- Информация о материале
- Просмотров: 69
Дар ҳама давру замон барои ҳар миллат масъалаи ҳифзи арзишҳо, истиқлолият ва ваҳдати миллӣ аз муҳимтарин масъалаҳо ба ҳисоб мераванд. Таърих борҳо нишон додааст, ки хатар на ҳама вақт аз хориҷ меояд, баъзан душмани асосӣ аз дохил низ сар мезанад. Маҳз ҳамин гуна ашхосро дар забони мардум «хоин» меноманд. Шинохтани хоин ва фарқ кардани ӯ аз шахси содда ё гумроҳ барои амнияти маънавӣ ва сиёсати солими ҷомеа аҳаммияти калон дорад. Аз ин рӯ, масъалаи шинохти хоин на танҳо масъалаи сиёсӣ, балки масъалаи ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ низ мебошад.
Хоин кист? Хоин шахсе аст, ки манфиатҳои шахсӣ, гурӯҳӣ ё моддиро аз манфиатҳои миллат ва ватан боло мегузорад. Ӯ метавонад зоҳиран худро дӯстдори мардум нишон диҳад, аммо дар асл бо кирдор, сухан ё таблиғи худ ба субот ва ваҳдати ҷомеа зарар мерасонад. Хиёнат танҳо фурӯхтани сирри давлатӣ ё ҳамкорӣ бо душман нест, баъзан паҳн кардани дурӯғ, барангехтани низоъ, паст задани арзишҳои миллӣ ва коста кардани боварии мардум ба давлат низ шакли хиёнат маҳсуб мешавад. Чунин рафторҳо метавонанд оҳиста-оҳиста пояҳои маънавии ҷомеаро заиф гардонанд.
Яке аз нишонаҳои асосии хоин он аст, ки ӯ ҳамеша кӯшиш мекунад мардумро ба ноумедӣ барад. Ӯ дар ҳар ҳолат камбудиҳоро бузург нишон медиҳад, дастовардҳоро нодида мегирад ва кӯшиш мекунад дар дили мардум ҳисси нобоварӣ ба ояндаро ҷой диҳад. Ин гуна афрод одатан аз мушкилоти ҷомеа истифода бурда, онҳоро ҳамчун воситаи таблиғоти худ қарор медиҳанд. Ҳадафи аслии онҳо ислоҳи вазъ нест, балки ба даст овардани манфиати шахсӣ ё иҷрои супориши неруҳои бегона мебошад.
Таърих исбот кардааст, ки миллатҳо бештар аз дасти хоинони дохилӣ осеб дидаанд, на аз душманони ошкор. Душмани беруна маълум аст ва мардум метавонанд бар зидди ӯ муттаҳид шаванд. Аммо хоин бо ниқоби дӯстӣ, ғамхорӣ ё ҳатто ватандӯстӣ баромад мекунад. Ӯ метавонад худро ҳамчун шахси ғамхори миллат нишон диҳад, аммо дар амал тухми тафриқа мекорад. Аз ҳамин сабаб, шинохти чунин шахсон осон нест ва ҷомеа бояд дорои шуури баланди сиёсӣ ва маънавӣ бошад, то онҳоро сари вақт муайян кунад.
Омили асосии пешгирӣ аз таъсири хоин тарбияи дурусти шаҳрвандон аст. Шахсе, ки дорои ҷаҳонбинии васеъ, дониш ва ҳисси баланди ватандӯстист, ба осонӣ фирефтаи суханони бадхоҳон намешавад. Маориф ва фарҳанг дар ин самт нақши калидӣ доранд. Мактаб, донишгоҳ, воситаҳои ахбор ва муҳити иҷтимоӣ бояд дар тарбияи насли худшинос саҳм гузоранд. Агар инсон таърихи миллат, қурбониҳои гузаштагон ва арзиши истиқлолиятро дарк кунад, ҳеҷ гоҳ ба таблиғоти хоинона бовар намекунад.
Оила низ дар ин раванд мақоми муҳим дорад. Муҳаббат ба ватан, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва ҳисси масъулият аз муҳити хона оғоз меёбад. Кӯдаке, ки аз хурдӣ мешунавад, ки ватандӯстӣ шараф аст ва хиёнат бешарафию бенангист, дар бузургсолӣ соҳиби мавқеи устувори шаҳрвандӣ мегардад. Баръакс, агар тарбия суст бошад ва арзишҳои ахлоқӣ дар оила ҷой надошта бошанд, эҳтимоли гумроҳшавии шахс зиёд мегардад.
Ҷомеа бояд фарқ кунад, ки танқид ва хиёнат як чиз нестанд. Танқиди созанда барои пешрафти давлат зарур аст, зеро он камбудиҳоро нишон медиҳад ва роҳи ислоҳро пешниҳод мекунад. Аммо хоин танқид намекунад — ӯ бадбинӣ мекорад. Танқидгар роҳи ҳал пешниҳод мекунад, хоин бошад танҳо ноумедӣ паҳн менамояд. Аз ин рӯ, меъёри асосӣ ният ва мақсад аст: агар мақсад ободии ватан бошад, ин танқиди солим аст; агар мақсад вайрон кардани боварӣ ва субот бошад, ин нишонаи хиёнат мебошад.
