, фароҳам овардани фазои оштинопазир ба он ва ба ин раванд ҷалб намудани тамоми мақомоти давлатӣ, воситаҳои ахбори омма ва ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ аз ҷониби субъектҳои мубориза бар зидди коррупсия бояд чораҷӯӣ карда шавад».

Мавриди зикр аст, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ ва ташаббусҳои созандаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қадамҳои устувори худро дар самти мубориза бо коррупсия гузошта, барои пешгирӣ аз ин вабои аср тамоми заминаҳои ташкилию ҳуқуқиро фароҳам овардааст. Бо мақсади мустаҳкам намудани сиёсати зиддикоррупсионӣ ва таҳкими асосҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалии мубориза бо коррупсия санадҳои меъёрии ҳуқуқии дахлдор қабул ва мавриди амал қарор дода шуданд.

Аз ҷумла, дар амалияи кишвари мо масъалаи мубориза ва муқовимат бо ин зуҳуроти номатлуб сараввал бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» аз 25-уми июли соли 2005, №100 мавриди танзими ҳуқуқӣ қарор гирифта буд. Баъдан бо таъсисёбии Агентии давлатии назорати молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва қабул гардидани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Агентии давлатии назорати молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз 20-уми марти соли 2008, №374 ва Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» аз 7-уми августи соли 2020, №1714 фазои зиддикоррупсионии кишвар ва заминаҳои ташкилию ҳуқуқии он мустаҳкам карда шуд.

Бояд зикр намуд, ки пай дар пай қабул гардидани санадҳои дигари умумидавлатӣ ба монанди «Стратегияи мубориза бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2008-2012» аз 26-уми январи соли 2008, №34; «Стратегияи мубориза бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2013-2020» аз 30-юми августи соли 2013, №1504 ва «Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030» аз 3-юми августи соли 2021, № 222 ба муборизаи беамон ва коҳиш додани сатҳи болоравии коррупсия дар кишвари азизамон заминаи воқеию ҳуқуқӣ гузоштанд.

Тазаккур бояд дод, ки аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ маҳз дар доираи стратегияҳои мазкур амалӣ намуданичорабиниҳо доир ба муқовимат ба коррупсия гувоҳи ташаккули сиёсати давлатии зиддикоррупсионӣ ва кафолатиноил гардидан ба дастовардҳо дар ин ҷода шинохта шудааст. Бо иҷрои талаботи нақшаи чорабиниҳои амалисозии стратегияҳои номбурда ҷиҳати тақвияти шаффофияти раванди идоракунии давлатӣ, ҷорӣ намудани маҳдудиятҳои пешгирикунанда дар соҳаи хизмати давлатӣ, муқаррар кардани ҷавобгарӣ барои содир намудани тамоми кирдорҳои коррупсионӣ ва ошкору пешгирӣ намудани чунин кирдорҳо заминаҳои боэътимод фароҳам оварда шуд. Махсусан бо мақсади ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ дар ин самт Шурои миллии муқовимат ба коррупсия, дар вилоятҳо, шаҳр ва ноҳияҳо комиссияҳои ҷамъиятӣ оид ба пешгирии коррупсия таъсис дода шуданд.

Дар фарҷом ҳамин нуқтаро зикр кардан зарур аст, ки ҳамаи мақомотҳо ва аҳолии ҷумҳуриро мебояд бар зидди кирдорҳои коррупсионӣ муборизаи беамон бурда, дастуру супоришҳои Пешвои миллатро, ки дар Паёми навбатӣ ироа гардид, сармашқи кори хеш қарор диҳанд ва барои зиндагии шоиста ва бо дасту дили пок ҳаёт ба сар бурдан камари ҳиммат банданд.

Ҳамзамон, бо мақсади дар амал татбиқ намудани дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати баланд бардоштани эътимоди аҳолӣ ба мақомоти давлатӣ ва афзоиши самаранокии мубориза бар зидди коррупсия зарур аст, ки фаъолият дар ин самт бо ҷалби васеи ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҳар як фарди ҷомеа боз ҳам хубтар ва дар сатҳи зурурӣ ба роҳ монда шавад.

