Информация о материале

Опубликовано: 05 февраля 2026

Просмотров: 59

Дар замони шиддатёбии бархурди манфиатҳои ҷаҳонӣ дар гӯшаи гуногуни ҷаҳон барои ба даст овардани мавқеи сиёсӣ, имрӯзҳо мо мушоҳида карда истодаем. Аҳолии сайёра бо якчанд муаммоҳои ҷаҳонӣ рӯ ба рӯ шудааст, ки яке аз онҳо амалҳои террористӣ ба ҳисоб рафта, тамоми аҳолии сайёраро ба ташвиш овардааст. Мафҳуми терроризм ин худ маънои тарс ва ваҳмро доро буда, террорист он шахсе мебошад, ки ин амали номатлубро амалӣ мегардонад. Имрӯзҳо мо амалҳои террористиро дар ҳар гӯшаи канори дунё тавассути инё он манбаҳо мешунавем. Гурӯҳҳои террористӣ имрӯзҳо фаъолияти худро нишон дода аз ҳамаи имкониятҳо истифода бурда, мақсадҳои нопоки худро роҳандозӣ намуда истодаанд. Гурӯҳҳои террористӣ дар ҳамаи гӯшаи дунё фаъол буда, кӯшиш доранд аҳолии сайёраро бо гумроҳӣ ба тарсу ваҳм андозанд ва ин амалҳои онҳо ба ҳар гуна воситаҳо ва шахсони алоҳида ба амал бароварда мешавад.

Террорист намехоҳад дар кишварҳои дунё сулҳу субот ҳукмрон бошад ва бо ин мақсад тамоми кӯшиши талоши хешро истифода карда, дар замони технологияҳои иттилоотӣ роҳҳои муосири фирифта намудани ҷавононро дарёфт намуда истодааст. Амалҳои онҳо метавонад чунин бошад: тарконидан, гарвагон гирифтани аҳолии осишта, ғасби биноҳои таъиноташон гуногун ва ғайраҳо. Шабакаҳои интернет, ки дар ҳаёти ҳаррӯзаи мо аҳаммияти бисёр муҳим дорад ва мо имрӯз тавассути шабакаҳои интернет фаъолияти худро ба роҳ монда истодаем ва ин албатта, талаби замон ба ҳисоб меравад. Дар раванди истифодабарии интернет мо бояд маърифати истифодабарии онро дониста, интернетро ба омӯзиши забонҳои хориҷӣ, барои дарёфти маълумоти дарсӣ ва анҷоми корҳои илмӣ самаранок истифода намоем.

Имрӯзҳо гурӯҳҳои террористӣ тавассути шабакаҳои интернет бисёр фаъол мебошанд ва бо номҳои гуногун қайди ном шудаанд. Гурӯҳҳои террористӣ дар марҳилаи аввал кӯшиш менамоянд то шахсро бо ҳар роҳу усул фиреб намуда, бар доми худ гирифтор кунанд ва минбаъд амалу фаъолияти нопоки хешро зина ба зина маълум месозанд. Онҳо дар бораи ин ё он ҳодисаҳои даҳшатбор тавассути шабакаҳои интернет видиороликҳо сохта ва пахш менамоянд ва тавассути он шахсони гумроҳшударо ба ҷонибдорӣ ва дастгирӣ даъват месозанд.

Кишварҳое кам нестанд, ки аз қурбониҳои амалҳои террористӣ азият накашида бошанд, ки ин ҳама аз надонистан ва аз бетарафии мардуми ҳамон мамлакат гувоҳӣ медиҳад. Мо дар ин самт кишварҳои Шарқи Наздикро мисол оварданамон мумкин аст, ки дар ин кишварҳо сулҳу субот, тинҷиву оромӣ ҷойи худро ба майдони даргириҳо, ҳамлаҳои террористӣ ва дигар ҳодисаҳои номатлуб иваз кардааст. Гурӯҳҳои террористӣбо ҳар гуна ниқобҳо баромад намуда, хостгори амалҳои номатлуб ва иғвоангез мебошад. Имрӯзҳо шахсоне, ки дар амалҳои террористӣ ширкат меварзанд, фирефтаи ин ён он чизҳо гашта, даст ба чунин ҳолатҳои номатлуб мезананд, ба давлату миллат хиёнат мекунанд. Афзоишиҷиноятҳои хусусиятҳои терроистӣ дошта, имрӯз тамоюл ба афзоиш дорад. Фаъол гаштани гурӯҳҳои террористӣ бо номи «Давлати исломӣ»,«ал – Қоида», «Толибон» ва ғайраҳо гувоҳи гуфтаҳои болост. Мо бояд як чизро дониста бошем, ки ҳамаи амалҳои анҷомдодаи гурӯҳҳои террористӣ ҳам зарари ҷонӣ ва ҳам молӣ ба бор меоварад. Дар амалҳои террористӣ садҳо одамон кушта шуда, хонаҳои зиёд вайрон мешаванд ва ин вайронкориҳо баруҳияи шахс таъсири манфии худро мерасонад.