Дар замони ҷаҳонишавӣ ва рушди технологияҳои иттилоотӣ хатари фаъолияти хоин бештар мегардад. Имрӯз як сухани бардурӯғ ё хабаре, ки қасдан таҳриф шудааст, метавонад дар муддати кӯтоҳ ба ҳазорон нафар паҳн шавад. Аз ин рӯ, саводи иттилоотӣ ва қобилияти таҳлил кардани маълумот барои ҳар шахс зарур аст. Шаҳрванди огоҳ ҳар иттилоотро беандеша қабул намекунад, балки манбаъ, мақсад ва ҳаққонияти онро месанҷад. Ин гуна ҳушёрӣ ҷомеаро аз таъсири неруҳои бадхоҳ муҳофизат мекунад.
Шинохти хоин танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ нест; ин масъулияти тамоми ҷомеа мебошад. Ҳар шахс бояд нисбат ба муҳити атроф бетараф набошад. Агар касе мебинад, ки шахсе қасдан мардумро ба низоъ мекашад ё арзишҳои миллиро таҳқир мекунад, бояд онро нодида нагирад. Бетарафӣ дар чунин ҳолат метавонад ба паҳн шудани андешаҳои хатарнок мусоидат намояд. Ҷомеаи солим ҷомеаест, ки аъзои он нисбат ба тақдири якдигар ва сарнавишти ватан бепарво нестанд.
Хулоса, шинохти хоин шарти муҳимми ҳифзи субот, ваҳдат ва пешрафти миллат аст. Миллате, ки ҳушёр, худогоҳ ва муттаҳид мебошад, ҳеҷ гоҳ ба дасисаҳои хоин таслим намешавад. Барои ин зарур аст, ки ҳар як шаҳрванд масъулияти худро дар назди ватан эҳсос кунад, дониш ва маърифати худро баланд бардорад ва ҳамеша манфиати умумиро аз манфиати шахсӣ боло гузорад. Танҳо дар ҳамин сурат ҷомеа метавонад аз хатарҳои дохилӣ эмин монад ва роҳи рушди устуворро идома диҳад.
Рамазон Ғафуров, омӯзгори ДДТТ
- Информация о материале
- Просмотров: 77
Мо тоҷикон – миллати қадимӣ ҳастем. Мо пеш аз он ки мусулмон шавем, тоҷик будем. «Ман аввал тоҷикам, баъд мусулмон» - инро бояд ҳар як тоҷик дар дил нигоҳ дорад. Ҳувияти миллӣ – ин асоси ҳастӣ, асоси давлат ва асоси фарҳанги мост.
Пас аз ҷанги шаҳрвандӣ (солҳои 1992–1997) ҳукумати мамлакат ба таҳкими ҳувияти миллӣ таваҷҷуҳи хос зоҳир мекард. Дар баробари афзоиши таъсири гурӯҳҳои исломии тундрав дар минтақа, ҳукумат мехост ҳувияти тоҷикиро ҳамчун асоси ягонагии миллӣ боло бардорад, на динро. Ин сухан на дар маънои зидди Ислом, балки дар маънои афзалияти ҳувияти миллӣ бар ҳар гуна таъсири беруна гуфта шудааст.
Дини мубини ислом мардумро танҳо ба суи ахлоқи неку ҳамида роҳнамоӣ мекунад ва ҳамеша мусалмононро ташвиқ месозад, ки дар фикри некукорӣ бошанд ва то имкон доранд ба якдигар некӣ кунанд. Аз амалҳои волотарин дар дини ислом касеро хушнуд кардан аст. Аммо дар ҷамъияти имрӯза аз тарафи баъзе нокасон амалҳои ношоиста ва берун аз ахлоқи ҳамида рух медиҳанд ва ин қабил бадкирдорон исломро ба ҳайси ниқоб истифода карда, ба шаъну шарафи дини мубини ислом иснод меоранд.
Дарвоқеъ, дини ислом ба ягон ҳизбу ҳаракате эҳтиёҷ надорад. Дар таърихи навини тоҷикон маълум аст, ки як зумра мардуми ношукр ва аз инсоф дур гӯем хато намекунем бо номи “наҳзати ислом” ҳизбе таъсис дода, шӯру валвалаҳои зиёде ба по хезонда, хостанд бо чунин ҳангома ба сари қудрат оянд ва сипас мақсадҳои нопоку ғаразноки хешро ба сари миллати озоди тоҷик ва тоҷикистониён бор намоянд. Лек тирашон хок хӯрд ва ба ҳадафҳои нопоки худ расида натавонистанд. Воқеаҳои солҳои охир рухдода ниқобро аз рӯи онҳо бардошт ва ниятҳои нопокашонро ошкор сохт.
