- Информация о материале
- Просмотров: 116
Дар замони шиддатёбии бархурди манфиатҳои ҷаҳонӣ дар гӯшаи гуногуни ҷаҳон барои ба даст овардани мавқеи сиёсӣ, имрӯзҳо мо мушоҳида карда истодаем. Аҳолии сайёра бо якчанд муаммоҳои ҷаҳонӣ рӯ ба рӯ шудааст, ки яке аз онҳо амалҳои террористӣ ба ҳисоб рафта, тамоми аҳолии сайёраро ба ташвиш овардааст. Мафҳуми терроризм ин худ маънои тарс ва ваҳмро доро буда, террорист он шахсе мебошад, ки ин амали номатлубро амалӣ мегардонад. Имрӯзҳо мо амалҳои террористиро дар ҳар гӯшаи канори дунё тавассути инё он манбаҳо мешунавем. Гурӯҳҳои террористӣ имрӯзҳо фаъолияти худро нишон дода аз ҳамаи имкониятҳо истифода бурда, мақсадҳои нопоки худро роҳандозӣ намуда истодаанд. Гурӯҳҳои террористӣ дар ҳамаи гӯшаи дунё фаъол буда, кӯшиш доранд аҳолии сайёраро бо гумроҳӣ ба тарсу ваҳм андозанд ва ин амалҳои онҳо ба ҳар гуна воситаҳо ва шахсони алоҳида ба амал бароварда мешавад.
Террорист намехоҳад дар кишварҳои дунё сулҳу субот ҳукмрон бошад ва бо ин мақсад тамоми кӯшиши талоши хешро истифода карда, дар замони технологияҳои иттилоотӣ роҳҳои муосири фирифта намудани ҷавононро дарёфт намуда истодааст. Амалҳои онҳо метавонад чунин бошад: тарконидан, гарвагон гирифтани аҳолии осишта, ғасби биноҳои таъиноташон гуногун ва ғайраҳо. Шабакаҳои интернет, ки дар ҳаёти ҳаррӯзаи мо аҳаммияти бисёр муҳим дорад ва мо имрӯз тавассути шабакаҳои интернет фаъолияти худро ба роҳ монда истодаем ва ин албатта, талаби замон ба ҳисоб меравад. Дар раванди истифодабарии интернет мо бояд маърифати истифодабарии онро дониста, интернетро ба омӯзиши забонҳои хориҷӣ, барои дарёфти маълумоти дарсӣ ва анҷоми корҳои илмӣ самаранок истифода намоем.
Имрӯзҳо гурӯҳҳои террористӣ тавассути шабакаҳои интернет бисёр фаъол мебошанд ва бо номҳои гуногун қайди ном шудаанд. Гурӯҳҳои террористӣ дар марҳилаи аввал кӯшиш менамоянд то шахсро бо ҳар роҳу усул фиреб намуда, бар доми худ гирифтор кунанд ва минбаъд амалу фаъолияти нопоки хешро зина ба зина маълум месозанд. Онҳо дар бораи ин ё он ҳодисаҳои даҳшатбор тавассути шабакаҳои интернет видиороликҳо сохта ва пахш менамоянд ва тавассути он шахсони гумроҳшударо ба ҷонибдорӣ ва дастгирӣ даъват месозанд.
Кишварҳое кам нестанд, ки аз қурбониҳои амалҳои террористӣ азият накашида бошанд, ки ин ҳама аз надонистан ва аз бетарафии мардуми ҳамон мамлакат гувоҳӣ медиҳад. Мо дар ин самт кишварҳои Шарқи Наздикро мисол оварданамон мумкин аст, ки дар ин кишварҳо сулҳу субот, тинҷиву оромӣ ҷойи худро ба майдони даргириҳо, ҳамлаҳои террористӣ ва дигар ҳодисаҳои номатлуб иваз кардааст. Гурӯҳҳои террористӣбо ҳар гуна ниқобҳо баромад намуда, хостгори амалҳои номатлуб ва иғвоангез мебошад. Имрӯзҳо шахсоне, ки дар амалҳои террористӣ ширкат меварзанд, фирефтаи ин ён он чизҳо гашта, даст ба чунин ҳолатҳои номатлуб мезананд, ба давлату миллат хиёнат мекунанд. Афзоишиҷиноятҳои хусусиятҳои терроистӣ дошта, имрӯз тамоюл ба афзоиш дорад. Фаъол гаштани гурӯҳҳои террористӣ бо номи «Давлати исломӣ»,«ал – Қоида», «Толибон» ва ғайраҳо гувоҳи гуфтаҳои болост. Мо бояд як чизро дониста бошем, ки ҳамаи амалҳои анҷомдодаи гурӯҳҳои террористӣ ҳам зарари ҷонӣ ва ҳам молӣ ба бор меоварад. Дар амалҳои террористӣ садҳо одамон кушта шуда, хонаҳои зиёд вайрон мешаванд ва ин вайронкориҳо баруҳияи шахс таъсири манфии худро мерасонад.