Аюбзода Хуршеда,

устоди кафедраи забоншиносӣ ва типологияи муқоисавии

факултети забонҳои хориҷии Муассисаи давлатии таълимии

«Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»

Роҳҳои муқовимат бо терроризм ва ифротгароӣ дар фазои маҷозӣ

Просмотров: 220

Ҷомеаи башарӣ дар шароити имрўза гирифтори мушкилоти зиёде аст, ки рушди терроризм ва ифротгароӣ аз ҷумлаи он масъалаҳои ҳалталаб ва доғи рўз мебошанд. Терроризм ва ифротгароӣ тамоми ҷомеаҳоро фаро гирифта, бо истифода аз абзорҳои мухталиф кўшиш бар он доранд, ки таъсир ва нуфузри худро боло баранд ва бо ин роҳ мақсадҳои манфури хешро амалӣ созанд. Нерўҳои созандаи аҳли башар дар шароити кунунӣ бар он мекўшад, ки таъсир ва нуфузи созмону гурўҳҳои террористӣ ва ифротгароиро ба мардум ва ҷомеаҳо кам намоянд ва ба нестӣ расонида бошанд. Яке аз масъалаҳои мавриди таваҷҷуҳи неруҳои муборизабаранда бо терроризм ва ифротгароӣ ин кам намудан ва ё пешгирӣ намудани таъсири ин гурўҳҳо ва созмонҳо дар фазои маҷозӣ мебошад, ки имрўз аксари мардуми башар дар он ҳузур доранд. Саволи асосӣ дар ин маврид он буда метавонад, ки чи гуна метавон таъсири созмонҳои террористӣ ва ифротгароро дар фазои маҷозӣ кам намуд ё худ шаҳрвандони худро аз гирифторияшон дар доми гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро дар ин фазо боздошт?

Чи хеле ки қайд намудем, созмонҳои террористӣ ва ифротгаро аз тамоми имконе, ки доранд барои мустаҳкам намудани мавқеи худ истифода мекунанд. Аз он ҷумла, дар шароити имрўза фазои маҷозӣ ё интернет ба майдоне табдил ёфтааст, ки чунин созмонҳо ва гурўҳҳо бо лаҳну шеваи мухталиф дар он фаъолият мебаранд.

Дар даҳсолаҳои охир Интернет чун абзори муҳими пайванд ва иттилоотрасонӣ таваҷҷуҳи васеи гурўҳҳои террористӣ ва ифротгароро ба худ кашидааст, то бо пайравон ва мухотабони худ дар алоқа қарор гирифта бошанд. Гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро дар замони муосир ба таври васеъ аз интернет истифода мекунанд. Аз он ҷумла террористон ва ифрогароён дар фазои маҷозӣ ҷанги равонӣ мебаранд, иттилооти зарурияшонро ҷамъ меоваранд, дигаронро дар заминаи андешаҳо ва мақсадҳои худ омўзиш медиҳанд, кўмаки молӣ меҷўянд ва меситонанд, тарғибот мебаранд ва дигаронро ба фаъолияташон ҷалб менамоянд, шабака месозанду нақша мекашанд ва ҳатто амали террористиро ҳамоҳангсозӣ мекунанд. Дар умум дар шароити имрўза шабакаи интернет барои созмонҳои террористию ифротгаро чун як василаи хуби таъсиррасонӣ ба дигарон гаштааст.

Чи хеле ки мушоҳида мегардад, дар шароити кунунӣ Интернет дар баробари хубиҳо ва истифодаи самараноки он ҳамчунин абзоре барои паҳну пахши маводи мўҳтавои фаҳшдошта ва террористию ифротгароӣ баромад мекунад. Гурўҳҳои дорои мақсадҳои мухталифи сиёсӣ аз он ҷумла гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро пас аз зуҳури Интернет имкониятҳои ин шабакаи иттилоотии ҷаҳониро барои паҳн намудани андеша ва таблиғи худ, пайванд бо пайравону ҳаммаслаконашон, огоҳии ҷомеа аз мавқеъгирияшон истифода мекунанд.