Дар таблиғи ақидаҳои ифротӣ ташкилотҳои махсуси хориҷӣ дар минтақа манфиат доранд ва ин андешаҳоро миёни ҷавонон таблиғ ва интишор мекунанд. Ба ҳамагон маълум аст, ки айни замон гурӯҳҳои террористии ба ном «Давлати исломӣ», «Ҳизб-ут-таҳрир», «Ҳизбуллоҳ», «Ал-қоида», «Боко-Ҳарам», «Толибон» ва ғайраҳо барои анҷом додани ғаразҳои сиёсии худ фаъолият доранд ва мақсади асосии ин гурӯҳҳои террористӣ, пеш аз ҳама, расидан ба ғаразҳои сиёсию иқтисодист.
Ҷиноятҳои хусусияти террористӣ ва экстремистидошта ба ҷомеаи ҷаҳонӣ таҳдид дорад ва Ҷумҳурии Тоҷикистон омили мазкурро ба инобат гирифта, як қатор санадҳои меъёрию ҳуқуқиро қабул намудааст, ки мутобиқи он сохторҳои давлатию ҷамъиятиро барои мубориза бар зидди ҷиноятҳои хусусияти террористӣ ва экстремистидошта муваззаф гардонидааст.
Дар ин раванд, бояд моддаҳои 6–8 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистонро қайд намудан бамаврид аст, ки дар онҳо бевосита оид ба ҳизбҳои сиёсӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ, фаъолияти онҳо ва манъ будани ғасби сохтори давлатӣ қайд гардидаанд ва ин арзишҳо арзишҳои олӣ буда, ба меъёрҳои байналмилалӣ мувофиқат мекунанд ва манъ будани ғасби мусаллаҳонаи давлат ин маънои маҳкум кардани кирдорҳои ҷиноятиро дорад.
Дар баробари ин соли 2007 “Қонун дар бораи мубориза бар зидди экстремизм” қабул шудааст, ки дар он мафҳуми экстремизм, кирдорҳои экстремистӣ, субъектҳои муборизабаранда, масъулияти дигар сохторҳо дар мубориза бар зидди терроризм дарҷ гардидааст.
Мусаллам аст, ки бо вуҷуди ғамхориҳои давлату ҳукумат баъзе аз ҷавонони сустирода ва содаю гумроҳ таҳти таъсири интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ ба доми фиребу найрангҳои ифротгароён афтода, ҳаёти худро зери хавфу хатар мегузоранд. Аз ин рӯ, сохтору мақомоти давлатӣ бояд барои пешгирии чунин ҳодисаҳои номатлуб кӯшиш намуда, ҷавононро аз роҳи бад ва фалокатбори гаравидан ба ҳизбу ҳаракатҳои ифротӣ нигоҳ доранд.
Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатиашон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон бори дигар таъкид намуданд, ки «Терроризм ва экстремизм аз як ҷониб чун вабои аср хатари глобалии ҷиддӣ буда, аз ҷониби дигар аъмоли он гувоҳ аст, ки терроризм ватан, миллат ва дину мазҳаб надорад, балки як таҳдиде ба ҷомеаи ҷаҳонӣ ва ҷони ҳар як сокини сайёра аст».
Вобаста ба гуфтаҳои боло Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун узви комилҳуқуқи ҷомеаи ҷаҳонӣ мубориза бар зидди терроризм ва экстремизмро яке аз ҳадафҳои асосии худ қарор дода, дар ин самт тадбирандешӣ намуда истодааст.
Мо, шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон суханони Сарвари давлатро пайравӣ намуда, терроризм ва экстремизмро ҷиддан маҳкум намуда, барои ҳифзи якпорчагии Ватани азизамон ҳамеша омодаем ва сиёсати хирадмандонаю бунёдкоронаи Пешвои миллатро дастгирӣ мекунем. Маҳз сиёсати хирадмандонаи муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тавонист, ки давлатро поянда гардонида, осоиштагии миллии онро таъмин намояд ва омили муҳими такмилбахши сулҳу субот, ваҳдату ягонагӣ, дӯстию бародарӣ ва пойдории якпорчагии Ҷумҳурии Тоҷикистони соҳибистиқлол гардад.
Миллати тоҷик ҳамеша дар тули асрҳо ҳувияти худро ҳифз намуда, то ба боргоҳи истиқлолияти миллию давлатӣ хеш расидааст. Миллати тоҷикро миллати ҷафокашидаи ба мақсади худ расида гӯем ҳам хато нахоҳем кард. Мо бояд иродаи устувору созанда, фарҳанги бузургу эҳёгаронаи хешро боз ҳам тақвият бахшида вазифадорем, ки онро зиндаю поянда нигоҳ дорем. Барои пойдор нигоҳ доштани сулҳу субот мо бояд ҳама аз як гиребон сар бароварда, нагузорем ки ягон шахс ё гурӯҳи ифротгаро моро ба вартаи гумроҳӣ бурда, суботу оромии ватани маҳбубамонро халалдор созад.
