19 January 2022

РАҲНАМОИ ОБОДИИ ФАРДО

Дар Паёми навбатии худ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон самтҳои асосии сиёсати дохилию хориҷии мамалакатро барои давраҳои оянда муайян намуда, оид ба пешбурди манфиатбори сиёсати хориҷӣ ва таъмини пешрафти соҳаҳои иқтисоду саноат, энергетика, роҳу нақлиёт, амнияту мудофиа, ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, ҷавонон, варзиш ва сайёҳӣ вазифаҳои мушаххас ба миён гузоштанд.

Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз дастовардҳои соҳаи маориф дар солҳои соҳибистиқлолӣ ёдовар шуда, таъкид намуданд, ки ҷиҳати рушди соҳаҳои илму маориф, тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ дар соли охир аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳои маблағгузории буҷети давлатӣ зиёда аз 97 миллиард сомонӣ равона гардид.

Дар 30 соли Истиқлолияти давлатӣ 3240 муассисаи навитаълимӣ барои 1 миллиону 400 ҳазор хонанда сохта, ба истифода дода шуд. Ҳоло шумораи умумии хонандагони муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии кишвар ба 2 миллиону 200 ҳазор нафар расидааст. Дар замони соҳибистиқлолӣ дар кишвар 173 муассисаи таълимии типи нав – литсей, гимназия, мактаби Президентӣ, мактаби байналмилалӣ ва муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ ва умумии хусусӣ бунёд ва ба истифода дода, дар онҳо 150 ҳазор нафар хонанда ба таҳсил фаро гирифта шудаанд. Дар зинаи таҳсилоти ва миёнаи касбӣ 39 муассисаи таълимии нав ва дар зинаи таҳсилоти олии касбӣ нисбат ба соли 1999-ум 1,6 баробар ва донишҷӯён 3-юним баробар зиёд мебошад. Дар замони соҳибистиқлолӣ сол аз сол шумораи ҷавонони боистеъдоди дар хориҷи кишвар таҳсил дошта, афзоиш ёфта, дар солитаҳсили соли 2021 дар 25 давлати хориҷӣ беш аз 42 ҳазор нафар расидааст. Ҳар сол беш аз 5 ҳазор нафар ҷавон барои таҳсил ба мактабҳои олии хориҷи кишвар фиристода мешаванд. Ҳалли саривақтии масъалаҳои иҷтимоии аҳолӣ ва фароҳам овардани шароит ҷиҳати зиндагии арзандаи мардум, аз ҷумла бо роҳи мунтазам таъсиси ҷойҳои нави корӣ, зиёд намудани ҳаҷми даромади аҳолӣ, баланд бардоштани музди меҳнати кормандон, нафақа, стипендияҳо аз ҷумлаи масъалаҳои муҳимтарин дар ин давра мебошад.

Бо мақсади тақвият бахшидани сатҳи ҳифзи аҳолӣ аз 1-уми январи соли 2022 музди меҳнати амалкунандаи хизматчиёни ҳарбӣ, кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ 25 фоиз ва дигар кормандони ин мақомот 20 фоиз ва аз 1-умииюлисоли2022 музди меҳнати кормандони мақомоти ҳокимият ва идоракунии давлатӣ, муассисаҳои маориф, фарҳанг, варзиш, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ ва дигар ташкилоту муассисаҳои буҷетӣ, инчунин стипендияи донишҷӯён ва дигар намуди стипендия 20 фоиз ва андозаи нафақаи амалкунандаи нафақагирони ятими кулл ва нимятимон бинобар маҳрум шудан аз саробон ба андозаи 25 фоиз аз андозаи ҳадди ақали нафақаи аз рўи синну сол муқарраргардида зиёд карда шавад. Ҳадди ақали музди меҳнат аз 1-уми июли соли 2022-ум 50 фоиз зиёд карда, андозаи он дар ҳаҷми 600 сомонӣ муқаррар карда шавад.