Кишвари азизи мо Тоҷикистони соҳибистиқлол аз масъалаҳои глобалӣ аз ҷумла терроризм дар канор нест ва ҳамарӯза дар ин самт корҳои зиёд ба сомон расонида мешавад. Тоҷикистон тамоми фаъолияти гурӯҳҳои террористиро қотеъона маҳкум намуда, фаъолияти онҳоро дар қаламрави кишвар манъ кардааст. Чи тавре ки таърих гувоҳ аст, ҳодисаҳои аввали солҳои 1991 барои мардуми тоҷик бисёр лаҳзаҳои ҳассоси таърихӣ ба шумор мерафт, зеро ки гурӯҳҳои алоҳида амалҳои нопоки худро бо роҳу усул амалӣ менамуданд. Хиради азалии Тоҷикон бо роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон боз яқбори дигар исбот намуд, ки тоҷикон миллати сулҳофар ва сулҳҷӯву тамаддуновар мебошанд.
Имрӯз дар самти мубориза ба терроризм чораҳои қатъии дахлнопазир роҳандозӣ шуда, корҳои зиёд амалӣ шуда истодаанд. Аз ҳамин нуктаи назар мо ҷавони даврони соҳибистиқлолии кишварро зарур аст, ки зиракии сиёсиро аз даст надода, ба ин зуҳуроти номутлуб мубориза барем ва дар ободонӣ ва шукуфоии кишвари азизамон саҳмгузор бошем.
Амриддин Мисиров,
омӯзгори факултети геоэкология ва туризми
Муассисаи давлатии таълимии «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»
- Информация о материале
- Просмотров: 171
Муқовимат ба коррупсия ҷузъи муҳими сиёсати ҳуқуқии давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб рафта, ташаккули заминаҳои боэътимоди ҳуқуқию ниҳодӣ ва ҷалб намудани аҳли ҷомеаро тақозо менамояд.
Тавре Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зикр намудаанд: «Коррупсия ба пешрафти иқтисодиёт халал мерасонад, бунёди ҷомеаи демократиро заиф месозад ва ба рушди демократия таъсири манфӣ мегузорад. Гузашта аз ин, коррупсия дар ҷомеа ба риоя нашудани ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандон замина фароҳам меорад ва ба пояи ахлоқ зарба мезанад».
Ҷиноятҳои характери коррупсионӣ дошта дар баробари экстремизму терроризм барои ҷомеа бениҳоят хавфноканд ва барои татбиқи орзую ормонҳои ватандўстонаю некбинона баҳри рушди кишвар монеа эҷод менамоянд. Коррупсия дар миқёси ҷаҳон ҳамчун ҷинояти вазнин ба шумор рафта, ба амнияти миллии давлатҳо халал ворид намуда, рушди соҳаҳои иҷтимоию иқтисодии онҳоро коста мегардонад.
Мутафаккире оид ба ин зуҳуроти номатлуб чунин қайд намудааст: «Коррупсия решаест, ки он дар ҳама давру замон ва ҳар лаҳзаи майлу дилкашолӣ боиси пайдо шудани нафрат ба тамоми қонунҳо мегардад».
Бо мақсади тақвият додани мубориза бар зидди коррупсия дар ҷумҳуриамон фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи «Стратегияи муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Нақшаи чорабиниҳои татбиқи Стратегияи муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» тасдиқ гардидааст.
Қариб дар ҳама Паёмҳояшон Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои пешгирии ҳолатҳои коррупсиониро қайд менамоянд: «Мушкилоти дигаре, ки рушди босуботи иқтисодиву иҷтимоии кишварро халадор намуда, боиси нигаронии шаҳрвандон шудааст, содир намудани кирдорҳои коррупсионӣ мебошад. Дар ин мубориза тамоми аҳли ҷомеа, ҳар як шаҳрванд ва ҷомеаи шаҳрвандӣ низ бояд бетараф набошад».
Пешгирии коррупсия танҳо вазифаи муассисаҳои давлатӣ нест, балки масъулияти ҳар як шаҳрванд мебошад. Агар мо хоҳем, ки ҷомеаи солим, иқтисоди устувор ва давлатдории муосир бунёд кунем, бояд аз худ сар карда, ба қонун эҳтиром гузорем, шаффоф кор кунем ва нисбат ба коррупсия бетараф набошем. Зеро мубориза бо коррупсия на танҳо мубориза барои адолат, балки кафили рушди давлат ва ояндаи дурахшони Ватан аст.