Боиси нигаронист, ки баъзе ҷавонони мо бо роҳҳои гуногун ба гурӯҳҳои ифротию террористӣ ҳамроҳ шуда, ҷони худро дар хатар мегузоранд ва ба қатлу ғорат ва дигар кирдорҳои носавоб машғул мешаванд. Дар ҷаҳони муосир душманони миллати мо, ки мехоҳанд бо ҳар роҳу усул ҷомеаи моро ноором созанд, кам нестанд. Аз ин рӯ, моро зарур аст, ки ҳамеша ҳушёру зирак бошем ва фирефтаи суханони бардурӯғу беасоси намояндагони ҳар гуна ҳизбу ҳаракатҳои экстремистию террористӣ нагардем.
Таъмини сулҳ, ваҳдат ва таҳкими истиқлолият вазифаи муқаддас ва пурифтихори ҳар як шаҳрванди бо ору номуси кишвар мебошад. Сулҳ, дӯстӣ, тинҷӣ, рафоқат, оромӣ ва ҳамдилӣ шоистатарин неъмати рӯи замин ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, шукргузор аз он ҳастем, ки хоби ором, хандаи кӯдакон, ҳузуру ҳаловати модаронро мебинем ва минбаъд низ баҳри ободию шукуфоӣ ва ояндаи дурахшони кишварамон камари ҳиммат мебандем.
Сулҳу ваҳдат аз ҳам ҷудонашавандаанд, зеро танҳо бо якдигарфаҳмию ваҳдат ва дӯстии ҷовидона сулҳ барқарор шуда метавонанд. Зери ливои парафшони сулҳ мо – ҷавонон дар партави озоду ободи Ватан таҳсилу фаъолият намуда, ҳар лаҳза аз зебогиву оромии ин сарзамини беназир баҳравар гардида истодаем. Бояд гуфт, ки бе сулҳу осоиштагӣ ин ҳама зебоиҳоро наметавон эҳсос кард. Бесабаб нест, ки гуфтаанд:
Сулҳро хоҳем аз ин рӯ ҷовидон,
Баҳри хушбахтии халқҳои ҷаҳон.
Бемуҳобот метавон гуфт, ки мардуми тоҷик дар арсаи ҷаҳон бо сулҳофариву сулҳоварии худ шуҳратёр гардида, бо кӯшишу заҳматҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ин ганҷи ноёб шарафёб гардидааст.
Албатта, меваи сулҳ ширин асту меваи ҷанг талх, зеро ҷанг миёни мардум кинаву адоват афрохта, сулҳ ба мардум якмаромӣ, ҳамраъйӣ ва зиндагии хубро фароҳам меоварад.
Боиси ифтихор ва сарбаландии ҳар яки мост, ки ба муносибати ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ ба ҳар як оилаи мамлакат шоҳкории беназир - “Шоҳнома”-и Абулқосим Фирдавсӣ аз номи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон чун туҳфаи пурарзиш бо теъдоди 1700000 нусха чоп гардида, ба миллати тоҷик тақдим карда шуд, ки ин нишони иқдоми наҷибона ва навбатии роҳбари давлат мебошад.
Муҳимтарин рисолат ва хидмати Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таърихи муосири тоҷикон аз вартаи нобудӣ наҷот додани давлатдории миллии мост.
Ду хидмат – наҷоти давлат аз нобудӣ ва наҷоти миллат аз парокандагӣ кофист, ки Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун шахсияти таърихӣ ва наҷотбахши миллат эътироф гашта, номи ӯ дар таърихи халқи тоҷик ҷовидонӣ гардад.
Масъуд Қаҳҳоров, мудири кафедраи забонҳои ДДТТ
- Информация о материале
- Просмотров: 76
Дар даврони истиқлолият Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳи душвор ва ҳамзамон натиҷадорро тай кард: барқарор ва таъмини сулҳу субот, барқарор намудани институтҳои давлатӣ, беҳтар шудани инфрасохтор, идоракунии давлатӣ, баланд шудани сатҳи некуаҳволии мардум, болоравии обрӯ ва нуфузи кишвар дар сатҳи минтақа ва ҷаҳон.
Табиист, ки дар фазои сиёсӣ ҳамеша афроде ҳастанд, ки аз рӯи ғараз, нотавонбинӣ ва ҳисси душманӣ дастоварду муваффақиятҳои ватани маҳбубумонро нодида гирифта, дар шабакаҳои иҷтимоӣ нисбати давлату Ҳукумати кишвар ҳар гуна иттилооти бардурӯғ (фейк)-ро паҳн карда, нуфузу эътибори ҷумҳуриро паст карданӣ мешаванд.
Аммо фикр намекунанд, ки Тоҷикистони соҳибистиқлол ва Сарвари сулҳдӯсту сулҳпарвар ва ташаббускори он муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро ҳамчун сиёсатмадори сатҳи ҷаҳонӣ шинохта ва эътироф кардаанд. Аз ин рӯ, мардуми шарифи Тоҷикистон ва ҷаҳони муосир ба ҳар гуна иттилооти беасосу бардурӯғи хоинону ватанфурӯшони миллат, ки ҳадафашон барангехтани нафрат ва даъват ба вайронкорӣ мебошад, ҳаргиз бовар намекунанд.