Кишвари азизи мо Тоҷикистони соҳибистиқлол аз масъалаҳои глобалӣ аз ҷумла терроризм дар канор нест ва ҳамарӯза дар ин самт корҳои зиёд ба сомон расонида мешавад. Тоҷикистон тамоми фаъолияти гурӯҳҳои террористиро қотеъона маҳкум намуда, фаъолияти онҳоро дар қаламрави кишвар манъ кардааст. Чи тавре ки таърих гувоҳ аст, ҳодисаҳои аввали солҳои 1991 барои мардуми тоҷик бисёр лаҳзаҳои ҳассоси таърихӣ ба шумор мерафт, зеро ки гурӯҳҳои алоҳида амалҳои нопоки худро бо роҳу усул амалӣ менамуданд. Хиради азалии Тоҷикон бо роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон боз яқбори дигар исбот намуд, ки тоҷикон миллати сулҳофар ва сулҳҷӯву тамаддуновар мебошанд.

Имрӯз дар самти мубориза ба терроризм чораҳои қатъии дахлнопазир роҳандозӣ шуда, корҳои зиёд амалӣ шуда истодаанд. Аз ҳамин нуктаи назар мо ҷавони даврони соҳибистиқлолии кишварро зарур аст, ки зиракии сиёсиро аз даст надода, ба ин зуҳуроти номутлуб мубориза барем ва дар ободонӣ ва шукуфоии кишвари азизамон саҳмгузор бошем.

Амриддин Мисиров,

омӯзгори факултети геоэкология ва туризми

Муассисаи давлатии таълимии «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд

ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»

Информация о материале

Опубликовано: 05 февраля 2026

Просмотров: 69

Муқовимат ба коррупсия ҷузъи муҳими сиёсати ҳуқуқии давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб рафта, ташаккули заминаҳои боэътимоди ҳуқуқию ниҳодӣ ва ҷалб намудани аҳли ҷомеаро тақозо менамояд.

Тавре Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зикр намудаанд: «Коррупсия ба пешрафти иқтисодиёт халал мерасонад, бунёди ҷомеаи демократиро заиф месозад ва ба рушди демократия таъсири манфӣ мегузорад. Гузашта аз ин, коррупсия дар ҷомеа ба риоя нашудани ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандон замина фароҳам меорад ва ба пояи ахлоқ зарба мезанад».

Ҷиноятҳои характери коррупсионӣ дошта дар баробари экстремизму терроризм барои ҷомеа бениҳоят хавфноканд ва барои татбиқи орзую ормонҳои ватандўстонаю некбинона баҳри рушди кишвар монеа эҷод менамоянд. Коррупсия дар миқёси ҷаҳон ҳамчун ҷинояти вазнин ба шумор рафта, ба амнияти миллии давлатҳо халал ворид намуда, рушди соҳаҳои иҷтимоию иқтисодии онҳоро коста мегардонад.

Мутафаккире оид ба ин зуҳуроти номатлуб чунин қайд намудааст: «Коррупсия решаест, ки он дар ҳама давру замон ва ҳар лаҳзаи майлу дилкашолӣ боиси пайдо шудани нафрат ба тамоми қонунҳо мегардад».

Бо мақсади тақвият додани мубориза бар зидди коррупсия дар ҷумҳуриамон фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи «Стратегияи муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Нақшаи чорабиниҳои татбиқи Стратегияи муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» тасдиқ гардидааст.

Қариб дар ҳама Паёмҳояшон Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои пешгирии ҳолатҳои коррупсиониро қайд менамоянд: «Мушкилоти дигаре, ки рушди босуботи иқтисодиву иҷтимоии кишварро халадор намуда, боиси нигаронии шаҳрвандон шудааст, содир намудани кирдорҳои коррупсионӣ мебошад. Дар ин мубориза тамоми аҳли ҷомеа, ҳар як шаҳрванд ва ҷомеаи шаҳрвандӣ низ бояд бетараф набошад».