Дар Паёми Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тамоми соҳаҳо мавриди баррасӣ ва таҳлил қарор гирифтанд. Аз ҷумла, тайи 30 соли Истиқлоли давлатӣ ҷиҳати беҳтар намудани солимии сокинони кишвар ва ба роҳ мондани фаъолияти самарабахши ҳифзи аҳолӣ усулҳои муосири ташхису табобат роҳандозӣ гардида, нерӯи зеҳнии соҳа ва инфрасохтори муассисаҳои тиббӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ таҳким ва тавсеа пайдо кард. Соли 1990 дар Тоҷикистон 2860 муассисаи тиббӣ бо 52800 нафар корманд ва ҳоло дар кишвар 4700 муассисаи тиббӣ ва 78800 корманд фаъолият мебарад.

 Дар давоми 30 соли Истиқлолият 187000 нафар табиб ва корманди миёнаи тиббии тайёр карда шудааст. Ҳоло сатҳу сифати ташхису табобати беморон нисбат ба солҳои пеш хеле беҳтар гардида, барои ташхису табобат ба кишварҳои хориҷӣ рафтани шаҳрвандон ба маротиб коҳиш ёфтааст. Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолиро зарур аст, ки бо мақсади ташвиқи тарзи ҳаёти солим, ҳифзи саломатии аҳолӣ ва беҳтар гардонидани сифати хизматрасониҳои тиббиву иҷтимоӣ якҷоя бо мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣзаминаи моддиву техникии муассисаҳои тиббиву иҷтимоиро ҷоннок намуда, доир ба дасгирии мутахассисони ҷавон, баланд бардоштани сатҳи касбияти кормандони соҳа ва якҷо бо дигар вазорату идораҳои марбута ва соҳибкорон дар самтитаъмин кардани рушди саноати дорусозӣ, аз ҷумла истеҳсоли доруворӣ аз гиёҳҳои шифобахши ватанӣ тадбирҳои мушаххас андешад.

Ҳамин тавр, дар Паёми Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дастоварду мушкилоти соҳаҳои хоҷагии халқ зикр гардидаанд ва ҳар яки моро зарур аст, ки барои расидан ба ҳадафҳои стратегии давлат ҳиссаи арзандаи худро гузорем.

Гулнора ВАЛИҶОНОВА,

мудири кафедраи ҷамъиятшиносии

Коллеҷи тиббии шаҳри Хуҷанд ба номи Ю.Б.Исҳоқӣ

Инобат ГАДОЙБОЕВА,

омӯзгори Коллеҷи тиббии шаҳри Хуҷанд ба номи Ю.Б.Исҳоқӣ

Читать далее

НАВОВАРИЮ ИХТИРОЪКОРӢ ДАР ДОНИШГОҲ

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёмҳояшон ба Маҷлиси Олии кишвар яке аз роҳҳои рушд ва тараққӣ додани иқтисодиёти кишварро рушди соҳаи моликияти зеҳнӣ арзёбӣ намуда, ҷалби шахсони лаёқатманд ба навоварию ихтироъкорӣ, вусъат додани раванди ихтироъкорӣ, баланд бардоштани савияи дониш, иттилоотнокии ҷомеа, татбиқи лоиҳаҳои инноватсионӣ, таҳқиқи масъалаҳои иқтисоди рақамӣ, азхудкунии технологияҳои инноватсионӣ ва ҷорӣ кардани онҳоро дар истеҳсолот вазифаи аввалиндараҷа таъкид намуданд.

Дар вусъат додани раванди навоварӣ ва ихтироъкорӣ Муассисаи давлатии «Маркази миллии патенту иттилоот» -и Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши асосиро иҷро менамояд. Дар ин равиш дар доираи ҳавасмандгардонӣ, тарғибу ташвиқ, дар озмунҳо ва чорабиниҳо навоварону ихтироъкоронро қадрдонӣ менамояд, ки баҳри манфиати ҳама кору фаъолият карда, дастовардҳои зеҳнии хешро барои манфиати халқ равона менамоянд.