Бояд гуфт, ки ошкор намудан ва пешгирӣ кардани чунин амалҳои номатлуб танҳо вазифаи ниҳодҳои ҳифзи ҳуқуқ нест. Он масъулияти тамоми аҳли ҷомеа, аз ҷумла оила, мактаб, донишгоҳ, ҷомеаи шаҳрвандӣ, ВАО ва худи шаҳрвандон, махсусан ҷавонон мебошад.
Гурӯҳҳои ифротӣ асосан бо эҳсосот (эмотсия) кор мекунанд ва нишон доданӣ мешаванд, ки гӯё ҳама чиз бад аст ва туро фиреб додаанд, оғоз мешавад. Сипас душмансозӣ сурат мегирад, яъне айб ба як гурӯҳ ё институт бор карда мешавад. Баъдан қаҳрамонсозӣ карда, шахс ё гурӯҳ худро наҷотбахш нишон медиҳад ва дар ниҳоят ба талаби амал мерасад – аз паҳн кардани пост то қадамҳои ғайриқонунӣ.
Аломатҳои хатарнок дар паёмҳо одатан дар умумисозии ифротӣ («ҳама дурӯғ мегӯянд», «ҳама хиёнаткоранд»), даъват ба нафрату таҳқир, нишон додани қонун ҳамчун «монеа», мантиқи «ё бо мо, ё зидди мо» (сиёҳу сафед кардани воқеият) ва ваъдаҳои зуду фиребанда («як ҳаракат кун, ҳама чиз ҳал мешавад») зоҳир мешаванд.
Дар ин марҳала шахсону гурӯҳҳои манфиатҷӯ ҷавононро бевосита ҳадаф қарор медиҳанд, зеро ин қишри ҷомеа бештар осебпазиранд: онҳо дар давраи ташаккули ҳувият ва ҷаҳонбинӣ қарор доранд, эҳсосотнокиашон баланд аст ва норасоии тафаккури таҳлилӣ ҳамеша имкон намедиҳад, ки ҳар як паёмро мустақилона арзёбӣ ва хулосабарорӣ кунанд.
Гуфтаҳои боло ишорат бар он мекунанд, ки ҳоло ҳам дар ҷомеаи мо (хусусан дар шабакаҳои иҷтимоӣ ба монанди «Facebook», «Instagram», «Youtube») хоинони давлату миллати тоҷик кӯшиш ба харҷ медиҳанд, ки пешравиҳоро нодида гирифта, ҷомеаро ноором созанд. Яке аз ин хоинони ватанфӯруш Муҳаммадиқболи Садриддин, ки бо ном ишорат намудани он боиси хира шудани табъ мегардад, ба ҳисоб меравад.
Қайд кардан ба маврид аст, афроде, ки ба манфиатҳои ватану миллат хиёнат мекунанд, дар вазъияте қарор гирифтаанд, ки хорӣ ва залилиашон бозгӯи суқути ахлоқӣ ва беобрӯии иҷтимоии онҳост. Тавре бузургон гуфтаанд «Чоҳкан зери чоҳ». Насли ҷавони тоҷик ба чунин кирдорҳо бетараф набуда, ба онҳо посухи сазовор медиҳад, зеро ин насли нав дар замоне ба воя расидааст, ки тинҷиву амонӣ, осмони софу беғубори Ватани аҷдодӣ ва сулҳу суботи комил дар Тоҷикистони азиз партавафшон мебошад.
Ба ҷавонони шуҷои Ватани азизамон пешниҳод менамоем, ки зиракии сиёсиро ба раванди ҳамешагии фаъолияти худ табдил дода, заҳматҳои шабонарӯзии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро сармашқи кори худ қарор диҳанд. Зеро таҷрибаи давлатдории Тоҷикистони соҳибистиқлол собит намудааст, ки субот ва пешрафти кишвари азизамон натиҷаи тасодуф набуда, балки самараи иродаи миллӣ, роҳбарии хирадмандона ва ҳамдилии ҷомеа мебошад.
Темурмалик Сафаров, омӯзгори ДДТТ
- Информация о материале
- Просмотров: 69
Ҷузъи муҳими низоми пешгирии коррупсия қонунгузории зидди коррупсионӣ мебошад, ки ҳолатҳои он самаранокии ин фаъолиятро муайян мекунад.
Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон асос ёфта, аз Қонуни мазкур, дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, иборат мебошад. Қайд намудан ба маврид аст, ки рӯйхати сарчашмаҳои дар қонун овардашуда ба пуррагӣ дарҷ нагардидаанд, зеро санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофнамудаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷумла КҶ ҶТ ва КМҶ ҶТ, санадҳои меъёрӣ– ҳуқуқии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, санадҳои ҳуқуқии дигар мақомотҳои давлатӣ, инчунин заминаи умумии ҳуқуқии мубориза бо коррупсияро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил медиҳанд. Бинобар ин, ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» аз 7 августи соли 2020, таҳти №1714 илова намудани санадҳои қайдгардида ба рӯйхат ба мақсад мувофиқ мебошанд.