Пешгирии коррупсия танҳо вазифаи муассисаҳои давлатӣ нест, балки масъулияти ҳар як шаҳрванд мебошад. Агар мо хоҳем, ки ҷомеаи солим, иқтисоди устувор ва давлатдории муосир бунёд кунем, бояд аз худ сар карда, ба қонун эҳтиром гузорем, шаффоф кор кунем ва нисбат ба коррупсия бетараф набошем. Зеро мубориза бо коррупсия на танҳо мубориза барои адолат, балки кафили рушди давлат ва ояндаи дурахшони Ватан аст.

Файзулло Аҳадов,

муовини декан оид ба тарбияи факултети санъати тасирӣ ва дизайни

МДТ «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»

Информация о материале

Опубликовано: 05 февраля 2026

Просмотров: 52

Терроризм яке аз хатарҳои ҷиддитарини замони муосир ба ҳисоб меравад, ки на танҳо амният ва суботи кишварҳоро зери хатар мегузорад, балки ба ҷомеа, арзишҳои инсонӣ ва ормони миллии ҳар миллат зарбаи вазнин мерасонад. Дар шароити ҷаҳони имрӯза, ки равандҳои сиёсӣ ва иҷтимоӣ бо суръат тағйир меёбанд, мафҳуми терроризм шаклҳои гуногун гирифта, аммо моҳияти он чунин аст – истифодаи зӯроварӣ ва тарсофаринӣ ба хотири расидан ба мақсадҳои нопок.

Террорист кист?

Террорист – шахсе мебошад, ки барои ноил шудан ба ҳадафҳои гурӯҳҳои тундгаро, экстремистӣ ва зиддисамтии инсонӣ даст ба амалҳои зӯроварона мезанад. Ин гуна шахс: мақсадҳои сиёсӣ, идеологӣ ё иқтисодиро дорост; тавассути зӯроварӣ ва тарс ба ҷомеа фишор меорад; барои ӯ ҷони мардум, арзишҳои динӣ ва инсоният аҳамият надоранд. Аз ин рӯ, террористро аз рӯйи миллат, дин ё шаҳрвандӣ муайян кардан хатост. Зеро манбаи асосии чунин амалҳо тағзиби ғояҳои ифротӣ, ҷаҳолат ва фиреби гурӯҳҳои манфиатҷӯст, на дин ё миллат мебошад.

Террорист миллат надорад.

Дар таърих ва имрӯз дида мешавад, ки террористҳо ба миллатҳои гуногун тааллуқ доранд. Террорист метавонад аз ҳар кишвари ҷаҳон пайдо шавад: аз кишварҳои калон ё хурд, аз ҷомеаи пешрафта ё камтараққӣ, аз миллатҳои гуногун. Бинобар ин, пайвастани амали террористӣ ба як миллат хеле нодуруст ва ғайриилмӣ мебошад. Миллатҳо дорои фарҳанг, таърих ва арзишанд, ки терроризм ба онҳо алоқаманд нест.

Террорист дин надорад.

Яке аз хатарноктарин абзорҳо, ки гурӯҳҳои ифротӣ истифода мебаранд, «динимаҳкумкунӣ» аст. Онҳо барои ҷалби ҷавонон: ояту ҳадисҳоро таҳриф мекунанд; ақидаҳои ботили худро ҳамчун ақидаи динӣ муаррифӣ менамоянд; зӯровариро ҳамчун «ҷиҳод» нишон медиҳанд. Дар ҳоле ки ҳеҷ як дин – ислом, масеҳият, яҳудият, буддоия ва дигарон – куштор ва тарсофариниро асоснок намекунад. Ҳамаи динҳо ба сулҳ, меҳрубонӣ, адолат ва хидмат ба ҷомеа даъват мекунанд. Аз ин рӯ, террорист дин надорад; ӯ танҳо ғояи ифротӣ дорад.

Террорист давлат надорад.

Гурӯҳҳои террористӣ давлату марзро эътироф намекунанд. Онҳо сохтори давлатиро вайрон кардан мехоҳанд ва дар ҳудуди давлатҳои гуногун амал мекунанд. Ҳадафи онҳо: ноком сохтани сиёсати давлатҳои қонунӣ, парокандасозии ҷомеа,ба нестӣ кашидани амният ва субот мебошад. Давлатҳо бошанд, баръакс барои оромӣ ва амнияти мардум талош мекунанд. Аз ин хотир, нисбат додани террорист ба ин ё он давлат боиси таҳқир ва нофаҳмӣ мегардад.

