Чаҳор ташаббуси башардӯстона дар меҳвари сиёсати оқилона

Ё худ иқдомҳои шоистаи сатҳи ҷаҳонии Пешвои муаззами миллат дар масири истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ

Мегӯянд: офтоби тобон навбаҳорро оина аст, ки чаман равнақи нусратбор меёбад. Сӣ сол боз аз файзу баракати Ваҳдати миллӣ ва Истиқлолияти давлатӣ дар кишвари биҳиштосоямон – Тоҷикистон фазои осудагиву амну амонӣ танинандоз аст. Дарозои ин солҳо ва марҳалаву муддат Тоҷикистони соҳибистиқлол сиёсати сулҳҷӯёна ва ҳамкорӣ бо ҳамаи кишварҳои сулҳхоҳ - «дарҳои кушода»-ро пеш гирифтаву дар амал ва меҳвари воқеият татбиқ намуда, на фақат ба рушди босуботи иҷтимоиву иқтисодӣ, маданиву фарҳангӣ, илмиву сиёсӣ ноил гардид, шарафёб шуд, балки тавонист, ба шарофати тақвияти ҳамкорӣ, ҳамгироӣ бо давлатҳо ва созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ, алалхусус ниҳоди боэътибортарини ҷаҳон – Созмони Милали Муттаҳид, дар ҳалли мушкилоти минтақавию умумибашарӣ пешоҳанг, пешсаф ва намуна бошад.

Ҳоло яке аз масъалаҳои доғи мардуми сайёра мушкилоти дастрасӣ ба об аст, ки мутаассифона, дар пайи тағйирёбии иқлим ва гармшавии глобалии обу ҳавои сайёра ҳамвора шиддат меёбад ва вазниниҳо, гарониҳо пеш меоянд. Ҳарчанд аз чаҳор се ҳиссаи сайёраи моро об ташкил медиҳад, ҳамагӣ як дарсади он ошомиданӣ аст. Ҳамин аст, ки Сарвари давлати Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ташаббусҳои байналмилалӣ ҷиҳати осон намудани мушкили миллиардҳо сокини сайёра – шароит фароҳам овардан барои дастрасӣ ба оби тозаи ошомиданӣ, истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ, ҳамкории кишварҳо ва созмонҳои байналмилалӣ оид ба масъалаҳои марбут ба об баромад намуда, таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳониро ба ҳалли ин мушкилоти печида ҷалб намуданд.

Иқдомҳо, ташаббусҳо ва кӯшишу мароми бунёдиву башардӯстонаи Президенти муҳтарам, Пешвои муаззами миллати тоҷик дар ин самт чунин маҷро гирифтаанд, ки аз он марҳала то ба имрӯз наздик бист сол муқаддам сарчашма доранд. Бо ибораи дигар, иқдомҳои оқилонаву инсонпарваронаи муҳтарам Президентамон Тоҷикистонро ҳамчун саргоҳи оби тоза ва саргаҳи ташаббусҳои башардӯстона ба ҷаҳониён шиносонид.

Ташаббуси аввал: «Соли 2003 – Соли оби тоза», ки дар ин росто маҳбубияти тамоми ҷаҳонро башорат овард.

Ташаббуси дуюм: Даҳсолаи байналмилалии амалиёти «Об – барои ҳаёт» (солҳои 2005-2015) мавқеи бунёдии ҷаҳонӣ пазируфта, дарозои даҳ сол ба руҳу равони башарият неруи қиёснопазир бахшид. Ва ташаббуси сеюми Тоҷикистон «Соли байналмилалии ҳамкориҳо дар соҳаи об – 2013» ба Ҳадафҳои рушди устувори Созмони Милали Муттаҳид мувофиқати беқиёс намуд. Дар ин радиф ташаббуси чаҳоруми башардӯстонаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки аз 22-юми марти соли 2018 – дар Рӯзи байналмилалии об оғоз гардидаву сарчашма гирифт, Даҳсолаи байналмилалии амал «Об-барои рушди устувор» (солҳои 2018-2028) дар саросари олам муҳаббатбору нусратбор нақш пазируфт, ки аз ҷониби Маҷмааи кулли СММ ва аксари кулли кишварҳои ҷаҳон ҷонибдорӣ шудаанд. Ва мавриди назари хос ин чаҳор ташаббус маънӣ пазируфтаанд. Дар меҳвару масири ҳамаи ин ташаббусҳо Тоҷикистони соҳибистиқлоли мо, яъне дар ин давра чандин маротиба ба маркази сиёсие мубаддал гашт, ки дар он масъалаҳои муҳими об дар сатҳи ҷаҳонӣ муҳокима шудаанд.