Файзулло Аҳадов,
муовини декан оид ба тарбияи факултети санъати тасирӣ ва дизайни
МДТ «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»
- Информация о материале
- Просмотров: 90
Терроризм яке аз хатарҳои ҷиддитарини замони муосир ба ҳисоб меравад, ки на танҳо амният ва суботи кишварҳоро зери хатар мегузорад, балки ба ҷомеа, арзишҳои инсонӣ ва ормони миллии ҳар миллат зарбаи вазнин мерасонад. Дар шароити ҷаҳони имрӯза, ки равандҳои сиёсӣ ва иҷтимоӣ бо суръат тағйир меёбанд, мафҳуми терроризм шаклҳои гуногун гирифта, аммо моҳияти он чунин аст – истифодаи зӯроварӣ ва тарсофаринӣ ба хотири расидан ба мақсадҳои нопок.
Террорист кист?
Террорист – шахсе мебошад, ки барои ноил шудан ба ҳадафҳои гурӯҳҳои тундгаро, экстремистӣ ва зиддисамтии инсонӣ даст ба амалҳои зӯроварона мезанад. Ин гуна шахс: мақсадҳои сиёсӣ, идеологӣ ё иқтисодиро дорост; тавассути зӯроварӣ ва тарс ба ҷомеа фишор меорад; барои ӯ ҷони мардум, арзишҳои динӣ ва инсоният аҳамият надоранд. Аз ин рӯ, террористро аз рӯйи миллат, дин ё шаҳрвандӣ муайян кардан хатост. Зеро манбаи асосии чунин амалҳо тағзиби ғояҳои ифротӣ, ҷаҳолат ва фиреби гурӯҳҳои манфиатҷӯст, на дин ё миллат мебошад.
Террорист миллат надорад.
Дар таърих ва имрӯз дида мешавад, ки террористҳо ба миллатҳои гуногун тааллуқ доранд. Террорист метавонад аз ҳар кишвари ҷаҳон пайдо шавад: аз кишварҳои калон ё хурд, аз ҷомеаи пешрафта ё камтараққӣ, аз миллатҳои гуногун. Бинобар ин, пайвастани амали террористӣ ба як миллат хеле нодуруст ва ғайриилмӣ мебошад. Миллатҳо дорои фарҳанг, таърих ва арзишанд, ки терроризм ба онҳо алоқаманд нест.
Террорист дин надорад.
Яке аз хатарноктарин абзорҳо, ки гурӯҳҳои ифротӣ истифода мебаранд, «динимаҳкумкунӣ» аст. Онҳо барои ҷалби ҷавонон: ояту ҳадисҳоро таҳриф мекунанд; ақидаҳои ботили худро ҳамчун ақидаи динӣ муаррифӣ менамоянд; зӯровариро ҳамчун «ҷиҳод» нишон медиҳанд. Дар ҳоле ки ҳеҷ як дин – ислом, масеҳият, яҳудият, буддоия ва дигарон – куштор ва тарсофариниро асоснок намекунад. Ҳамаи динҳо ба сулҳ, меҳрубонӣ, адолат ва хидмат ба ҷомеа даъват мекунанд. Аз ин рӯ, террорист дин надорад; ӯ танҳо ғояи ифротӣ дорад.
Террорист давлат надорад.
Гурӯҳҳои террористӣ давлату марзро эътироф намекунанд. Онҳо сохтори давлатиро вайрон кардан мехоҳанд ва дар ҳудуди давлатҳои гуногун амал мекунанд. Ҳадафи онҳо: ноком сохтани сиёсати давлатҳои қонунӣ, парокандасозии ҷомеа,ба нестӣ кашидани амният ва субот мебошад. Давлатҳо бошанд, баръакс барои оромӣ ва амнияти мардум талош мекунанд. Аз ин хотир, нисбат додани террорист ба ин ё он давлат боиси таҳқир ва нофаҳмӣ мегардад.
Чаро гуфтан лозим аст: «Террорист давлат, миллат ва дин надорад»? Барои пешгирӣ аз тафриқаандозӣ ва адовати миллӣ; барои ҳифзи ваҳдат ва суботи ҷомеа; барои баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва динӣ; барои фаҳмонидан ба ҷавонон, ки ҳар гуна даъвати ифротӣ хатар дорад; барои мустаҳкам кардани мавқеи сулҳ ва ҳамзистии осоишта.
Терроризм офати ҷаҳонӣ буда, мубориза бар зидди он танҳо бо қувваи давлатҳо имконпазир нест. Ҳар як шаҳрванди ҷомеа бояд дарк кунад, ки ифротгароӣ ва терроризм ба ҳеҷ миллату дин ва давлат тааллуқ надорад, балки душмани тамоми инсоният аст. Танҳо бо дониш, ваҳдат, эҳтироми дин ва қонун метавонем аз ин хатар эмин бимонем ва барои наслҳои оянда ҷаҳони осоишта бунёд созем.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои пешгирии ин зуҳуроти номатлуб якчанл барномаю стратегия амал менамояд, ки мақсади асосии онҳо ин ба мардум расонидани хатар ва оқибатҳои ин зуҳурот номатлуб мебошад. Мо омӯзгорон бояд ба хонандагону донигҷӯён нуқтаҳои нозуки ин масъаларо фаҳмонем, то онҳо аз ин вабои аср бохабар бошанд.