Маҷмуи меъёрҳои гуногуни ҳуқуқӣ бояд масъалаҳои зеринро дарбар гирад:
– ташкили пешгирӣ ва мубориза бо коррупсия дар тамоми соҳаҳои танзимшавандаи қонун;
-маҳдуд кардани имкониятҳое, ки ба коррупсия мусоидат мекунанд; – кам кардани манфиатҳои ҳамаи иштирокчиёни коррупсия;
– зиёд кардани эҳтимолияти ошкор намудани амалҳои коррупсионӣ ва ногузирии ҷазои ҷиноятӣ;
– таъсир ба ангезаи рафтори коррупсионии «додан» ва «гирандагон»;
– ташаккули афкори ҷамъиятӣ, таҳаммулнопазирӣ ба коррупсия дар ҳама шаклҳои зоҳиршавии он.
Тавре дар м. 2 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» қайд мегардад: қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи муқовимат бо коррупсия ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон асос ёфтааст. Аммо, агар ба матни Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 6 ноябри соли 1994 қабул шудааст, назар намоем, истилоҳи «коррупсия» дар он дида намешавад. Бо вуҷуди ин, тибқи Конститутсия давлат ба ҳар кас, қатъи назар аз миллат, нажод, ҷинс, забон, эътиқоди динӣ, мавқеи сиёсӣ, вазъи иҷтимоӣ, таҳсил ва молу мулк, ҳуқуқу озодиҳоро кафолат медиҳад (м. 17). Гузашта аз ин, тибқи м. 5 Конститутсия, инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ арзиши олӣ мебошанд. Ҳаёт, қадр, номус ва дигар ҳуқуқҳои фитрии инсон дахлнопазиранд. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро давлат эътироф, риоя ва ҳифз менамояд. Бинобар ин, моҳияти ин меъёри санади олии қонунгузории мамлакат, шаҳодати ба Конститутсия асос ёфтани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия»–ро тасдиқ менамояд.
Яке аз омилҳои муҳиме, ки монеи татбиқи ҳуқуқҳои қонунии дар Конститутсия пешбинишудаи шаҳрвандон мегарданд, бюрократия дар хизмати давлатӣ ва ҷиноятҳои коррупсионӣ дар ҳама зуҳуроти он мебошанд.
Заминаи асосии ҳуқуқии муқовимат бо коррупсия Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» мебошад. Қонуни мазкур муқовимат ба коррупсияро ҳамчун фаъолияти субъектҳои муқовиматбаранда дар ҳолатҳои зерин муайян намудааст:
– дар самти пешгирӣ, ошкор кардан, кушодан, таҳқиқу тафтиши ҳуқуқвайронкуниҳои бо коррупсия алоқаманд;
– ба ҷавобгарӣ кашидани субъектҳои ҳуқуқвайронкуниҳои бо коррупсия алоқаманд;
– бартараф намудани сабабу шароитҳои бавуҷудоварандаи коррупсия ва оқибатҳои ҳуқуқвайронкуниҳои коррупсионӣ.
Қонун принсипҳои асосии мубориза бо коррупсияро муайян намуда, заминаи ҳуқуқӣ ва ташкилии чораҳои пешгирии коррупсия, самтҳои асосии фаъолият оид ба баланд бардоштани самаранокии муқовимат ва ғайраро дар бар мегирад.
Дар қонуни мазкур пешбинӣ гардидани принсипҳои гуногуни мубориза бо коррупсия, пеш аз ҳама ҳадафҳои гуногуни қонуни мазкур нишон дода шудааст, аз ҷумла: фаъолияти зидди коррупсия ба истифодаи чораҳои ҷазо ва пешгирикунанда асос ёфтааст; ин принсипҳо бисёрҷанба мебошанд, зеро онҳо нисбат ба иштирокчиёни фаъолияти муқовимат бо коррупсия (мақомоти давлатӣ, мақомоти ҳокимияти маҳаллӣ, институтҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ, ташкилотҳои байналмилалӣ, шахсони алоҳида) нигаронида шудаанд.