Об ҳаёт, зебоӣ, муҳаббат аст. Об равони ҷисму ҷон аст, тобиши рангу бӯй ва таровати беқиёс дорад.

Дар ин радиф ба хотир овардан барои мо асолат мебахшад, гурӯҳи «Дӯстони об», ки бо ташаббуси Тоҷикистони маҳбуби мо таъсис ёфтааст, имрӯз панҷоҳу як кишвари аъзоро муттаҳид кардааст, ки зимни муҳокимаи масъалаҳои об ва қабули қарорҳои дахлдор дар доираи Ассамблеяи генералии СММ саҳми назаррас мегузорад. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳанӯз соли 2007 зимни суханронии худ дар Саммити 1-уми оби кишварҳои Осиё ва Уқёнуси Ором зикр карда буданд: «Рушди ояндаи ҷаҳонӣ чунин аст, ки арзиши об метавонад аз арзиши нафт, газ, ангиштсанг ва дигар захираҳое, ки барои рушди устувори ҳар як мамлакат ва минтақа заруранд, боло равад».

Марҳалаҳои гузаштаи начандон дур, имрӯз дар саҳифаи таърих сабт шудаанд: ончунонки рӯзи 21-уми марти соли дуҳазору ҳаҷдаҳ дар шаҳри Ню-Йорки Иёлоти Муттаҳидаи Америка дар ҳошияи кушодашавии чорабинӣ бахшида ба Оғози Даҳсолаи байналмилалии амал «Об-барои рушди устувор», (солҳои 2018 – 2028) Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид Антониу Гутерриш мулоқот карда, масъалаҳои ҳамкорӣ дар бобати истифодаи самараноки обу энергетика дар ҷанбаи манфиати мардуми Тоҷикистон ва минтақа, инчунин «Энергияи устувор барои ҳама» мавриди муҳокима қарор дода шуданд.

Огаҳӣ дорем, ки ҳамон айём Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар чорабинии сатҳи баланд ба муносибати оғози Даҳсолаи байналмилалии амал «Об-барои рушди устувор», (солҳои 2018-2028)» суханронӣ намуданд. Об – неъмати бебаҳо, дар рушди устувор аҳамияти бунёдӣ дорад, зеро тамоми самтҳо ва соҳаҳои фаъолияти инсонӣ бо захираҳои об алоқамандии зичро бозгӯй аст. Ҳамин тавр, чордаҳуми март, – яъне як ҳафта пеш аз оғози расмии ташаббуси чоруми байналмилалӣ Панели сатҳи баланд санади ниҳоиро таҳти унвони «Ҳар қатра об ба ҳисоб гирифта шудааст: Рӯзнома барои амал» содир намуд, ки аз се қисмат иборат гардида буд: аввалан, асоснокӣ барои амал; дуюм – рӯзномаи ҳамгироёнаи амал дар сатҳҳои маҳаллӣ, кишварӣ ва минтақавӣ; сеюм, суръат бахшидан ба тағйирот, ба роҳ мондани муносибатҳои ҳамшарикӣ ва ҳамкории байналмилалӣ дар сатҳи глобалӣ.