Чаро гуфтан лозим аст: «Террорист давлат, миллат ва дин надорад»? Барои пешгирӣ аз тафриқаандозӣ ва адовати миллӣ; барои ҳифзи ваҳдат ва суботи ҷомеа; барои баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва динӣ; барои фаҳмонидан ба ҷавонон, ки ҳар гуна даъвати ифротӣ хатар дорад; барои мустаҳкам кардани мавқеи сулҳ ва ҳамзистии осоишта.

Терроризм офати ҷаҳонӣ буда, мубориза бар зидди он танҳо бо қувваи давлатҳо имконпазир нест. Ҳар як шаҳрванди ҷомеа бояд дарк кунад, ки ифротгароӣ ва терроризм ба ҳеҷ миллату дин ва давлат тааллуқ надорад, балки душмани тамоми инсоният аст. Танҳо бо дониш, ваҳдат, эҳтироми дин ва қонун метавонем аз ин хатар эмин бимонем ва барои наслҳои оянда ҷаҳони осоишта бунёд созем.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои пешгирии ин зуҳуроти номатлуб якчанл барномаю стратегия амал менамояд, ки мақсади асосии онҳо ин ба мардум расонидани хатар ва оқибатҳои ин зуҳурот номатлуб мебошад. Мо омӯзгорон бояд ба хонандагону донигҷӯён нуқтаҳои нозуки ин масъаларо фаҳмонем, то онҳо аз ин вабои аср бохабар бошанд.

Ҷумаев Бӯстонбек, дотсент,

мудири кафедраи анализи математикӣ

Информация о материале

Опубликовано: 05 февраля 2026

Просмотров: 49

Тавре дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия” таъкид шуддааст, ки коррупсия - кирдоре, шахсони ба иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор ё шахсони ба онҳо баробаркардашуда бо истифодааз мақоми худ ва имкониятҳои он барои ба манфиати худ ё шахсони дигар ғайриқонунӣ ба даст овардани неъматҳои моддию ғайримоддӣ, бартарият ва имтиёзҳои дигар содир менамоянд, инчунин ба ин шахсон ваъда додан, таклиф ё пешкаш намудани ин гуна неъмату бартарият ва имтиёзҳои дигар бо мақсади моилкунӣ ё қадр кардани онҳо барои содир намудани чунин кирдорҳо ба манфиати шахсони воқеӣ ё ҳуқуқӣ мебошад.

Муҳаққиқони коррупсия бар он ақидаанд, ки ягон мамлакат, ҳатто давлатҳои дорои таърихи бойи идоракунии ба меъёрҳои демократӣ асосёфта аз коррупсия озод нест. Аммо зуҳуроти он дар ҳар давлат гуногун буда, дар давлатҳое, ки дар давраи гузариш аз як низоми идоракунии давлатӣ ва иқтисодӣ ба дигар низом қарор доранд, зоҳиршавии коррупсия хавфи ҷиддиеро ба раванди ислоҳоти иқтисодӣ, рушди он ва дигар паҳлуҳои ҳаёти ҷамъиятӣ ба вуҷуд меорад. Тибқи маълумоти Созмони Миллали Муттаҳид ва Фонди байналмиллалии асъор иқтисодиёти ҷаҳони имрӯза ба туфайли мавҷудияти коррупсия ҳамасола 1,5-2,6 триллион доллар зарар дида истодааст. Гарчанде, ки барои раҳоӣ аз ин падидаи номатлуб аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ тадбирҳои назаррас амалӣ гашта бошад ҳам он инсониятро ба доми худ кашида истодааст.

Решаҳои таърихии коррупсия аз давраҳои қадим сарчашма мегирад. Тахмин меравад, ки он ҳануз аз давраи қабилавӣ пайдо шуда, шахсони алоҳида ба мақсади ба даст овардани мавқеи хоса дар қабила ба сардори он тӯҳфаҳои гуногун пешниҳод менамуданд. Чунин муносибат дар он давра ҳамчун амалҳои маъмулӣ қабул мегардид. Аммо, пайдоиши нахустин давлатҳо, мураккабшавӣ ва мутамарказонида шудани сохтори давлатӣ нишон дод, ки коррупсия ба рушди бемайлони давлату ҷомеа таъсири манфии худро мерасонад.

Нахустин давлате, ки бар муқобили коррупсия мубориза бурдааст ва дар қонунҳои он ба таври мушаххас инъикос гаштааст, давлати Шумер ба ҳисоб меравад. Инчунин аз маълумотҳои сарчашмаҳои таърихӣ маълум мегардад, ки зуҳуроти коррупсия дар ҷомеа давлатҳои қадимаро низ ташвиш меандохтааст.