Ба сифати чораҳо оид ба пешгирии коррупсия бошад, дар м. 14 қонуни мазкур чунин ишора гардидааст: тарғибу ташвиқи зиддикоррупсионӣ; таълиму тарбияи зиддикоррупсионӣ; таҳлили хавфҳои коррупсионӣ; мониторинги зиддикоррупсионӣ; экспертизаи зиддикоррупсионии санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва лоиҳаҳои санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ; чораҳои назорати давлатии молиявӣ; талаботи махсус нисбати довталабони вазифаҳои давлатӣ ва шахсони барои иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор; мамониат барои таъин ё интихоб шудан ба мансабҳои давлатӣ ва мансабҳои ба онҳо баробаркардашуда; ҷорӣ намудани маҳдудиятҳо вобаста ба иҷрои вазифаҳои мансаби давлатӣ ва мансаби ба он баробаркардашуда. Ӯҳдадории риояи ин қонун ба зиммаи тамоми шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷумла кормандони шахсони мансабдори давлатӣ гузошта шудааст. Қайд намудан ба маврид аст, ки бо мақсади ташкили мубориза бар зидди коррупсия ва андешидани чораҳои зарурӣ дар сатҳи миллӣ маҷмўи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ зиёд қабул гардида, барномаҳои миллии ҳуқуқӣ дар ин соҳа ташаккул дода шуд. Масалан Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия» аз 10 декабри соли 1999 қабул гардид ва баъдан 25 июли соли 2005 Қонуни мазкур бо дарназардошти ӯҳдадориҳои байналмилалӣ дар таҳрири нав қабул карда шуд. Соли 2008 Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид бар зидди коррупсия, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон ба он 31 октябри соли 2003 ҳамроҳ гардидааст, аз ҷониби Парламенти Тоҷикистон – Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ (ратификатсия) карда шуд. Дар заминаи меъёрҳои ин санади байналмилалӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон ӯҳдадор гардид, ки қонунгузории худро ба Конвенсияи мазкур мутобиқ намуда, мақомоти махсуси муборизабаранда бо коррупсияро таъсис диҳад. Бо мақсади иҷрои ӯҳдадориҳои байналмилалӣ бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 январи соли 2007, таҳти №143 Политсияи андоз ва Кумитаи давлатии молиявии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шуд. 20 марти соли 2008 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 7 сентябри соли 2007 таҳти №414 «Дастурамали баҳисобгирии омории ҷиноятҳои хусусияти коррупсионидошта ва феҳристи чунин ҷиноятҳо» қабул гардид. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 январи соли 2008, таҳти №34 Стратегияи мубориза бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2008–2012 тасдиқ гардид. Ҳамзамон, қабули Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 апрели соли 2010, №864 «Дар бораи тадбирҳои иловагии тақвияти муқовимат бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 2010, №431 «Дар бораи тасдиқи Нақшаи чорабиниҳо оид ба таъмини иҷрои тадбирҳои иловагии тақвияти муқовимат бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2010–2012» ҳамчун ҳуҷҷати кўтоҳмуддати давлатӣ дар радифи Стратегия ҳамчун идомаи мантиқии муқаррароти асосии он, ҷиҳати мукаммалгардонии сиёсати зиддикоррупсионӣ такони ҷиддӣ бахшид. Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 декабри соли 2010 Шурои миллии муқовимат бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун мақоми умумимиллии машваратӣ, мутобиқсозандаи фаъолияти мақомоти давлатӣ ва ҷалби ҷомеаи шаҳрвандӣ ҷиҳати амалигардонии чораҳои пешгирӣ ва муқовимат бо коррупсия таъсис дода шуд.
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 19 феврали соли 2011, тањти №1021 Стратегияи муқовимат бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2013–2020 қабул гардид, ки ҳамчун санади барномавии дурнамои миёнамуҳлати сиёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти муқовимат бо коррупсия, баҳри паст кардани шиддат ва сатҳи коррупсия дар кишвар равона гардида буд.
Ҳамин тавр, дар замони истиқлолият як қатор санадҳои меъёрии ҳуқуқии танзимкунандаи мубориза бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардиданд аз ҷумла:
– Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 6 ноябри соли 1994 бо тағйиру иловаҳо аз 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016131;
– Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 21 майи с. 1998;
–Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31.12.2008 сол, тањти №455133;
– Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 7 августи 2020, таҳти №1714 «Дар бораи муқовимат ба коррупсия;
– Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 5 марти соли 2007, таҳти №233 «Дар бораи хизмати давлатӣ»;
– Консепсияи сиёсати ҳуқуқии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 ноябри соли 2013, таҳти №492;
– Кодекси одоби хизматчии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 декабри соли 2015, таҳти №591;
– Стратегияи мубориза бар зидди коррупсия дар Ҷумњурии Тоҷикистон барои солњои 2008–2012 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 январи соли 2008, таҳти №34 тасдиқ карда шудааст;
– Стратегияи муқовимат бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2013–2020 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 августи соли 2013, таҳти №1504 тасдиқ карда шудааст;
– Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 21 июли соли 1999, таҳти №1262 «Дар бораи тадбирҳои иловагии пурзӯр намудани мубориза бар зидди ҷинояткорӣ дар соҳаи иқтисод ва коррупсия (ришвахурӣ)»;
– Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 апрели соли 2010, таҳти №864 «Дар бораи тадбирҳои иловагии тақвияти муқовимат бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 2010, таҳти №431 «Дар бораи тасдиқи Нақшаи чорабиниҳо оид ба таъмини иҷрои Тадбирҳои иловагии тақвияти муқовимат бо коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2010– 2012».
Санадҳои меъёрии ҳуқуқии дар боло овардашуда ва инчунин як қатор дигар меъёрҳои зидди коррупсия ба пешгирӣ ва муқовимат ба рафтори коррупсионӣ нигаронида шудаанд. Ҳангоми дар кирдори кормандон мавҷуд будани нишонаҳои ҷинояти коррупсионӣ онҳо ба намуди ҷавобгарии ба вазнини ҷиноят мувофиқ ҷалб карда мешаванд.