Ин санад тавсия ва ташаббусҳои Панели обро дар соҳаи ҳалли масъалаҳои об дар сатҳи бунёдӣ ба Ҳадафҳои рушди устувор ҷамъбаст менамояд. Тавсияҳои Панел ба тағйир додани он вазъ, ки ҷаҳон масъалаи обро чӣ гуна мефаҳмад, чӣ гуна идора мекунад, равона шуда буданд. Заҳмат ва талошҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барномаи наҷоти мушкилоти глобалӣ дар масъалаи об аст. Лаҳзаҳои таърихиро ба хотир овардан ҳар каси худогоҳро рисолат аст: нимаи дуюми рӯзи бисту дуюми марти соли дуҳазору ҳаҷдаҳ дар шаҳри Ню-Йорк дар ҳошияи Оғози Даҳсолаи байналмилалии амал «Об-барои рушди устувор» (солҳои 2018-2028) муҳтарам Президентамон бо Раиси ниҳоди «СММ – Об» Ҳилберт Хунгбо мулоқот намуданд.

Сарвари давлатамон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон изҳор доштанд, ки мо бояд аҳамияти об – захираи муҳими инсониро барои ҳалли масъалаҳои мухталифи кишварҳо ва ҳифзи онро барои наслҳои оянда хуб дарк намоем ва Тоҷикистони соҳибистиқлол дар пешбурди масъалаҳои об ва муаллифи аксари ташаббусҳои байналмилалӣ дар ин соҳа мебошад. Даҳсола низ барои расидан ба ҳадафи рушди устувор нисбат ба захираҳои об ва ҳифзи ин неъмати бебаҳо барои наслҳои оянда мусоидат хоҳад кард.

Худи ҳамон рӯзи таърихӣ – бисту дуюми марти соли дуҳазору ҳаҷдаҳ дар бинои Созмони Милали Муттаҳид, воқеъ дар шаҳри Ню-Йорки Иёлоти Муттаҳидаи Америка иҷлосияи 72-юми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид ба муносибати оғози Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» (солҳои 2018-2028) аз рӯи ташаббуси навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон чорабинии сатҳи баланд баргузор шуд. Ва дар ҳамон ҳамоиши таърихии байналмилалӣ, яъне иҷлосияи 72-юми Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид ба муносибати оғози Даҳсолаи байналмилалии амал «Об-барои рушди устувор» (солҳои 2018-2028) нахустин шуда, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун ташаббускори асосии қабули Даҳсолаи навбатии марбут ба масоили об ва захираҳои он дар раванди рушду тавсеаи устувор суханронӣ намуданд.

Барои ҳар фарди соҳибватани кишвари соҳибихтиёрамон боиси сарфарозист ва ифтихормандист, ки он замон – ин ташаббуси башардӯстонаи Пешвои муаззами миллатамон ба санаи биступанҷуми баргузории Рӯзи байналмилалии об рост омад, Сарвари давлатамон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо итминон иброз доштанд, ки азму субот ва тарафдории фаъолияти пурвусъати Созмони Милали Муттаҳид дар самти ҷустуҷӯ ва дарёфти роҳу василаҳои ҳалли мушкилоти глобалии марбут ба истифода ва ҳифзи захираҳои об саҳифаи наверо зам хоҳад кард. Орифе гуфтааст: «Мо сафедиро зи рӯи номаи худ бурдаем».