Бо табиат ва хусусиятҳои худ фазои маҷозӣ аз чанд ҷиҳат барои фаъолияти созмонҳои террористӣ ва ифротгаро фазои мусоид мебошад. Фазои маҷозӣ барои гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро чунин имкониятҳо медиҳад:

– дастрасии осон ба фазои маҷозӣ, ки хусусан ҳузури физикиро талаб намекунад;

– набудани идоранамоӣ ё идораи маҳдуд, сензура ё дигар навъҳои назорати давлатӣ;

– мухотабони зиёд дар тамоми ҷаҳон, зеро аксари одамон ва хусусан ҷавонон имрўз аз имкониятҳои интернет ба таври мухталиф истифода мекунанд;

– пўшида ва махфӣ будани ҳамагуна иртиботот, ки аксари ҳолат аз чашми мардум ва субъектҳои муборизабаранда бо терроризм ва ифротгароӣ пинҳон мемонад;

– ҷоришавии босуръати иттилоот, паёмҳо ва андеша;

– ҳузури арзон ва таъминоти арзон;

– муҳити мултимедӣ (имкони фарогирии матн, графика, аудио ва видео, имкони истифодабарандагон барои гирифтани нусхаи электронии кинофилмҳо, сабтҳо, китобҳо, расмҳо ва ғ.);

– имконияти кўчидан ва фарогирии мўҳтавои он дар васоити ахбори оммавии анъанавӣ, ки Интернетро чун манбаи иттилоот ифтифода мекунанд.

Интернет воситаи иттилоотии ғайрисензурӣ мебошад, ки ҳикоятҳо, расмҳо, мавқеъгириҳо, ваҳшатафканӣ ё паёмҳои мухталифро новобаста аз воқеият доштан ва ё надоштанашон ба мухотабон мерасонанд. Чунин имконияти шабакаи интернет ҳатто ба гурўҳҳои хурде имкон медиҳад паёми худро бузург ва хатари худро барзиёд нишон диҳанд.

Ҷиҳати дигари истифодаи интернет аз ҷониби гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро ин ҷамъиятӣ шудани таблиғоти онҳо аст. Интернет дар шароити имрўза барои гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро он имкониятеро фароҳам сохтааст, ки ҷамъиятӣ шудани худро таъмин намоянд. То ба зуҳури интернет гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро мехостанд ҷамъиятӣ шудани худро бо ҷалби телевизион, радио ва воситаҳои ахбори чопӣ таъмин намоянд. Албатта, созмонҳои террористию ифротгаро ҳадди муайяннамударо дар воситаҳои ахбори анъанавӣ убур карда наметавонистанд. Аммо дар сомонаҳои интернетии худ ин гурўҳҳо чунин ҳадди муайяне барои маҳдудият надоранд ва ҳарчӣ дилашон хост ба самъи ҷомеа мерасонанд. Мусаллам аст, ки дар шароити имрўза гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро худ мўҳтавои паёмашонро дар интернет муайян мекунанд, ки ба онҳо имкон медиҳад симои худ ва ҳарифашонро мувофиқи хосташон тарҳрезӣ ва пешкаши мухотабон созанд.

Созмонҳои террористӣ ва ифротгаро дар шароити имрўза аз имкониятҳои интернет барои ҷалби аъзову пайравон ва сафарбаркунии онҳо ба амалҳои террористӣ васеъ истифода менамоянд. Интернет дар шароити имрўза чун абзори муҳими сафарбаркунӣ барои террористон баромад менамояд. Ҷалбкунандагон барои ҷалби нафарони нав ба гурўҳҳои террористӣ метавонанд аз чатхонаҳо, паёмрасонҳо, фиристодани мактуб ба суроғаҳои электронӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ дар интернет васеъ истифода намоянд.

Истифодаи интернет ба гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро чунин шароитеро фароҳам намудааст, ки шабакаҳои худро ташкил дода бошанд ва ё бо дигар гурўҳҳои ҳамақидаи худ пайвандро барқарор созанд. Фазои маҷозӣ барои чунин гурўҳҳо пайванди мусоидро фароҳам намудааст.