Ҳамин тариқ, коррупсия маҷмуи намудҳои гуногуни амалҳои барои ҷомеа хавфнок (ҳам дар ҳаракат ва ҳам беҳаракати зоҳир мегарданд), мебошанд, ки на танҳо ба дорошавии ғайриқонунии шахси мансабдор ё шахсоне, ки вазифаҳои идоракуниро дар ташкилоти тиҷоратӣ ё дигар ташкилот иҷро мекунанд, бо роҳи ба даст овардани амвол, хидматҳои моддӣ ё манфиатҳо, балки инчунин ба даст овардани бартарии ғайриқонунӣ аз ҷониби онҳо дар натиҷаи сӯиистифода аз таъсири воқеӣ ё амалҳои онҳо оварда мерасонад.
Солихоҷаева С.А. – номзади илмҳои таърих, дотсенти кафедраи сиёсатшиносии ДДҲБСТ
- Информация о материале
- Просмотров: 61
Дарёфти механизмҳои муассири муқовимат ба амалҳои коррупсионӣ дар шароити имрўза яке аз ҳадафҳои муҳимми субъектҳои зиддикоррупсионӣ ва мардуми Тоҷикистон мебошад. Зарур медонем, ки чораҳои самарабахши кўтоҳмуддат ва дарозмуддати муқовимат ба коррупсия дар кишвар андешида ва амалӣ намуда шаванд. Ба андешаи мо яке аз чораҳои муҳимми дарозмуддати муқовимат ба амалҳои коррупсионӣ ва паст намудани сатҳи ин зуҳуротро таҳкими рўҳияи оштинопазирӣ ба ин мушкилот ташкил медиҳад. Хусусан зарур мешуморем, ки ба тарбияи рўҳияи оштинопазирӣ ба коррупсия миёни насли наврас ва ҷавонони кишвар таваҷҷуҳи хосса зоҳир гардад. Ба андешаи мо бо таҳким бахшидани оштинопазирӣ ба коррупсия миёни қишрҳои мухталифи аҳолии кишвар, хусусан ҷавонону наврасон мо метавонем тадриҷан зуҳури амалҳои коррупсиониро пешгирӣ намоем ва сатҳи онро паст гардонем.
Сиёсати зиддикоррупсионӣ дар шароити Тоҷикистон дар он сурат самараи бештар дошта метавонад, ки дар амалӣ намудани он тамоми абзорҳо, имкониятҳо, нерўҳо ва дар умум аҳли ҷомеаро бар алайҳи ин мушкилот равона карда бошем. Дастгирии ҷомеа ва ҳар фарди он, хусусан насли наврас ва ҷавононро дар самти муқовимат бо коррупсия муҳим шуморида, зарур аст, ки ҷавонони кишвар сатҳи муайяни дарки мушкилоти коррупсияро дошта бошанд.
Вазифаи муҳимми тарбияи зиддикоррупсионии шаҳрвандони кишвар, хусусан ҷавонону наврасон таҳким бахшидани донишу фаҳмиши онҳо перомуни паёмадҳои баду манфии ин зуҳуроти номатлуб мебошад.
Хушбахтона, дар сиёсати амалии Тоҷикистон ба масъалаи таҳким бахшидани рўҳияи оштинопазирии мардум ба коррупсия таваҷҷуҳи хоса карда мешавад. Барои мисол дар Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 ба ин ҷиҳат таваҷҷуҳи махсус равона карда шудааст. Яке аз вазифаҳои асосии амалисозии ин ҳуҷҷати муҳимми давлатӣ, баланд бардоштани маърифати зиддикоррупсионии аҳолӣ ва фароҳам овардани фазои оштинопазирӣ ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда шудааст. Хусусан чунин ҳадафе пеш гузошта шудааст, ки тавассути баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон дар самти муқовимат ба коррупсия замина ва шароити зарурӣ барои тоқатнопазирии ҷомеа бо зуҳуроти коррупсия фароҳам оварда шавад. Дар амалӣ намудани стратегияи мазкур мусоидат намудан ба татбиқи барномаҳои маърифатӣ ва таълимӣ, ки ба кодексҳо ё меъёрҳои рафтор асос ёфтаанд, ҳамчун принсипи муҳим шинохта шудааст.
Ба андешаи мо барои таҳким бахшидани рўҳияи оштинопазирии ҷавонон ва наврасон ба коррупсия, таваҷҷуҳ намудан ба ҷиҳатҳои зайлро муҳим мешуморем.
Лозим ба ёдоварист, ки фазои оштинопазирӣ ба коррупсия метавонад кафолати тадриҷии пешгирӣ ва рафъи ин мушкилот дар ҷомеаи мо бошад. Аз ин рў, зарур аст, ки паҳлўҳои мухталифи иҷтимоӣ ва равонии таҳкимбахшии оштинопазирии ҷавонон ва наврасон ба коррупсия мавриди омўзиш ва таҳлили ҳамаҷониба қарор дода шавад. Танҳо дар заминаи иттилооти илмӣ ва воқеӣ мо метавонем, роҳҳои муассири таҳкимбахшии рўҳияи оштинопазирӣ бо коррупсияро миёни ҷавонон ва наврасон ошкор намуда бошем.
Миралиева М.О. – муаллими калони кафедраи сиёсатшиносии ДДҲБСТ