Ҷумаев Бӯстонбек, дотсент,
мудири кафедраи анализи математикӣ
- Информация о материале
- Просмотров: 127
Тавре дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мубориза бар зидди коррупсия” таъкид шуддааст, ки коррупсия - кирдоре, шахсони ба иҷрои вазифаҳои давлатӣ ваколатдор ё шахсони ба онҳо баробаркардашуда бо истифодааз мақоми худ ва имкониятҳои он барои ба манфиати худ ё шахсони дигар ғайриқонунӣ ба даст овардани неъматҳои моддию ғайримоддӣ, бартарият ва имтиёзҳои дигар содир менамоянд, инчунин ба ин шахсон ваъда додан, таклиф ё пешкаш намудани ин гуна неъмату бартарият ва имтиёзҳои дигар бо мақсади моилкунӣ ё қадр кардани онҳо барои содир намудани чунин кирдорҳо ба манфиати шахсони воқеӣ ё ҳуқуқӣ мебошад.
Муҳаққиқони коррупсия бар он ақидаанд, ки ягон мамлакат, ҳатто давлатҳои дорои таърихи бойи идоракунии ба меъёрҳои демократӣ асосёфта аз коррупсия озод нест. Аммо зуҳуроти он дар ҳар давлат гуногун буда, дар давлатҳое, ки дар давраи гузариш аз як низоми идоракунии давлатӣ ва иқтисодӣ ба дигар низом қарор доранд, зоҳиршавии коррупсия хавфи ҷиддиеро ба раванди ислоҳоти иқтисодӣ, рушди он ва дигар паҳлуҳои ҳаёти ҷамъиятӣ ба вуҷуд меорад. Тибқи маълумоти Созмони Миллали Муттаҳид ва Фонди байналмиллалии асъор иқтисодиёти ҷаҳони имрӯза ба туфайли мавҷудияти коррупсия ҳамасола 1,5-2,6 триллион доллар зарар дида истодааст. Гарчанде, ки барои раҳоӣ аз ин падидаи номатлуб аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ тадбирҳои назаррас амалӣ гашта бошад ҳам он инсониятро ба доми худ кашида истодааст.
Решаҳои таърихии коррупсия аз давраҳои қадим сарчашма мегирад. Тахмин меравад, ки он ҳануз аз давраи қабилавӣ пайдо шуда, шахсони алоҳида ба мақсади ба даст овардани мавқеи хоса дар қабила ба сардори он тӯҳфаҳои гуногун пешниҳод менамуданд. Чунин муносибат дар он давра ҳамчун амалҳои маъмулӣ қабул мегардид. Аммо, пайдоиши нахустин давлатҳо, мураккабшавӣ ва мутамарказонида шудани сохтори давлатӣ нишон дод, ки коррупсия ба рушди бемайлони давлату ҷомеа таъсири манфии худро мерасонад.
Нахустин давлате, ки бар муқобили коррупсия мубориза бурдааст ва дар қонунҳои он ба таври мушаххас инъикос гаштааст, давлати Шумер ба ҳисоб меравад. Инчунин аз маълумотҳои сарчашмаҳои таърихӣ маълум мегардад, ки зуҳуроти коррупсия дар ҷомеа давлатҳои қадимаро низ ташвиш меандохтааст.
Дар таълимоти динҳои пешбари дунё низ ришвахурӣ чун падидаи номатлуб маҳкум мегардад. Масалан, дар Инҷил чунин омадааст, ки: “Тӯҳфа нагир, зеро он нобиноро бино карда, ҳақиқатро дигаргун месозад”. Дар Куръони Карим: “Мулки дигаронро бо роҳи ноҳақ нагиред ва барои ба даст даровардани мулке, ки ба каси дигар тааллуқ дорад аз мулки худ ба ҳокимон ришва надиҳед” гуфта шудааст.
Аз нимаи дуюми асри XVIII ҷомеа ба сифати кори сохтори идоракунии давлатӣ таъсири бештари худро мерасонид, ки он боиси қабули як қатор қонун ва ҳуҷҷатҳои муҳимми давлатӣ заминаҳои асосӣ гузошт. Аз ҷумла, тибқи муқаррароти Конститутсияи ИМА, ки соли 1787 қабул шудааст, яке аз ду ҷинояте, ки президент ба импечмент кашида мешавад, ин ришвахурӣ мебошад.
Мувофиқи таҳқиқотҳои мутахассисон омилҳои зерин боиси зуҳуроти амалҳои коррупсионӣ мегардад:
Қонунҳое, ки ду маъноро ифода менамояд;
Паст будани донишҳои ҳуқуқии шаҳрвандон;
Вазъи ноороми сиёсии мамлакат;
Вайроншавии тамоюли ягонагии ҳокимияти иҷроия.