Ҷиҳати дигари истифодаи интернет аз ҷониби гурўҳҳои террористӣ ва ифротгаро ин паҳн намудани иттилоот ва ё расонидани иттилоот мебошад. Имрўз дар шабакаи интернет ҳатто сомонаҳое ҷой доштаанд, ки дар мавриди ҳамлаҳои вайронкунанда ва шеваҳои баргузории онҳо маълумот паҳн мекунанд.

Чи гунае, ки муайян шуд дар марҳилаи имрўза мубориза бо ҳузури терроризм ва ифротгароӣ дар фазои интерент яке аз масъалаҳои муҳим ва ҳалталаб мебошад. Зеро дар аксари ҳолат назорати ҷавонон дар фазои маҷозӣ ғариимкон ва мушкил аст ва эҳтимоли дучори онҳо бо иттилоот ва тарғиби ҳаргуна созмонҳои террористӣ ва ифротгароӣ ҷой дорад. Аз ин рў, мушкилоти ҳузури  созмонҳои террористӣ ва ифротгаро дар фазои интернет ба яке аз масъалахои ҳалталаби имрўз табдил ёфтааст. Субъектҳои бар зидди терроризм ва ифротгароӣ муборизабаранда ва мардуми кишварро зарур аст, ки сари ҳалли ин масъала биандешанд то ҷомеа ва наздикону пайвандонашонро аз шарри ҳузури терроризм ва ифротгароӣ дар фазои маҷозӣ эмин нигоҳ дошта бошанд. Дар шароити Тоҷикистон дар солҳои охир мисолҳои зиёде буданд, ки ҷавонони моро дар фазои маҷозӣ гумроҳ сохтанд ва ба сафи гурўҳу созмонҳои террористӣ ва ифротгаро шомил намуданд. Нафарони зиёди гумроҳшуда ва пайвандгашта ба созмонҳои террористӣ дар фазои маҷозӣ ба тарғиби ин гурўҳҳо машғул  буданд, ки албатта дигар ҷавононро низ гумроҳ мекарданд.

Агарчанде назорат ва ё комилан ба нестӣ расонидани таъсири созмонҳои террористӣ ва ифротгаро дар фазои маҷозӣ дар шароити имрўзаи рушди технологӣ ғайриимкон ва мушкил аст, чанде аз қадамҳо дар пешгирии таъсири онҳо ба мардум ва хусусан ҷавонон метавонанд муассир бошанд. Омилҳои пешгирикунандаи нуфузи созмонҳои террористию ифротгаро дар фазои маҷозӣ ва таъсири онҳо ба мардум ва қишри ҷавонро метавонем шартан ба ду гурўҳ ҷудо намоем. Аввалан омилҳои пешгирикунанде, ки ба истифодабарандагони фазои маҷозӣ пайванд аст ва дуюм он омилҳои пешгирикунандае, ки ба фаъолияти субъектҳои зиддитеррористӣ алоқамандӣ доранд.

Дар аввал дар мавриди омилҳое сухан меронем, ки ба рафтори истифодабарандагони фазои маҷозӣ иртибот доранд. Пеш аз ҳама моро зарур аст, ки фарҳанги истифодаи дуруст ва саҳеҳ аз интернет ва фазои маҷозиро ба мардуми кишвар ва хусусан ба қишри ҷавон омўзонида бошем. Фазои интерент дар шароити имрўза ба як баҳр ва ё уқёнуси иттилоотӣ монанд аст, ки фарогири анвои мухталифи иттилоот, аз ҷумла иттилооти созанда ва сўзанда мебошад. Албатта ҳузур дар ин баҳри иттилоотӣ аз мо шиновари моҳир буданро тақозо мекунад, то дар мавҷҳои иттилооти нолозима ва тўфонҳои фаҳшу разолат ғарқ нагардида бошем. Аз ин рў, моро зарур аст, ки ба ҷавонони кишвар ва хусусан ба он қишри аҳолӣ ки ҳанўз аз ҷиҳати ақлонӣ пухта нестанд фарҳанги дуруст ва саҳеҳи истифода аз шабакаи интеренет ё худ истифодаи бомавриди онро омўзонида бошем. Ба андешаи мо истифодаи бамаврид аз шабакаи интернет метавонад яке аз кафолатҳои муҳими дучор нашудан ба тарғиб ва доми созмонҳои террористию ифротгаро бошад. Аксари ҳолат истифодаи бомаврид аз шабакаи интернет миёни мардум ва хусусан қишри ҷавон ба воқеиятҳои зиндагии онҳо пайванд дорад. Истифодабарандагони бомавриди шабакаи интернет ин фазои иттилоотиро танҳо ба хотири ба даст овардани иттилооти зарурӣ дар амалӣ намудани нақшаву барномаҳои ҳаётии худ истифода мекунанд ва ғарқи фазои маҷозӣ намегарданд.