Он айём – бо гузашти се соли расо, ташаббуси дигари Тоҷикистон дар масъалаи об – ин неъмати зиндагиву ҳаёти гулбасар дар тамоми сайёра оғоз гардида буд ва дарёфти роҳи ҳалли мушкилоти глобалии марбут ба истифодаи мақсаднок ва ҳифзи захираҳои об тарҳрезӣ гардид, бо камоли иқдомот пазируфта шуд. Дар ин росто Конференсияи байналмилалӣ роҷеъ ба Даҳсолаи нави амал «Оббарои рушди устувор» (солҳои 2018 – 2028) дар шаҳри Душанбе дар ҳамкорӣ бо Созмони Милали Муттаҳид ва шарикони дигар соли 2020 баргузор шуд ва дар он ҳамоиш таваҷҷуҳи асосӣ ба ҳалли масъалаи зикргардида маҷро пазируфт. Ва рӯзи дигар – бисту сеюми марти соли дуҳазору ҳаҷдаҳ Пешвои миллат дар ҳамоиши хоссаи «Амалҳои афзалиятнок дар соҳаи захираҳои обӣ, тағйирёбии иқлим, коҳиш додани хатари офатҳои табиӣ дар чаҳорчӯбаи Даҳсолаи байналмилалии амал «Об-барои рушди устувор» (солҳои 2018-2028) суханронӣ намуданд. Пешвои муаззам муҳтарам Президентамон изҳор доштанд, ки Тоҷикистон ба қабули чораҳои мутобиқшавӣ, ки ҷузъи муҳими рушди устувор ба ҳисоб меравад, таваҷҷуҳи хоса зоҳир мекунад. Ва боз худи ҳамон рӯз Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар чорабинии муштараки Тоҷикистон бо кишварҳои фаъол доир ба ҳадафҳои афзалиятнок дар соҳаи захираҳои обӣ, тағйирёбии иқлим, коҳиш додани хатари офати табиӣ дар чорчӯбаи Даҳсолаи байналмилалии амал «Об-барои рушди устувор» (солҳои 2018 – 2028) иштирок ва суханронӣ намуданд.

Ҳадафҳои Рушди устувор шаҳодати бештар шудани таваҷҷуҳ ба мушкилоти об мебошад. Пешвои муаззами миллат дар мақолаи бунёдии худ ҳамчун узви Панели сатҳи баланд оид ба масъалаҳои об дар маҷаллаи бонуфузи СММ, моҳи марти соли дуҳазору ҳаҷдаҳ чунин навиштаанд: «Даъватҳои ҷаҳони муосир, ба монанди тағйирёбии иқлим, зиёд шудани шумораи аҳолӣ ва урбанизатсия (шаҳришавӣ) кайҳо боз маълуманд ва оид ба таъсири онҳо тадқиқоти сершумору таҳлилҳо гузаронида шудаанд. Маълум аст, ки дар натиҷаи таъсири ин даъватҳо то соли 2030 талаботи ҷаҳонӣ ба захираҳои об то ба 50 фоиз зиёд мешавад ва фарқ байни захираҳои мавҷудаи оби ошомиданӣ ва талабот ба он то ба 40 фоиз мерасад».

Дабири кулли СММ Антониу Гутерриш вақте дар Тоҷикистон меҳмони олиқадр буд, аз тамошои табиати зебои кишварамон, кӯҳҳои сарбалафаки устувор, обҳои мусаффо, махсусан тамошои кӯли Сарез ба ваҷд ва фараҳу болидарӯҳӣ омада, гуфт, ки барои дастгирии пешниҳодҳои Сарвари Тоҷикистон дар бораи истифодаи оқилонаи оби мусаффои кӯли Сарез, инчунин андешидани тадбирҳои муассир барои пешгирии таъсири номатлуби тағйирёбии иқлим бояд иқдомҳои зарурӣ роҳандозӣ шаванд. Созмон додани Хазинаи байналмилалии мусоидат ба пешгирии обшавии пиряхҳо яке аз ин тадбирҳо буда метавонад.

Дабири кулли СММ Антониу Гутерриш ба талошҳо, иқдомҳо ва ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистони соҳибистиқлол ва Сарвари муаззами он муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷодаи истифодаи босамари об ва ҳалли мушкилоти дигари вобаста ба он баҳои баланду арзанда дод, ки ин боиси ифтихору сарфарозии ҳар фарди Ватани маҳбуб – Тоҷикистони биҳиштосои мо аст. Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ чунин фармуда: «Субҳдам азми чаман кун, ки ҳаво мӯътадил аст, Аз нами нимшабӣ раҳ на гарду на гил аст». Дар ҷои дигар аз ғазали ширини Ҳазрати Ҷомӣ мехонем: «Тахтаи хок зи бас гул, ки дамидаст зи гил, лавҳи суратгарии хоназанони Чигил аст». (Чигил номи шаҳри қадима дар Туркистон, ки занони он ҷо ба хушрӯӣ машҳур будаанд – муаллиф). Масоили об ва захираҳои обӣ ҳамеша дар таваҷҷӯҳ ва меҳвари ташаббусҳои башардӯстонаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Президентамон қарор доранд. Ин аст, ки санаи 3- юми марти соли 2021 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқоти якуми Панели сатҳи баланд оид ба масъалаҳои об ва иқлим, ки дар сиғаи видеоконференсия баргузор гардид, иштирок ва яке аз аввалинҳо шуда, суханронӣ карданд.

Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намуданд: «Аз назари мо, даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» барои давраи то соли 2028 барои муттаҳид намудани саъю талошҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ имконияти хуб фароҳам месозад». Дар ин робита Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод карданд, ки соли 2025-ум Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо эълон гардида, санаи Рӯзи ҷаҳонии ҳифзи пиряхҳо муайян карда шавад. Мегӯянд: аз қадами саъй ҳар кас ба мақсуд мерасад. Бо чашми ақл эҳсос менамоем, ки кишвари азизамон – Тоҷикистони соҳибистиқлол тайи ду даҳсолаи охир кӯшишҳои зиёдеро ҷиҳати пешбурди масъалаҳои об дар рӯзномаи ҷаҳонии рушд роҳандозӣ намудааст.

Мавриди зикр аст, ки санаи 18-уми марти соли 2021 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар чорабинии сатҳи баланд – «Татбиқи ҳадафи вазифаҳои Рӯзномаи 2030 роҷеъ ба масъалаҳои об», ки дар қароргоҳи СММ дар шаҳри Ню-Йорк ба таври маҷозӣ баргузор шуд, иштирок ва суханронӣ карданд. Зимни суханронӣ Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бори дигар омодагии Тоҷикистонро дар пешбурди минбаъдаи масъалаҳои об ва хусусан, вобаста ба пешгирии таҳдидҳои муосир, аз қабили тағйирёбии иқлим, дар ҳамаи самтҳо таъкид намуданд. Зикри хос аст, ки Тоҷикистон - ин Ватани маҳбубу дилпазири мо, ин кишвари «намуна дар истифодаи самараноку оқилона ва устувори захираҳои обӣ» дар масири таърихи ҷаҳонӣ ҳамчун оина муҷаллост.

Дар чорабинии дараҷаи ҷаҳонӣ Пешвои муаззам муҳтарам Президентамон зикр карданд, ки Тоҷикистон соли 2022 дар Душанбе Конфронси байналмилалии сатҳи баландро оид ба раванди Даҳсолаи «Об – барои рушди устувор» доир хоҳад кард ва умед аст, ки он дар ҷараёни омодагирӣ ба Конфронси соли 2023 саҳми босазо хоҳад гузошт.

Мавриди зикр аст, ки чорабинии мазкури сатҳи баланд дар асоси қатъномаи аз ҷониби ҳайати Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳодшудаи Маҷмааи Умумии СММ аз 18-уми марти соли 2018 таҳти унвони «Бознигарии миёнамуҳлати фарогири Даҳсолаи байналмилалии амал «Оббарои рушди устувор» (солҳои 2018 – 2028) доир шуд.

Даҳсолаи нави об, ки имрӯз аллакай се соли расо ҷараёни вусъатбори сатҳи ҷаҳонӣ дорад, имкониятҳо ва афзалиятҳои он ҷиҳати ҳалли масоили об дар ҳамаи сатҳҳоро бозгӯй аст. Ва ин ташаббус муносибати муносиб барои расидан ба ҳадафҳост. Ва он, бидуни шак, дар роҳандозии азму суботи муштараки ҷаҳонӣ барои ҳалли мушкилоти вобаста ба об ва захираҳои об то соли 2028 нақши назаррас мебозад, ки ин ҳақиқат, воқеият ва рисолат аст.

Мегӯянд: Гар чароғи ҳусни зиндагӣ равшан шавад аз оби ҷонбахш, кушода дарҳои дилу дида кунем...

Файзулло АТОХОҶАЕВ,

«Ҳақиқати Суғд»

Add comment


Security code
Refresh