Дар мамлакатҳои ҷаҳон чунин роҳҳои муқовимат бо коррупсия мавҷуд аст:
Назорати дохилӣ – роҳи мазкур бунёди сохторҳои назоратиро дар сохтори идоракуниро тақозо менамояд. Вазифаи асосии он пеш аз ҳама назорати риояи қоидаҳои этикети дохилӣ аз ҷониби кормандон.
Назорати беруна - усули мазкур таъмини мустақилияти сохторҳои аз аппарати иҷроия мустақил ба ҳисоб рафта, яке аз воситаҳои пурсамари мубориза бо коррупсия мебошад. Таъмини дараҷаи максималии мустақилияти судҳо ва ВАО.
Мубориза бо роҳи интихобот - яке аз роҳҳои асосии ҷазо барои порахурӣ ба вакилон, ин овоз надодан ба ӯ дар интихоботҳои минбаъда. Гузоштани таъсир ба коррупсия бо воситаи интихобот воситаи самарабахш ба ҳисоб меравад.
Швеция, Сингапур, Гонконг, Португалия давлатҳое мебашанд, ки дар мубориза бар муқобили коррупсия ба натиҷаҳои назаррас ноил гаштаанд. Ин кишварҳо бо бартараф намудани омилҳои коррупсия ба чунин дастовард расиданд.
Давлаи Сингапур дар давраи эълониистиқлоли миллӣ соли 1965 дар қатори давлатҳои дараҷаи коррупсия хеле баланд қарор дошт. Тадбирҳое, ки дар мамлакат барои мубориза бо коррупсия амалӣ гардид, боиси паст гаштани ин падидаи номатлуб гардид. Пеш аз ҳама дар кишвари мазкур ҷараёнҳои бюрократӣ сабук гашта, мустақилияти судҳо таъмин гардид. Инчунин ҷазо барои ҷиноятҳои коррупсионӣ пурзӯр гашта, ба шаҳрвандоне, ки аз ҳамкорӣ дар фош сохтани амалҳои коррупсионӣ саркашӣ менамуданд санксияҳои калони молиявӣ ҷорӣ гардид. Дар як қатор ташкилотҳои далатии осебпазир “поккорӣ”-и оммавӣ доир гашта, тариқи телевизион намоиш дода шуд. Дар натиҷаи ин ва дигар чораҷӯиҳо Сингапур ба яке аз давлати пешрафта табдил ёфт.
Таҷрибаҳои давлатҳои пешрафтаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки дар мубориза бар муқобили коррупсия пурзӯр намудани ҷазо роҳи ҳалли мауаммо нест. Барои расидан ба натиҷаҳои назаррас пеш аз ҳама баланд бардоштани донишҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии шаҳрвандон ба воситаи корҳои таблиғотию ташвиқотӣ, пурзӯр намудани фаъолияти институтҳои шаҳрвандӣ зарур мебошад.
Абдукаримов Ҷамолиддин,
дотсенти таърихи халқи тоҷики факултети таърих ва ҳуқуқ
- Информация о материале
- Просмотров: 90
Дар замони инкишофи илму техника шаклҳои гуногуни воситаҳои ахбори омма, хусусан шабакаҳои иҷтимоӣ дар интернет ба аслиҳаи асосии ташаккул ва тағйирдиҳии тафаккури ҷавонон табдил ёфтааст. Ҷаҳон дигар мисли гузаштаҳо хомӯш нест – ҳар як ҷавон имрӯз дар дасти худ абзоре дорад, ки метавонад ё қалам бошад, ё шамшер. Ҳамин ҷо хатари аслӣ нуҳуфтааст: ақлу иттилоъ агар бо маърифат ва ахлоқ ҳамқадам набошад, ба ифрот меоварад. Аз ин рӯ, тасмим гирифтем, ки сабабҳои аслии гароиши ҷавононро ба андешаҳои хатарнок бо диди иҷтимоӣ ва фарҳангӣ таҳқиқ намоем ва роҳҳои устувори пешгириро аз нигоҳи ҷомеаи муосири тоҷик ва ҷаҳон ҷӯем.
Имрӯз яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи ҷаҳонӣ – гароиши ҷавонон ба ғояҳои ифротгароёна мебошад. Ин падида танҳо як зуҳуроти сиёсӣ нест, балки ҷунбиши амиқи равонӣ, ахлоқӣ ва иҷтимоист, ки решаҳои он аз норасоии маърифат, нобаробарии иҷтимоӣ ва нобоварӣ ба оянда сарчашма мегирад. Дар асри XXI, ки инсон қуллаи пешрафтҳои илмиву техникиро фатҳ мекунад, ҳамзамон ба вартаи тирагии маънавӣ меафтад. Гароиши ҷавонон ба ақидаҳои ифротӣ нишонаи ин муноқишаи ботинии башар аст: аз як сӯ – ҷаҳони муосир, аз сӯи дигар – руҳи саргардон ва ноором, ки маънои ҳақиқии зиндагиро меҷӯяд. Ҷавонӣ – марҳилаи орзу, ҷустуҷӯ ва бовар аст. Ҳар як ҷавон мехоҳад ҷаҳонро фаҳмад, нақши худро дар он ёбад ва ба зиндагӣ маъно бахшад. Аммо вақте ки ҷомеа ба ин ниёзи ботинӣ посух намедиҳад, нақши роҳбаладро гурӯҳҳои ифротӣ ба даст мегиранд. Онҳо бо суханҳои зоҳирписанд ва шиорҳои «адолат», «имон», «озодагӣ» руҳи ҷавонро ҷалб мекунанд, вале дар асл ӯро ба банд мекашанд.