Омили дигари пешгирикунандаи таъсири созмонҳои террористӣ ва ифротгароӣ ба истифодабарандагони фазои маҷозӣ ба сатҳи худшиносии мардум ва хусусан ҷавонон пайванд дорад. Ба андешаи мо аксари вақт он нафароне ба доми созмонҳои террористӣ ва ифротгароӣ дар фазои маҷозӣ дучор мешаванд, ки сатҳи худшиносӣ ва худогоҳияшон хеле паст аст. Он нафароне, ки сатҳи зарурии худшиносӣ дар онҳо рушд ёфтааст ва дар заминаҳои динию фарҳангӣ, ахлоқӣ, миллӣ, сиёсӣ, идеологӣ, кабӣ ва ғ. огоҳӣ доранд дар ягон ҳолат гирифтори доми ҳаргуна ҳизбу созмонҳои террористӣ ва ифротгароӣ намегарданд. Одамони худшинос ва худогоҳ дар зиндагӣ нақшаву барномаҳои худро доранд ва қисми барномаву нақшаҳои тахрибкорона ва манфиатҷўёнаи дигарон намегарданд.

Дар самти пешгирии таъсири созмонҳои террористӣ ва ифротгароӣ ба истифодабарандагони шабакаҳои маҷозӣ пахши таҷрибаҳои нафарони дучоршуда ба доми террористон ва ифротгароён метавонад муҳим бошад. Хусусан, омода намудани маводҳо дар мавриди ҳолати зиндагии пайвандони онҳо, чи гуна тавассути фазои маҷозӣ пайваст шуданашон ба созмони террористӣ, паёмадҳои хатарбори иштибоҳи кардаашон ва дар охир пушаймон гаштанашон метавонад таъсирнок бошад ва мухотабонро аз хатари терроризм ва ифротгароӣ дар фазои маҷозӣ огоҳ намояд. Ҳамчунин дар ин самт зарур аст, ки пурсиши ҷомеашинохтии нафарони бо ҷурми терроризм ва ифротгароӣ айбдоршуда дар мавриди таъсири фазои маҷозӣ ба онҳо баргузор карда шавад. Ташкили ин гуна таҳқиқоти ҷомешинохтӣ ошкор месозад, ки то кадом андоза гаравиши муҷримон ба созмонҳои террористию ифротгаро зери таъсири фазои маҷозӣ сурат гирифтааст, шеваҳои амали созмонҳои террористӣ ва ифротгаро барои ҷалби истифодабарандагон дар фазои маҷозӣ чи гуна аст, кадом гурўҳи маводҳои фазои маҷозӣ боиси гаравиш ба созмонҳои террористию ифротгаро мешаванд, сарчашмаи таблиғотҳои маҷозии созмонҳои террористӣ ва ифротгаро аз куҷо маншаъ мегиранд ва ғ. Албатта, бо ошкор шудани ҳолати масъала пешгирии таъсири созмонҳои террористӣ ва ифротгаро дар фазои маҷозӣ самараноктар мегардад.