Дар таълимоти динҳои пешбари дунё низ ришвахурӣ чун падидаи номатлуб маҳкум мегардад. Масалан, дар Инҷил чунин омадааст, ки: “Тӯҳфа нагир, зеро он нобиноро бино карда, ҳақиқатро дигаргун месозад”. Дар Куръони Карим: “Мулки дигаронро бо роҳи ноҳақ нагиред ва барои ба даст даровардани мулке, ки ба каси дигар тааллуқ дорад аз мулки худ ба ҳокимон ришва надиҳед” гуфта шудааст.

Аз нимаи дуюми асри XVIII ҷомеа ба сифати кори сохтори идоракунии давлатӣ таъсири бештари худро мерасонид, ки он боиси қабули як қатор қонун ва ҳуҷҷатҳои муҳимми давлатӣ заминаҳои асосӣ гузошт. Аз ҷумла, тибқи муқаррароти Конститутсияи ИМА, ки соли 1787 қабул шудааст, яке аз ду ҷинояте, ки президент ба импечмент кашида мешавад, ин ришвахурӣ мебошад.

Мувофиқи таҳқиқотҳои мутахассисон омилҳои зерин боиси зуҳуроти амалҳои коррупсионӣ мегардад:

Қонунҳое, ки ду маъноро ифода менамояд;

Паст будани донишҳои ҳуқуқии шаҳрвандон;

Вазъи ноороми сиёсии мамлакат;

Вайроншавии тамоюли ягонагии ҳокимияти иҷроия.

Дар мамлакатҳои ҷаҳон чунин роҳҳои муқовимат бо коррупсия мавҷуд аст:

Назорати дохилӣ – роҳи мазкур бунёди сохторҳои назоратиро дар сохтори идоракуниро тақозо менамояд. Вазифаи асосии он пеш аз ҳама назорати риояи қоидаҳои этикети дохилӣ аз ҷониби кормандон.

Назорати беруна - усули мазкур таъмини мустақилияти сохторҳои аз аппарати иҷроия мустақил ба ҳисоб рафта, яке аз воситаҳои пурсамари мубориза бо коррупсия мебошад. Таъмини дараҷаи максималии мустақилияти судҳо ва ВАО.

Мубориза бо роҳи интихобот - яке аз роҳҳои асосии ҷазо барои порахурӣ ба вакилон, ин овоз надодан ба ӯ дар интихоботҳои минбаъда. Гузоштани таъсир ба коррупсия бо воситаи интихобот воситаи самарабахш ба ҳисоб меравад.

Швеция, Сингапур, Гонконг, Португалия давлатҳое мебашанд, ки дар мубориза бар муқобили коррупсия ба натиҷаҳои назаррас ноил гаштаанд. Ин кишварҳо бо бартараф намудани омилҳои коррупсия ба чунин дастовард расиданд.

Давлаи Сингапур дар давраи эълониистиқлоли миллӣ соли 1965 дар қатори давлатҳои дараҷаи коррупсия хеле баланд қарор дошт. Тадбирҳое, ки дар мамлакат барои мубориза бо коррупсия амалӣ гардид, боиси паст гаштани ин падидаи номатлуб гардид. Пеш аз ҳама дар кишвари мазкур ҷараёнҳои бюрократӣ сабук гашта, мустақилияти судҳо таъмин гардид. Инчунин ҷазо барои ҷиноятҳои коррупсионӣ пурзӯр гашта, ба шаҳрвандоне, ки аз ҳамкорӣ дар фош сохтани амалҳои коррупсионӣ саркашӣ менамуданд санксияҳои калони молиявӣ ҷорӣ гардид. Дар як қатор ташкилотҳои далатии осебпазир “поккорӣ”-и оммавӣ доир гашта, тариқи телевизион намоиш дода шуд. Дар натиҷаи ин ва дигар чораҷӯиҳо Сингапур ба яке аз давлати пешрафта табдил ёфт.

Таҷрибаҳои давлатҳои пешрафтаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки дар мубориза бар муқобили коррупсия пурзӯр намудани ҷазо роҳи ҳалли мауаммо нест. Барои расидан ба натиҷаҳои назаррас пеш аз ҳама баланд бардоштани донишҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии шаҳрвандон ба воситаи корҳои таблиғотию ташвиқотӣ, пурзӯр намудани фаъолияти институтҳои шаҳрвандӣ зарур мебошад.

Абдукаримов Ҷамолиддин,

дотсенти таърихи халқи тоҷики факултети таърих ва ҳуқуқ