Ба қавли Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ: «Он гоҳ ки инсон маънои зиндагиро гум мекунад, омода аст ба ҳар садое, ки онро ваъдаи наҷот медиҳад, имон оварад». Ҷавонони пурҷӯшу хурӯш дар пайи ҷустуҷӯи адолат ва ҳақиқат фирефтаи шиорҳои дилрабои шабакаҳои пинҳонии интернетӣ мегарданд. Хусусияти «адолатхоҳӣ» боиси ба доми иғвогарон кашида шудани ҷавонон мегардад. Аз таҳлили ҷомеашиносон низ бармеояд, ки ноадолатӣ ва нобаробарӣ дар ҷомеа яке аз сабабҳои асосии гаравиши ҷавонон ба равияҳои тундгаро мебошад. Мушкилоти асосии кишварҳои Осиё аз қабили бекорӣ, муҳоҷиршавӣ, нобаробарии имкониятҳо дар байни ҷавонон ҳисси ноадаолатиро дар қалби онҳо афзун месозад. Фазои мазкур воситаи осони фирефтасозии гуруҳҳои ифротӣ тавассути дин ва ахлоқ гардидааст. Аммо пушти ин ҳама танҳо як ҳадаф ниҳон аст – истифодаи зеҳни ҷавон барои мақсадҳои сиёсӣ ва низомӣ. Яке аз омилҳои муҳимми дигар – нофаҳмии моҳияти ҳақиқии дин ва набудани маърифати исломӣ дар байни баъзе ҷавонон мебошад. Онҳо байни «имон» ва «ифрот» фарқ намегузоранд, байни «ҷиҳод бо нафс» ва «ҷиҳод бо шамшер» сардаргум мешаванд. Гурӯҳҳои ифротӣ аз ҳамин нофаҳмӣ истифода бурда, таълимоти исломиро ба манфиати худ тафсир мекунанд. Дар ҳоле ки таълимоти ҳақиқии ислом – дини меҳрубонӣ, ахлоқ ва таҳаммул аст.
Ҷавонон бештар ба эҳсосот ҳассосанд. Онҳо мехоҳанд, ки дар ҷомеа арзиш дошта бошанд, ба онҳо гӯш дода шавад. Вақте ин эҳтиёҷот нодида гирифта мешавад, дар ботини онҳо холигие ба вуҷуд меояд — холигие, ки ифротгаро бо суханҳои «наҷотбахш» пур мекунад. Равоншиносон ин ҳолатро «буњрони ҳувият» меноманд: вақте ки шахс намедонад, кӣ аст ва ба чӣ тааллуқ дорад. Дар ҳамин марҳила ҷавонон осон ба таъсири гурӯҳҳои идеологӣ меафтанд, зеро онҳо барои ҷавон «ҳувияти омода» пешкаш мекунанд: «ту аз мо ҳастӣ, ту интихобшудаӣ, ту муборизи ҳақиқатӣ». Ин эҳсоси «тааллуқ» ва «бузургӣ» барои руҳи ҷавон мисли доруи шодбахтӣ менамояд, вале дар асл заҳр аст, зеро аз озодӣ ва андешаи мустақил маҳрум мекунад.
Дигар омили хатарнок муҳити рақамӣ мебошад. Интернет на танҳо воситаи дониш, балки майдони ҷанги идеологӣ аст. Дар он на ҳамеша ҳақиқат бар дурӯғ пирӯз мешавад. Имрӯз дар шабакаҳои иҷтимоӣ ҳазорон саҳифаҳо, каналҳо ва гурӯҳҳое фаъоланд, ки бо услуби зебо, мусиқии эҳсосангез ва наворҳои драмавӣ ғояҳои хатарнокро паҳн мекунанд. Онҳо аз услуби таблиғоти «замонавӣ» истифода мебаранд: бо тарзи филм, бо овозҳои ором, бо шиорҳои зебо – вале бо мафҳуми заҳрнок. Ҷавонон, ки ҳанӯз малакаи тафаккури танқидӣ надоранд, аз чунин мавод таъсир гирифта, аз ҳамин ҷо, ифротгароӣ шакли нави худро пайдо кардааст – ифротгароии рақамӣ.
Дар асри XXI иттилоот дигар марзу њад намешиносад. Маълумоте, ки тавассути интернет паҳн мегардад барқвор фазои иттилоотии ҷаҳонро фаро мегирад ва аз таъсири он ба ҷавонони тоҷик низ дар канор нест.