Чи гунае ки дар боло қайд намудем, омили дигари пешгирии таъсири созмонҳои террористӣ ва ифротгаро ба фаъолият ва амали субъектҳои зидди терроризм ва ифротгароӣ муборизабаранда пайванд дорад. Пеш аз ҳама зарур аст, ки субъектҳои бар зидди терроризм ва ифротгароӣ муборизабаранда аз ҳолати кунунии масъала огоҳӣ дошта бошанд. Онҳоро зарур аст, ки рушди технологиро пайгирӣ карда тавонанд. Субъектҳои зидди терроризм ва зидди ифротгароӣ муборизабарандаро зарур аст, ки аз зарфиятҳои технологӣ ва барномасозии муосир васеъ истифода намоянд. Дар ин самт зарур аст, ки субъектҳои муборизабаранда бар алайҳи терроризм ва ифротгароӣ гурўҳҳои хоссаи барномарезӣ ва ковишии худро дошта бошанд, то матнҳо ва сомонаҳои мўҳтавои террористӣ ва ифротӣ доштаро ошкор ва пайгирӣ намоянд. Дар нақши истифодабарандагон низ онҳо метавонанд аз шеваҳои амали созмонҳои террористӣ ва ифротгаро дар фазои маҷозӣ огоҳ шаванд ва дигаронро аз доми онҳо огоҳ созанд.

Дар умум масъалаи муқовимат ба нуфузи созмонҳои террористӣ ва ифротгаро дар фазои маҷозӣ дар шароити имрўзаи рушди технологӣ ва дастрасии васеи мардум ба интернет хеле муҳим ва ҳалталаб шудааст. Масъалаи мазкур омўзиш ва баррасии ҳамаҷонибаро талаб мекунад. Дар шароити кунунуӣ моро зарур аст, ки чеҳраи манфури созмонҳои террористӣ ва ифротгароиро дар фазои маҷозӣ ошкор намоем ва насли имрўзаву ояндаро аз шарри онҳо эмин нигаҳ дошта бошем.

Солиев Шарофиддин Холович,

номзади илмҳои сиёсӣ,

дотсенти ДДҲБСТ

Ҷаҳонишавӣ ва равнақёбии таассуби диню ифротгароӣ

Просмотров: 48

Ҷаҳонишавӣ (глобализация) падидаи нави иҷтимоиест, ки инсоният дар охири асри ХХ ба он рӯ ба рӯ гаштааст. Он ҳамчун марҳилаи нави инкишофи ҷаъият ва самти тараққиёт зоҳир гардида, дар минтақаи Осиёи Миёна, аз ҷумла Тоҷикистон пас аз барҳам хӯрдани собиқ иттиҳоди шӯравӣ доман паҳн намуд. Сабабҳои пайдоиш ва паҳн гардидани глобализация инқилоби илмӣ-техникӣ ва иттилоотӣ, ташкили ширкатҳои транснатсионалӣ,ба вуҷуд омадани бозори ягонаи иқтисодӣ ва равандҳои дигари умумисайоравӣ ба ҳисоб меравад. Гарчанде ки аксаран дар бораи таъсири мусбӣ- пешбирандаи ҷаҳонишавӣ сухан меравад, лекин таъсирии  манфӣ – зараровари он кам нест. Терроризм, экстриимизм, нашъамандӣ, коррупсия, мушкилоти экологӣ, низоҳои нави иҷтимоӣ ва авҷ гирифтани чунин падидаҳои номатлуби иҷтимоӣ низ ба равандҳои ҷаҳонишавӣ робитаи ҳарҷониба дорд

Тоҷикистон, ки узви ҷомеаи ҷаҳонист, аз хатару таҳдидҳои ҷаҳони имрӯза берун монда наметавонад.

Бинобар ин омӯзиши терроризм ва таассуби динӣ, оқибатҳои он, барои чомеаи мо  аҳмияти назариявию маърифатӣ ва амалӣ дорад. Зеро дар олами муосир қариб кишваре ё минтақае нест, ки аз амалҳои террористӣ, таассуби динӣ ва оқибатҳои ҳузновари он дар канор монда бошад. Даҳсолаи охир терроризм чунон шакл гирифтааст, ки дар гӯшаву канорҳои гуногуни олам, дар марказҳои бузурги тамаддуни муосир ва ҳатто дар ҳаёти одамони алоҳида изи онро дарёфт намудан кори муқаррарӣ гардидааст. Омилҳо ва заминаҳои рушди терроризм, навъхо ва хусусиятхои зуҳурёбии он хам сифатан ва ҳам ҳачман хеле афзудааст. Ба ақидаи яке аз олимоне ки падидахои хатарзои чахони имрузаро мавриди таҳкик карор додааст- С. Лансов, терроризм як навъ сиёсат, идеология ё амали иборат аз таҳдид, фишороварӣ, зӯрӣ ба олам ва оламиён аст.