Масалан, дар се соли охир (2017-2020) устодону олимони ДКМТ бо маслиҳатҳои мушаххаси кормандони маркази миллию патенту иттилоотӣ ба 8 навъоварӣ ва ихтироот соҳиби нахустпатент гардиданд, ки исботи гуфтаҳои болоянд.

Яке аз нахустпатент оид ба «Узви кории ротатсионии беҳаракатовар» № ТJ 822 аз 11-уми январи соли 2017 ба қайд гирифта шудааст. Протсесси коркарди хок дар байни қаторҳои ниҳоли ҷавон дар вақти ҳаракати нармкунак органи кории ротатсионӣ гардишро аз ҳисоби бандшавии дандонаҳо бо хок мегирад. Органи кории каҷхаттаи дар зери кунҷи муайян гузошта хок ва алафҳои бегонаро бурида ва майда мекунад. Аз ҳисоби кунҷи сатҳи пеши корд ва буриши лағҷиш сифати беҳтарини майдакунии хок ва буридани алафҳо ба даст оварда мешаванд.

Истифодабарии ин органи кори сарфи меҳнати дастиро 3 маротиба кам карда, намнокии хокро 15 – 20 фоиз зиёд менамояд. Дуюм нахустпатент оид ба «Органи кории марказӣ (сошник) барои шинонидани ниҳолҳои мевагӣ» № ТJ 849 аз 2 октябри соли 2017 ба қайд гирифта шудааст. Маънои навоварӣ девораҳои паҳлўгӣ – қанотҳои сошник дар зери кунҷи 400 ҷойгир шуда, шакли конусиро гирифтааст, яъне ба шакли геометрии системаи решаҳо монанд аст. Бо шарофати он захмдоршавии решаҳо 50 фоиз паст гардида, хокпўшшавии онҳо 90 фоиз ва гирифтани ниҳолҳои ҷавон 60 фоиз зиёд шудааст.

Ҳамин тариқ, навоварию ихтироъкорӣ имконият медиҳад, ки рушди тамоми соҳаҳои хоҷагии халқро таъмин намуда, вазъи иқтисодиёти кишварро беҳтар намояд. Таҳлилҳо нишон доданд, ки ҳоло дар миқёси ташкилоти илмӣ ва дигар соҳаҳо корҳои навоварию ихтироъкорӣ нисбатан кам ба назар мерасад. Барои рушди навоварию ихтироъкорӣ бояд ташкилоти илмию донишгоҳҳо бо дастурамалҳо оид ба тайёр кардани ҳуҷҷатҳо барои гирифтани патент, таъмини тарафи кормандони Маркази патентию иттилоотӣ ба ташкилоти илмӣ бо мақсади фаҳмонидани роҳҳои тайёр кардани ҳуҷҷатҳо оид ба гирифтани патент (аксарияти ходимони илмӣ аз ин ҳуҷҷатҳо хабар надоранд) сафарҳои меҳнатӣ ташкил карда шавад. Курсҳои кўтоҳмуддат барои тайёр кардани патентшиносҳо (бевосита дар ташкилоти илмӣ ва дигарҳо) ташкил ва машғулиятҳои таълимӣ дар донишгоҳҳо оиди патентшиносӣ ҷорӣ карда шавад.

Ҳамзамон, дар ташкилоти илмӣ ва донишгоҳҳо ҷудо намудани шахсони мутасаддӣ оид ба фаъолияти навоварӣ ва ихтироъкорӣ ҷудо гардида, оид ба маблағсупорӣ барои гирифтани патент ё нахустпатент таъғирот ворид карда шавад, яъне 1 фоиз аз маоши моҳонаи шахси ҳуҷҷатсупоранда дошта шавад. Иҷрои чорабиниҳои дар боло зикршуда имконият медиҳад, ки навоварӣ ва ихтироъкорӣ ба фаъолияти оммавӣ мубаддал гашта, самаранокиаш баланд мегардад.

Ш.БУҲОДУРОВ,

А.ВОҲИДОВ,

устодони Донишкадаи кӯҳию-металлургии Тоҷикистон

Читать далее