Имрӯз, муҳити иттилоотӣ ба майдони «ҷанги маъноҳо» табдил ёфтааст: ҳар гурӯҳ мекӯшад бо сухани зебо, бо рамзҳои мазҳабӣ ва бо қаҳрамонсозӣ аз шахсони тундрав, ғояи худро ба ҷавонон «фурӯшад». Ҳаминро ҷомеаи ҷаҳонӣ имрӯз «ифротгароии рақамӣ» меномад – падидаи нав, ки дар он ҷанг бо силоҳ не, балки бо калима ва тасвир сурат мегирад. Тадқиқотҳои равоншиносони байналмилалӣ нишон медиҳанд, ки гурӯҳҳои ифротӣ бо усулҳои хеле дақиқ ва илмӣ ҷавононро ҷалб мекунанд. Онҳо аввал ҳисси ноумедӣ ва беадолатиро дар дили инсон бедор мекунанд, баъд аз он ӯро «қурбонӣ» меноманд ва дар поён ба ӯ нақши «наҷотдиҳанда» медиҳанд.
Ин раванд қадам ба қадам сурат мегирад:
1. Марҳилаи эҳсосотӣ: бо сурудҳо, наворҳои таъсирбахш ва суханҳои шурангез, эҳсоси ҳамдардӣ ва нафратро бедор мекунанд.
2. Марҳилаи шиносоӣ: шахсро ба гурӯҳе муаррифӣ мекунанд, ки гӯё «дӯстон ва бародарони ҳақиқӣ» мебошанд.
3. Марҳилаи «фаҳм»-диҳӣ: бо тафсири ғалати дин ва таърих, андешаи ӯро шакл медиҳанд.
4. Марҳилаи амалӣ: аз ӯ талаб мекунанд, ки «исботи имон» кунад – бо амал, бо ифрот.
Ҳамин тавр, як ҷавоне, ки дирӯз китоб мехонд, имрӯз метавонад дар зери таъсири иттилооти заҳрнок, худро «муборизи ҳақиқат» ҳис кунад.
Тоҷикистон, ки дар солҳои 90-уми асри гузашта таъми талхи низоъҳои дохилиро чашидааст, имрӯз аз таҷрибаи нодир дар барқарории сулҳ ва ҳамзистии мазҳабӣ бархӯрдор аст. Дар тули солҳои Истиқлол, давлат ва ҷомеа дар якҷоягӣ кӯшиш карданд, ки пояҳои сулҳ ва ҳамдигарфаҳмиро устувор созанд. Ҳукумати кишвар Стратегияи миллии муқовимат ба экстремизм ва терроризм (солҳои 2021–2025)-ро роҳандозӣ кард, ки дар он нақши муассисаҳои таълимӣ, воситаҳои ахбори омма ва ташкилотҳои ҷамъиятӣ равшан муайян шудааст. Дар ин стратегия таъкид мегардад, ки мубориза бо экстремизм танҳо амалиёти амниятӣ нест — ин, пеш аз ҳама, мубориза барои зеҳни инсон аст.
Бинобар ин, таваҷҷуҳи асосӣ ба маориф, маърифат ва маданият равона шудааст. Дар мактабҳо ва донишгоҳҳои олии Тоҷикистон курсњои махсус оид ба таҳаммулпазирӣ, ваҳдат ва таърихи миллат, муќовимат бо экстремизм ва терроризм ба барномаҳо ворид шудаанд. Ба ҷавонон фаҳмонанида шуд, ки роҳи ҳақиқии «ҷиҳод» – на ҷанг, балки мубориза бо ҷаҳолат аст. Ин муқовимати маърифатӣ аст, ки аз силоҳ пурқувваттар мебошад. Мавриди зикр аст, ки њеҷ як тадбири давлатӣ бе муҳаббати хонаводагӣ самара намедиҳад. Оила – нахустин мактаб аст, ки дар он инсоният, ахлоқ ва имон ташаккул меёбанд. Агар кӯдак аз хурдӣ ба муҳаббат, гуфтугӯ ва масъулият одат кунад, ӯ ҳеҷ гоҳ ба сухани нафратбарангез имон намеорад. Волидайн бояд бештар бо фарзандони худ суҳбат кунанд, на танҳо дар бораи дарс, балки дар бораи ҳаёт, ҷаҳон ва орзуҳо. Ин суҳбатҳои самимӣ ба ҷавон эҳсос медиҳад, ки ӯ шунида шавад, ки ӯ муҳим аст. Маҳз ҳамин эҳсос – беҳтарин муҳофиз аз ифротгароӣ мебошад. Дар канори оила, муҳити иҷтимоӣ низ бояд ҳамкори давлат бошад. Ташкилотҳои ҷавонон, иттиҳодияҳои ихтиёрӣ, марказҳои фарҳангӣ ва ҳатто гурӯҳҳои варзишӣ метавонанд нақши бузург бозанд. Ҷавоне, ки худро дар ҷомеа коромад ҳис мекунад, ҳеҷ гоҳ ба доми «қаҳрамонсозони ифротӣ» намеафтад.
