Рӯйдодҳои фатҳи кайҳон

Ҳанӯз асосгузори назарияи кайҳоннавардӣ Константин Сиолковский дар охири асри ХIХ  дар асараш «Тадқиқи фазои олам бо асбобҳои реактивӣ»  (1903) нахустин шуда, имконпазир будани парвози кайҳонӣ ва муаммоҳои онро нишон дода буд.  Асосгузори кайҳоннавардии амалӣ Сергей Королёв   барои ҷомаи амал пӯшидани орзуи устоди худ К.Э.Сиолковский кӯшиш намуд ва соли 1933 дар заминаи яке аз муассисаҳои илмии нахустин, Институти тадқиқотӣ – илмии реактивӣ таъсис дода буд.   Дар натиҷаи ба роҳ мондани корҳои илмӣ-тадқиқотӣ ва гузарондани озмоишҳои хеле зиёде 4ққ–октябри соли 1957 инсоният ба эраи фатҳи фазои кайҳон шурӯъ намуд. Аввалин радифи маснӯи Замин ба мадор бароварда шуд. 12 апрели соли 1961 бошад, аввалин инсон  ба кайҳон парвоз кард. Маълум, ки то 1-уми январи соли 2016 шумораи умумии кайҳоннавардон ва астронавтҳою тайковандҳои ҷаҳон, ки ба кайҳон парвоз намуданд,  543 нафарро ташкил медиҳад. Дар байни тамоми кайҳоннавардон Герман Титов ҷавонтарин ба ҳисоб меравад. Вай дар 26 солагиаш ба кайҳон парвоз кардааст, Астронавт Дҷонн Гленн бошад, дар 77 солагиаш ба кайҳон парвоз намуд, ки дар байни тамоми кайҳоннавардон пиртарин синну сол ба ҳисоб меравад.

Ин гуна факту рақамҳо дар раванди фатҳи фазои кайҳон хеле бисёранд.

Дар арафаи ҷашни байналхалқии авиатсия ва кайҳоннавардӣ лозим донистем, барои ҳаводорони илми афлок мухтасари маълумотҳо ва рӯйдодҳои муҳимро дар раванди фатҳи кайҳон ёдрас шавем.     

Нимаи аввали соли 1944 ракетаи Фау-2, ки Германияи фашистӣ бо мақсади истифодаи он ҳамчун “яроқи интиқом” сохта шуда буд, дар таърих аввалин радифи маснӯи  сарҳади фазои кайҳонро фатҳкарда, ба ҳисоб рафта буд.

22-уми июли соли 1951 аз кос-модроми Капустин-Яр аввалин маротиба “бародарони хурдӣ”-и инсон сагҳо Сиган ва Дезик бо ракетаи Р-2А ба баландии 110 километр  парвоз намуданд.

4 –уми октябри соли 1957 аввалин парвози радифи маснӯи Замин сар дода шуд.

3-уми ноябри соли 1957  парвози аввалин радифи биологӣ бо кайҳоннавард Лайка.

12-уми апрели соли 1961 аввалин дар ҷаҳон парвози  инсон Юрий Гагарин,  бо киштии кайҳонии   «Восток».

20-уми феврали соли 1962 аввалин парвози орбиталии астронавти америкоӣ Дҷонн Гленн ба кайҳон.

26-уми апрели соли 1962 аввалин радифи маснӯи англисҳо бо номи  «Ариел-1» сар дода шуд.

29-уми сентябри соли 1962 радифи аввалини канадагиҳо бо номи «Алуэт-I» ба мадор бароварда шуд.

16 – 19-уми июни соли1963 аввалин  парвози зан  В. В.Терешкова,  бо киштии кайҳонии    «Восток-6» ба кайҳон.

15-уми декабри соли 1964 - аввалин радифи маснӯ аз тарафи Италия ба фазо сар дода шуд,  ки номи он «Сан–Марко-1» буд.

18-уми марти соли 1965 аввалин маротиба ба ҳавои кушод баромадани кайҳоннавард А. А. Леонов, бо киштии «Восход-2».

26-уми ноябри соли 1965  Франсия аввалин радифро бо номи «Астерикс» ба мадор бо ёрии ракетабарандаи худӣ баровард.

1-уми марти соли 1966 аввалин киштии кайҳонии байнисайёравии «Венера-3»,  сайёраи Зӯҳроро фатҳ кард.

17-уми июли соли 1975 аввалин пайвастшавии ду  киштии кайҳонии Союз-19»-и  Иттиҳоди Шӯравӣ бо кайҳоннавардон. А.А.Леонов, В.Н.Кубасов ва киштии кайҳонии “Аполлон”-и ИМА, бо астронавтҳо Т.Стаффорд, Р.Слейтон, В.Бранд.

 25-уми апрели соли 1984 аввалин маротиба зан кайҳоннавард Светлана Савитская  аз дохили киштии кайҳонии “Союз Т-12”ба фазои кушоди кайҳон баромад.

20-уми феврали 1986 ба мадор баровардани стансияи кайҳонии “Мир”.

18-уми маи   соли 1991  парвози охирин  кайҳоннаварди Иттиҳоди Шӯравӣ Анатолий Арсебарский ба кайҳон.

2-юми октябри соли 1991 парвози аввалин шаҳрванди Қазоқистон Токтар Акобиров ба кайҳон.

Ҷалол ЛАТИФОВ,
профессори Донишгоҳи давлатии
Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Fафуров
Самеъҷон  ХОШОКОВ,
ҷонишини директори Планетарияи шаҳри Хуҷанд

Add comment


Security code
Refresh