Таҳлилгарон, якчанд шаклҳои терроризмро нишон медиҳанд, ки ҳар як навъи он метавонад ба ҷомеа хатаре дошта бошад.

Терроризми сиёсӣ – ин навъи терроризм бо истифода аз таҳдид ҷомеаро ба ҳолати моҷарогароӣ оварда мерасонад, ки дар натиҷа ҷудоӣ ва бесарусомонӣ хоси ҳамон ҷомеа мегардад. Ба сифати субъекти терроризми сиёсӣ чун анъана ҳизбҳои сиёсии радикалӣ, гуруҳҳои алоҳидаи дохили ҳизб ва ташкилотҳои экстремистӣ баромад мекунанд.

Терроризми миллатгароӣ – ин навъи терроризм бо таҳаммулнопазирии сиёсӣ асос ёфта бо сепаратизм-чудоиандозӣ алокаманд аст.

            Терроризми динӣ – он ба муқобили сиёсати давлатҳои абадқудрат, ки кулли давлатҳои ҷаҳонро дар як «хонаи бузург» муттаҳид кардан мехоҳад, ки он оқибат ба дини онҳо раҳна ворид месозад, равона гардидааст.

            Терроризми ҷиноӣ – он бо куштор, низоъ андохтан байни гурўҳҳои гуногуни ҷомеа, таъсир расонидан ба фаъолияти намояндагони ҳокимият асос ёфтааст.

            Терроризми технологӣ, ки он таҳдиди зиёд дошта, бо истифода аз яроқи ядроӣ, химиёвӣ, бактереологи ва воситаҳои радиоактивӣ ба амал бароварда мешавад.

            Терроризми кибернетикӣ – он нисбат ба ҳамаи навъҳои терроризм таҳдиди бештар дорад. Асоси фаъолияти он роҳ ёфтан  ба воситаи ахбордиҳӣ, аз ҷумла интернет ва пахш кардани маълумоти бардурўғ, инчунин, тағйир додани далелҳо мебошад. Субъектони терроризм низ бо психологияи махсуси худ фарқ мекунад, ки онро «психологияи террорист» меноманд:

– нафрат доштан (ба худ, ба шахсони алоҳида, ба ҷомеа);

– фанатизм (таассуб);

– ноустувории психологӣ, бемории психикӣ;

– бовари ба он ки амали ҳақро содир мекунад.

Пешвои миллат, президенти кишвар дар мақолаи «Имоми Аъзам ва гуфтугўи тамаддунҳо» овардаанд: « Низои фарҳангҳо ва тамаддунҳо дар қаламрави Ислом аз нав хурўҷ намуд. Уммати исломиро фитнаи такфир, яъне кофир хондани мусалмон фаро гирифт. Фирқаҳо ва аҳзоби динӣ чунон зиёд шудаанд, ки ҳар кадом ба кофир ҳисобидани мухолифини ақидавӣ ва сиёсии худ мешитобанд, ва муборизаро алайҳи ҳамдигар амри шаръӣ медонанд»

Хуллас, терроризм ва амалҳои террористӣ яке аз таҳдидҳое мебошад, ки ҳар лаҳза метавонад таъсири манфии худро ба ҷомеа расонад.

Бесабаб нест, ки сарвари давлат ҳамеша мардуми тоҷикро ба ҳушёрии сиёсӣ, ҳазар кардан аз ҳаракатҳои ифротӣ даъват мекунанд.

 

Нишонбоев Алишер Нишонбоевич,

устоди ДДҲБСТ

 
  1. Ифротгароии динӣ ва омилҳои он
  2. Бо терроризм мубориза бояд бурд
  3. Чораҳои пешгирӣ ва муқовимат
  4. Омилҳои номатлуби давр

Страница 1 из 4

Рамзи ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Солҳои 2018-2028 - даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор»

Соли 2026

"Соли вусъат додани корҳои ободонию созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносию худогоҳии миллӣ"

Соли 2027 - Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ

Китоби ҷашнӣ