Инчунин, нақши фарҳанг ва санъатро низ бояд ба эътибор гирифт. Дар ҳар як суруд, филм, намоишнома ва наққошӣ метавонад паёми сулҳ, дӯстӣ ва инсонгароӣ ҷой дошта бошад. Дар солҳои охир дар Тоҷикистон ҷашнвораҳо, намоишҳои театрӣ ва филмҳои кӯтоҳе ба мавзуи сулҳу ваҳдат бахшида шудаанд. Ҷавоне, ки аз филм ё шеър паёми муҳаббат мегирад, дигар ба даъвати нафрат ҷавоб намедиҳад. Тоҷикистон имрӯз дар ҷаҳон ҳамчун кишваре шинохта мешавад, ки сулҳи миллиро худ барқарор кард ва тавонист пас аз ҷанг фарҳанги ҳамдигарфаҳмиро эҳё намояд. Дар ин сарзамин намояндагони мазҳабҳои гуногун – мусалмонон, насрониён ва зороастриён оромона зиндагӣ мекунанд. Масҷидҳо, калисоҳо ва марказҳои илмӣ паҳлӯ ба паҳлӯ амал мекунанд. Ин таҷриба бояд ҳамчун намуна ба ҷавонон нишон дода шавад. Маҳз ҳамин фарҳанги сулҳ ва таҳаммул ҷавҳари муқовимати Тоҷикистон бар зидди экстремизм аст. Сиёсати давлатии Тоҷикистон дар самти мубориза бо экстремизм на танҳо дар асоси қонун ва амният, балки дар руҳияи маърифат ва ҳамзистии фарҳангҳо шакл гирифтааст. Қабули «Стратегияи миллӣ оид ба муқовимат ба экстремизм ва терроризм (2021–2025)» ва фаъолияти марказҳои маърифатӣ дар назди муассисаҳои таҳсилотӣ намунаи ин раванд аст. Аммо таҷриба нишон дод, ки мубориза бо ифротгароӣ танҳо бо неруи давлат имконпазир нест. Ҷомеа, оила, мактаб, масҷид ва ВАО бояд ҳамзамон фаъол бошанд. Ин ҳамкории маънавӣ бояд ба як фарҳанг – фарҳанги эҳтиром, таҳаммул ва фаҳмиши гуногунандешӣ табдил ёбад. Мо бояд ҷаҳони фикрии ҷавононро обод созем, то дигар ҷое барои андешаҳои хатарнок намонад.
1. Маърифат: тадрис ва фаҳмондани моҳияти экстремизм аз синфҳои поёнӣ.
2. Муколама: ташкили чорабиниҳо, форумҳо ва лоиҳаҳои ҳамфикрии ҷавонон.
3. Иттилооти пок: дастгирии ВАО ва блогерони масъул, ки ҳақиқати илмиро паҳн мекунанд.
4. Роҳнамоёни маънавӣ: устодону коршиносон ва зиёиён бояд бо забони замон сухан гӯянд, на бо забони куҳан.
5. Ҳамкорӣ бо ҷаҳон: мубодилаи таҷриба бо созмонҳои байналмилалӣ барои таҳкими таҳаммул ва сулҳ.
Экстремизм танҳо душмани давлат нест, душмани руҳи инсон буда, ягона силоҳ барои мубориза ба он маърифат, муҳаббат ва масъулият мебошад. Ҷавонони мо бояд бидонанд, ки қаҳрамонӣ дар нобуд кардан нест, қаҳрамонӣ дар ҳифзу гиромидошти марзу буми Ватан, ҳисси худшиносиву худогоҳӣ ва ватандӯстиву меҳанпарастӣ мебошад. Дунёи имрӯз, ки онро ҷаҳони иттилоот, суръат ва озодӣ меноманд, аз як сӯ имкониятҳои бепоён барои рушди инсон фароҳам овардааст, вале аз сӯи дигар, паҳноии фикр ва ҷаҳонбиниро ба майдони пурпечу тоб ва пурихтилоф табдил додааст.
Ҷавононро ки қишри осебпазиртарини ҷомеа ҳастанд ба омӯзиш ва ҳунармандӣ бояд ҷалб намуд. Фазои холии онҳоро ба шуғлу варзиш пур кард. Тафаккури дурусти динӣ, ахлоқӣ, сиёсӣ ва ҳуқуқии онҳоро ташаккул дода, дар қалбҳояшон меҳри Ватанро афзун сохт. Дар муҳити оила назорати истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро бояд ба роҳ монд. Зеро ҷавонон ояндаи дурахшони давлату миллатанд ба шумор мераванд.
Каримова Дилноза,
омӯзгори кафедраи умумидонишгоҳии фарҳангшиносии
МДТ «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»
